III SA/Gl 284/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo Sędzia NSA Henryk Wach Asesor WSA Barbara Orzepowska-Kyć Protokolant Joanna Spadek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 maja 2005 r. sprawy ze skargi W.F. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę. Wyrokiem z 18 listopada 2002 r., sygn. akt II SA/Ka 3052/00 Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w Ośrodku Zamiejscowym w Katowicach uchylił decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Sanitarnego w B. z [...] r. stwierdzającą, że u W.F. nie występuje choroba zawodowa w postaci choroby wywołanej promieniowaniem jonizującym łącznie z nowotworami złośliwymi – wymieniona w pozycji 8 wykazu chorób zawodowych. W uzasadnieniu Sąd stwierdził, że w sprawie przeprowadzono niepełne postępowanie dowodowe. W szczególności nie ustalono, czy w związku z zakresem i czasokresem trwania kontroli wykonywanych przez skarżącego, skarżący był narażony na wyższą dawkę promieniowania niż dopuszczalna. Następnie Sąd wskazał, że rozpoznając ponownie sprawę, organ podda skarżącego badaniu lekarskiemu, w Instytucie Medycyny Pracy w Ł., jako w placówce, która zgodnie z wytycznymi metodologicznymi Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej jest placówką specjalistyczną zajmującą się problematyką ochrony radiologicznej. Zaskarżoną tu decyzją z [...] r. nr [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. ponownie utrzymał w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Sanitarnego w B. z [...] r. nr [...] powołując się na art. 138 § 1 pkt. 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego. W uzasadnieniu wyjaśnił, że W. F. w latach 1995 -1997 pracował jako [...] w Kopalni "A" w narażeniu na promieniowanie jonizujące, dlatego też przyjął, że skarżący pracował w warunkach stwarzających ryzyko powstania choroby zawodowej. Następnie powołując się na wyniki badań przeprowadzonych przez Instytut Medycyny Pracy w Ł., wskazał, że lekarze orzecznicy nie uznali [...] u W. F. jako choroby zawodowej i podtrzymali orzeczenia Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. z [...] r. i [...] r. Organ odwoławczy podkreślił, że uzupełniono dochodzenie epidemiologiczne o materiały dowodowe z Centralnego Labolatorium Radiologicznego i dochodzenie Państwowego Inspektora Sanitarnego w B. Na końcu, Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. stwierdził, że wobec nie rozpoznania choroby zawodowej przez placówki diagnostyczne brak było podstaw do uwzględnienia odwołania. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego W.F. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zarzucił organowi odwoławczemu naruszenie przepisów art. 9, art. 10, art. 12, art. 35 § 3, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, poprzez pobieżne przeprowadzenie postępowania, nierzetelne przeprowadzenie dowodów, nieuwzględnienie zaleceń Sądu oraz brak konkretnego uzasadnienia decyzji. Wskazał, że orzeczenie lekarskie w Instytucie Medycyny Pracy w Ł. zapadło bez jakichkolwiek dodatkowych badań i bez kontaktu ze skarżącym. Zarzucił, że orzeczenie jest nieścisłe, pobieżnie odnosi się do dwóch przypadków z końca 1996 r., kiedy skarżący był narażony na dłuższą ekspozycję promieniowania, nie wskazuje dlaczego wyniki z badań okresowych gwałtownie się pogorszyły w lutym 1997 r. Na końcu, zarzucił, że uzupełniające postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone niewłaściwie, albowiem skarżący nie brał udziału w przeprowadzonym dowodzie z przesłuchania świadka W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przepis art. 99 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) stanowi, że ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego, wydanym przed dniem 1 stycznia 2004 r., z zastrzeżeniem art. 100, wiąże w sprawie wojewódzki sąd administracyjny oraz organ, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem zaskarżenia. Mając na uwadze powyższą regulację należy zatem podnieść, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 18 listopada 2002 r. w trybie art. 30 ustawy z 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74 ze zm.), wskazał organowi administracji sanitarnej, jakie konkretnie czynności winien wykonać przy ponownym rozpoznaniu sprawy. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, wbrew twierdzeniem strony skarżącej, nie doszło do naruszenia art. 30 ustawy o NSA, ponieważ organ administracji sanitarnej wykonał wszystkie wskazania Sądu. I tak: po uzupełnieniu dochodzenia epidemiologicznego poprzez uzyskanie z Centralnego Labolatorium Ochrony Radiologicznej w W. wyników dawek promieniowania jonizującego, którym był poddany skarżący, przesłuchanie świadków, uzyskanie informacji z Firmy "A" S.A. wykonującej prace związane ze źródłami promieniowania jonizującego w Kopalni "A" - ustalił, że w okresie wykonywania pracy zawodowej w latach 1995-1997 skarżący był narażony na promieniowanie jonizujące. Następnie zwrócił się do placówki diagnostycznej wskazanej przez Sąd o przeprowadzenie badania lekarskiego oraz o wydanie podsumowującego orzeczenia lekarskiego, na końcu zaś dokonał wszechstronnej oceny materiału dowodowego, którą przedstawił w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast według art. 3 § 1 i 2 pkt. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola działalności administracji publicznej obejmuje między innymi orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Tylko zatem stwierdzenie, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a, b, c tej ustawy). Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ organ administracji sanitarnej nie naruszył prawa. Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji i podanych w niej motywów stwierdził, iż ocena dowodów, jakiej dokonał w tej sprawie organ odwoławczy nie wykraczała poza ramy swobodnej oceny dowodów i jako taka korzysta z ochrony przewidzianej w art. 80 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego. Zgodnie z tym przepisem:" Organ administracji państwowej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona". Oznacza to, że organ administracji państwowej w ocenie materiału dowodowego nie jest skrępowany żadnymi regułami dowodowymi, a ustaleń faktycznych dokonuje według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnie rozważonego materiału dowodowego. Swobodna ocena dowodów, aby nie przerodziła się w samowolę, musi być dokonana z uwzględnieniem norm prawa procesowego i z zachowaniem reguł tej oceny. Reguły te polegają na tym, że: -należy opierać się na materiale dowodowym zgromadzonym w toku postępowania, -materiał ten musi być poddany wszechstronnej ocenie, -ocena ta powinna odnosić się do poszczególnych dowodów z uwzględnieniem ich znaczenia dla sprawy, (tak B. Adamiak w "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz Wydawnictwo C. H. Beck, Warszawa 1996 r. str. 376-378). Dopóki granice swobodnej oceny dowodów nie zostaną przez organ orzekający przekroczone Sąd nie ma podstaw do podważania dokonanych w ten sposób ustaleń. Tak też było w niniejszej sprawie. Organ odwoławczy rozważył wnikliwie zebrany w sprawie materiał dowodowy, jak również przeprowadził wszystkie dowody niezbędne dla prawidłowego ustalenia stanu faktycznego. Zarzuty postawione organowi administracji w skardze nie stanowią w ocenie Sądu o naruszeniu przez ten organ art. ustawy Kodeks postępowania administracyjnego. To, że organ administracji sanitarnej dokonał na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego ustaleń odmiennych od tych, które prezentuje skarżąca nie świadczy jeszcze o dowolnej ocenie dowodów. Odnosząc się do zarzutów podniesionych w skardze należy przede wszystkim zauważyć, że stosownie do § 1 ust.1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze, zm.), za choroby zawodowe uważa się choroby określone w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia, jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że w przypadku pozytywnego ustalenia, że rozpoznane u pracownika schorzenie mieści się w wykazie chorób zawodowych, a wykonywana przez niego praca odbywała się w warunkach narażających na jej powstanie, to istnieje domniemanie związku przyczynowego między schorzeniem będącym chorobą zawodową, a warunkami narażającymi na jej powstanie. W prowadzonym przez właściwego inspektora sanitarnego postępowaniu w tym przedmiocie należy, więc zebrać w pierwszej kolejności dane dotyczące stopnia, rodzaju i czasu narażenia zawodowego, sposobu wykonywania pracy (§ 1 ust. 2 tego rozporządzenia), a następnie poddać pracownika badaniom w wyspecjalizowanych jednostkach diagnostycznych powołanych do rozpoznania chorób zawodowych, które orzeczenia wydają nie tylko w oparciu o własne badania kliniczne i dostępną dokumentację lekarską, ale również na podstawie informacji o zagrożeniach zawodowych i wyników dochodzenia epidemiologicznego w środowisku pracy (§ 7 ust. 1 i 4 rozporządzenia). Dopiero wyniki dochodzenia epidemiologicznego oraz orzeczenia lekarskie jednostek diagnostycznych stanowią podstawę do oceny zebranego materiału dowodowego, przeprowadzenia rozważań, w konsekwencji wydania decyzji o stwierdzeniu bądź braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej (§ 10 ust. 1 rozporządzenia, art. 77 i art. 80 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego). W rozpoznawanej sprawie wyniki dochodzenia epidemiologicznego wykazały, że W. F. w okresie wykonywania pracy zawodowej w latach od 1995-1997 pracował w narażeniu na promieniowanie jonizujące. Ponowne orzeczenie lekarskie w sprawie choroby zawodowej po dokonaniu oceny stanu zdrowia pracownika wydał [...] r. Instytut Medycyny Pracy w Ł., stwierdzając brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. W uzasadnieniu orzeczenia podano, że przypadki spontaniczne [...] i wywołane przez promieniowanie jonizujące nie różnią się uchwytnymi cechami klinicznymi i patomorfologicznymi, dlatego też w orzecznictwie chorób zawodowych należy się oprzeć na ocenie prawdopodobieństwa związku przyczynowego rozpoznanej choroby z narażeniem na promieniowanie jonizujące. W obliczeniach prawdopodobieństwa związku przyczynowego rozpoznanego nowotworu z pochłoniętą dawką promieniowania, należy uwzględnić wiek i płeć osoby, długość i wielkość ekspozycji na promieniowanie jonizujące, wiek w momencie rozpoczęcia i zakończenia ekspozycji, wiek pacjenta w momencie rozpoznania określonej choroby nowotworowej. Średni okres utajnienia [...], indukowanej przez promieniowanie wynosi 5-8 lat, a najkrótszy jest rzędu 2-3 lat. Stąd dla oceny ekspozycji skarżącego należy oceniać jedynie dawki z początku okresu ekspozycji, a podnoszony przez niego argument, dwukrotnego przekroczenia dawki promieniowania w 1996 r. jest zdaniem orzeczników całkowicie bezzasadny. Stąd prawdopodobieństwo związku przyczynowego pomiędzy schorzeniem a pracą zawodową u skarżącego jest nieuzasadnione. Zatem istota sporu w tej sprawie sprowadza się do ustalenia czy to orzeczenie lekarskie, mające charakter opinii biegłego w rozumieniu art. 84 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (por. wyrok NSA z 19 lutego 1999 r., sygn. akt II SA/Wr 1452/97, opubl. w Pr.Pracy 1999/11/39) jest opinią pełną, jasną i nie zawierającą żadnych sprzeczności. W ocenie Sądu, organ odwoławczy był uprawniony do przyjęcia, że ten dowód - w istocie decydujący o sposobie rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej - posiada wskazane walory. Istotność tego dowodu polega bowiem na tym, że ze względów medycznych biegły wykluczył istnienie związku przyczynowego pomiędzy stwierdzonym schorzeniem, a warunkami wykonywania pracy przez W.F. Zaakcentował przy tym, że uwzględniono w orzeczeniu zgromadzoną dokumentację dotyczącą ekspozycji zawodowej na promieniowanie jonizujące. Odniósł się do wskazanych przez skarżącego przypadków, kiedy to jego zdaniem doszło do zwiększonej ekspozycji narażenia na promieniowanie jonizujące. Należy przypomnieć, że o chorobie zawodowej nie decydują względy medyczne, a tylko prawne. Pojęcie choroby zawodowej oznacza kwalifikację prawną choroby biologicznej i można o niej mówić w odniesieniu do chorób wymienionych w wykazie chorób zawodowych, w wypadku stwierdzenia, że zachorowanie ma swą przyczynę w warunkach wykonywania pracy. Zgodnie z wolą ustawodawcy wyrażoną w rozporządzeniu w sprawie chorób zawodowych, rozpoznaną u pracownika chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych należy zakwalifikować jako chorobę zawodową po uprzednim ustaleniu, że był on zatrudniony w warunkach narażenia na jej powstanie. To zaś oznacza, że przy braku innych ustaleń dotyczących narażenia i domniemaniu związku przyczynowego – takie schorzenie z mocy prawa uznane jest za chorobę zawodową. Należy podnieść, że omawianej problematyki dotyczy utrwalone już orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, jak również Sądu Najwyższego, który stwierdził, że o tym, czy schorzenie jest chorobą zawodową, decyduje związek przyczynowy między tym schorzeniem a warunkami pracy (...), jeśli dane schorzenie figuruje w oficjalnym wykazie chorób zawodowych (orzeczenie SN, sygn. III RN 110/98). Prawdopodobieństwo wystąpienia takiego związku przyczynowego zostało przez biegłego wykluczone. Z kolei, tak dokonane ustalenie podlega ochronie w ramach art.80 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego. Prawidłowo zostało również uzupełnione postępowanie epidemiologiczne, celem wyjaśnienia okoliczności wskazanych przez Sąd w wyroku z 18 listopada 2002 r. Zarzuty procesowe przedstawione przez stronę też nie mogły się ostać. Zgodnie z art. 79 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego strona ma prawo być zawiadomiona o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu ze świadków. Jak słusznie wskazał skarżący organ naruszył ten przepis. Jednakże uchybienie to nie miało istotnego wpływu na wynik postępowania. Z opinii lekarskiej wynika, że ekspozycja na promieniowanie jonizujące z końca 1996 r. nie mogła mieć wpływu na ujawnienie choroby w lutym 1997 r. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny skargę oddalił na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270).