III SA/Gl 285/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Wach (spr.) Asesor WSA Barbara Orzepowska-Kyć Asesor WSA Krzysztof Targoński Protokolant Beata Jacek po rozpoznaniu w dniu 6 lipca 2005 r. przy udziale- sprawy ze skargi A.I. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę. Decyzją z [...] nr [...] Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w B. orzekł, że u A.I. brak jest podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej w postaci przewlekłej choroby układu ruchu wywołanej sposobem wykonywania pracy, wskazanej w pozycji [...] wykazu chorób zawodowych określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115). Jako podstawę prawną decyzji wskazał: art. 104 § 1 i 2 k.p.a., art. 5 pkt. 4a ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (tekst jednolity Dz. U. z 1998 r. Nr 90, poz. 575). W uzasadnieniu wyjaśnił, że A.I.był badany w Poradni Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w S., która to placówka [...] orzekła o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Takie orzeczenie wydał również [...] Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S.. Organ I instancji wyjaśnił, że A.I. w latach [...] – [...] pracował jako [...],[...],[...],[...] i [...] w różnych zakładach pracy, gdzie był narażony ma powstanie choroby zawodowej narządu ruchu. Następnie powołując się na orzeczenia lekarskie organ I instancji stwierdził, że przyczyną nie rozpoznania choroby zawodowej był, fakt, iż ujawnione zmiany układu ruchu badanego mają charakter samoistny. Z tego też powodu, brak było podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej. Od tej decyzji odwołał się A.I. podnosząc okoliczności dotyczące zatrudnienia oraz przebiegu stwierdzonego u niego schorzenia. Decyzją z [...] nr [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K., powołując się na art.138 § 1 pkt. 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu wyjaśnił, że A.I. w latach [...]-[...] pracował w poszczególnych zakładach pracy na różnych stanowiskach w wymuszonej pozycji ciała obciążającej kończyny dolne i górne. Pracował zatem w warunkach ryzyka powstania przewlekłej choroby zawodowej narządu ruchu. Następnie powołując się na wyniki badań przeprowadzonych przez placówki diagnostyczne obu stopni organ odwoławczy wyjaśnił, że biegli wykluczyli zawodową etiologię rozpoznanego procesu zwyrodnieniowego kręgosłupa, prawego stawu obojczykowo-barkowego, stawów łokciowych, stawów rąk, stawów biodrowych i kolanowych stwierdzając, iż są to postępujące samoistne zmiany wsteczne tkanki łącznej. Z tego też powodu, brak było podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego A.I. wyjaśnił, że cierpi na stwierdzone schorzenia z powodu warunków pracy, co wynika z wyniku badań dokonanych przy użyciu rezonansu magnetycznego w 1998 r. Schorzenie ujawniło się zatem przed upływem 1 roku od czasu ustania zatrudnienia. Stwierdzone zmiany nie mają charakteru samoistnego, co z kolei wynika z orzeczenia ZUS z [...], którym stwierdzono częściową niezdolność do pracy, jak również z orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności, którym orzeczono o stopniu niepełnosprawności. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) "Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie." Natomiast według art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), kontrola (...) sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Tylko zatem stwierdzenie, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a, b, c tej ustawy). Skarga A.I. nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do § 1 i § 2 ust.1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze, zm.), za choroby zawodowe uważa się choroby określone w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia, jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że w przypadku pozytywnego ustalenia, że rozpoznane u pracownika schorzenie mieści się w wykazie chorób zawodowych, a wykonywana przez niego praca odbywała się w warunkach narażających na jej powstanie, to istnieje domniemanie związku przyczynowego miedzy schorzeniem będącym chorobą zawodową, a warunkami narażającymi na jej powstanie. Jednak według § 2 ust. 2, zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej oraz jej rozpoznanie może nastąpić u pracownika, w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym lub po zakończeniu pracy w takim narażeniu, nie później jednak niż w okresie, który został określony w wykazie chorób zawodowych. W prowadzonym przez właściwego inspektora sanitarnego postępowaniu w tym przedmiocie należy więc zebrać w pierwszej kolejności dane dotyczące stopnia, rodzaju i czasu narażenia zawodowego, sposobu wykonywania pracy (§ 2 ust. 3 tego rozporządzenia), a następnie poddać pracownika badaniom w wyspecjalizowanych jednostkach diagnostycznych powołanych do rozpoznania chorób zawodowych, które orzeczenia wydają nie tylko w oparciu o własne badania kliniczne i dostępną dokumentację lekarską, ale również na podstawie informacji o zagrożeniach zawodowych i wyników dochodzenia epidemiologicznego w środowisku pracy (§ 6 ust. 1 rozporządzenia). Dopiero wyniki dochodzenia epidemiologicznego oraz orzeczenia lekarskie jednostek diagnostycznych stanowią podstawę do oceny zebranego materiału dowodowego, przeprowadzenia rozważań, w konsekwencji wydania decyzji o stwierdzeniu bądź braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej (§ 8 ust. 1 rozporządzenia, art. 77 i art. 80 k.p.a.). Zgodnie z § 5 ust. 1 wskazanego rozporządzenia, właściwym do orzekania o rozpoznaniu choroby zawodowej lub o braku podstaw do jej rozpoznania jest lekarz spełniający określone tam wymagania kwalifikacyjne, zatrudniony w jednej z jednostek orzeczniczych, o jakich mowa w ust. 2 i 3. Według § 6 ust. 1, lekarz wydaje orzeczenie na podstawie przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji pracownika oraz dokumentacji zatrudnienia i narażenia. W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że jednostka orzecznicza pierwszego stopnia rozpoznała u skarżącego zmiany zwyradniające stawów kolanowych oraz zapalenie okołostawowe barku prawego stwierdzając przy tym, iż brak jest podstaw do rozpoznania choroby zawodowej ze względu na ustanie zatrudnienia w 1998 r. Natomiast jednostka orzecznicza drugiego stopnia rozpoznała u skarżącego rozpoznała samoistne zmiany zwyrodnieniowe całego kręgosłupa, prawego stawu obojczykowo-barkowego, stawów łokciowych, stawów rąk, stawów biodrowych i stawów kolanowych tj. chorobę nie wskazaną w wykazie chorób zawodowych. W tym miejscu należy przypomnieć, że rozpoznanie choroby zawodowej polega na przyporządkowaniu stwierdzonej u badanego jednostki chorobowej do odpowiedniej pozycji wykazu w tabeli nr 1 przy jednoczesnym ustaleniu, że zachowany jest okres upoważniający do rozpoznania choroby zawodowej, wskazany w tabeli nr 2. Zawarte tam zapisy mają charakter normatywny, ponieważ nie są to wskazówki interpretacyjne, lecz stosowane na gruncie prawa legalne definicje pojęć zawartych w przepisach prawa, pochodzące od organu ustawowo powołanego do określania wykazu chorób zawodowych. Skoro wykaz chorób w załączniku do rozporządzenia odwołuje się do opisu i charakterystyki tych chorób, należy je potraktować jako legalne definicje pojęć. Szczególny charakter regulacji, oraz jej związek ze sferą zobowiązań zakład pracy - pracownik, rodzi konsekwencje co do stosowanych dyrektyw interpretacyjnych, oznacza bowiem zarówno zakaz dokonywania wykładni rozszerzającej, jak i prymat wykładni językowej przed pozostałymi metodami wykładni, w szczególności wykładnią celowościową, w tym odwołującą się do kategorii celów (zamierzeń) i motywów prawodawcy. Inaczej mówiąc, lekarz orzecznik wydający orzeczenie lekarskie winien posługiwać się zapisami normatywnymi tj. opisem choroby zawartym w odpowiedniej pozycji wykazu tabeli nr 1. Zapis w tabeli nr 2: Okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia narażenia zawodowego, jest adresowany bezpośrednio do lekarza orzecznika, o jakim mowa w § 5 ust. 1 i § 6 ust. 1 rozporządzenia, ponieważ tylko ten lekarz jest upoważniony do rozpoznania choroby zawodowej. Ta regulacja prawna oznacza, że szczególnego znaczenia nabiera obowiązek zapoznania się lekarza z dokumentacją medyczną pracownika. Wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych w dokumentacji medycznej pracownika upoważnia bowiem lekarza orzecznika do rozpoznania choroby zawodowej pomimo upływu okresu wskazanego w tabeli nr 2. Przenosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że jednostka orzecznicza drugiego stopnia dokonała analizy przebiegu choroby oraz danych z dokumentacji lekarskiej z uwzględnieniem zdjęć radiologicznych z 1997 i 1998 r., stwierdzając przy tym, że brak jest podstaw do uznania rozpoznanego schorzenia za chorobę zawodową. Swoje stanowisko w tym zakresie szczegółowo uzasadniła. Zatem istota sporu w tej sprawie sprowadza się do ustalenia czy to orzeczenie lekarskie, mające charakter opinii biegłych w rozumieniu art. 84 K.p.a. (por. wyrok NSA z 19 lutego 1999 r., sygn. akt II SA/Wr 1452/97, opubl. w Pr. Pracy 1999/11/39) jest opinią pełną, jasną i nie zawierającą żadnych sprzeczności. Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji i podanych w niej motywów stwierdził, iż ocena dowodów, jakiej dokonał w tej sprawie organ odwoławczy nie wykraczała poza ramy swobodnej oceny dowodów i jako taka korzysta z ochrony przewidzianej w art. 80 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem:" Organ administracji państwowej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona". Oznacza to, że organ administracji państwowej w ocenie materiału dowodowego nie jest skrępowany żadnymi regułami dowodowymi, a ustaleń faktycznych dokonuje według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnie rozważonego materiału dowodowego. Swobodna ocena dowodów, aby nie przerodziła się w samowolę, musi być dokonana z uwzględnieniem norm prawa procesowego i z zachowaniem reguł tej oceny. Reguły te polegają na tym, że: -należy opierać się na materiale dowodowym zgromadzonym w toku postępowania, -materiał ten musi być poddany wszechstronnej ocenie, -ocena ta powinna odnosić się do poszczególnych dowodów z uwzględnieniem ich znaczenia dla sprawy, (tak B. Adamiak w "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz Wydawnictwo C. H. Beck, Warszawa 1996 r. str. 376-378). Dopóki granice swobodnej oceny dowodów nie zostaną przez organ orzekający przekroczone Sąd nie ma podstaw do podważania dokonanych w ten sposób ustaleń. Tak też było w niniejszej sprawie. Organy administracji rozważyły wnikliwie zebrany w sprawie materiał dowodowy, jak również przeprowadziły wszystkie dowody niezbędne dla prawidłowego ustalenia stanu faktycznego. Należy przy tym podkreślić, że placówka diagnostyczna drugiego stopnia uzasadniła jakimi metodami posłużyła się wydając swoje orzeczenie. W szczególności w orzeczeniu z [...] wskazano, że uwzględniono dokumentację lekarską z 1997 r. i 1998 r., co oznacza, że nie są zasadne w tym zakresie zarzuty stawiane przez skarżącego w skardze. W tym wypadku podstawą nie rozpoznania choroby zawodowej nie był upływ czasu od ustania narażenia, lecz wykluczenie przez biegłych związku przyczynowego pomiędzy stwierdzonym schorzeniem, a warunkami pracy. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny skargę oddalił na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).