III SA/Gl 286/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik po rozpoznaniu w dniu 2 sierpnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R. Ł. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wraz ze skargą kasacyjną od wyroku tutejszego Sądu z dnia 3 października 2012 r., strona złożyła wniosek o przyznanie jej prawa pomocy. Wniosek ten obejmował żądanie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu nadesłanego urzędowego formularza PPF, strona oświadczyła, że nie osiąga żadnych dochodów i pozostaje na utrzymaniu swojej żony. Na jego majątek składa się mieszkanie o powierzchni [...] m2, (położone w C. przy ul. A) oraz samochody: [...] z [...] r. i [...] z [...] r. – oba samochody są przewłaszczone na rzecz organów podatkowych. Na jego mieszkaniu ustanowiona została hipoteka na czas trwania postępowania podatkowego. Mieszkanie wymienione przez wnioskodawcę w rubryce 7.1 urzędowego formularza PPF nie jest mieszkaniem wskazanym w formularzu, jako miejsce zamieszkania. Strona oświadczyła również, że ma jedno małoletnie dziecko ze swoją żoną. Ponadto skarżący stwierdził, że od dnia zawarcia ze swoją żoną związku małżeńskiego obowiązuje w ich małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej. Postanowieniem z 23 maja 2013 r. referendarz sądowy odmówił prawa pomocy. W uzasadnieniu powołano się na fakt nienadesłania wymaganych w postępowaniu prowadzonym przez referendarza dokumentów. Skarżący złożył sprzeciw na to postanowienie. W sprzeciwie ponownie podkreślił swoją trudną sytuację materialną i zwrócił uwagę, że Sąd dysponuje z urzędu dokumentacją ją potwierdzającą. W tym stanie rzeczy zarządzeniem sprawozdawcy pełnomocnik skarżącego wezwany został do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o prawo pomocy. W odpowiedzi na to wezwanie skarżący nadesłał: -zaświadczenia o zameldowaniu swoim i swojej żony, -zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego w C. o zastawie skarbowym na należących do skarżącego samochodach, -odpisy z księgi wieczystej należącego do skarżącego lokalu w C., przy ul. A oraz zajmowanego przezeń lokalu przy ul. B, także w C., -akt notarialny umowy przedmałżeńskiej skarżącego, -oświadczenie skarżącego o nieuzyskaniu dochodów i braku rachunków bankowych -informację z Urzędu Skarbowego o niezłożeniu przez skarżącego zeznań lub deklaracji podatkowych za rok 2012. Mając powyższe na uwadze, Sąd zważył, co następuje. Na wstępie należy wyjaśnić, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." – w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie takie przysługuje zażalenie. Zatem kwestia przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podlega rozpoznaniu przez Sąd. Stosownie do art. 243 § 1 P.p.s.a.. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). W zakresie całkowitym przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej winno nastąpić wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Natomiast częściowe przyznanie prawa pomocy następuje w przypadku, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku R. Ł., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze Lewis Nexis, Warszawa 2004, s. 319). Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał, aby spełniał przesłanki upoważniające do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. W pierwszej kolejności należy odwołać się do oświadczenia skarżącego złożonego na formularzu PPF. Otóż wskazał on jako element swojego majątku mieszkanie położone w C. przy ulicy A, podając jednocześnie adres zamieszkania – C., ul. B. Z nadesłanego odpisu księgi wieczystej wynika, że lokal położony przy ulicy B należy do matki skarżącego, S. Ł.. Należy również podkreślić, że skarżący przedłożył zaświadczenie o zameldowaniu w C., na ulicy B, ale pomimo wezwania sprawozdawcy nie okazał wykazu osób zameldowanych pod tym adresem. Z przedłożonego zaświadczenia nie wynika natomiast, by skarżący był jedyną osoba zameldowaną pod ww. adresem. Oznacza to, że pod tym adresem może przebywać więcej osób, które można uznać za prowadzące wspólne gospodarstwo domowe ze skarżącym. Ponadto skoro skarżący korzysta z pomocy matki w zakresie mieszkania zasadny jest wniosek, że również w pozostałym zakresie spotyka się on z wsparciem członków rodziny. Ustalenie kręgu osób pozostających wspólnie ze skarżącym w gospodarstwie domowym lub braku takich jest niezbędne dla ustalenia jego możliwości płatniczych. W związku z brakiem informacji na ten temat Sąd nie jest w stanie ocenić zdolności skarżącego do pokrycia kosztów sądowych a tym samym nie jest w stanie zwolnić go z obowiązku pokrycia tychże kosztów. Skarżący nie wykazał również by pozostawał w stanie separacji z żoną. Niewątpliwie są oni zameldowani pod innymi adresami, ale z przedłożonej umowy majątkowej przedmałżeńskiej wynika jedynie fakt rozdzielności majątkowej. Co więcej, umowa ta wyraźnie przewiduje, że przyjęty przez małżonków ustrój majątkowy nie zmienia ich praw i obowiązków wynikających z norm regulujących ich wzajemne stosunki a w szczególności art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Pomimo, że skarżący i jego małżonka zamieszkują oddzielnie w dalszym ciągu pozostaje między nimi obowiązek wzajemnej pomocy, który ma pierwszeństwo przed dofinansowaniem z budżetu państwa, wiążącym się ze zwolnieniem z kosztów sądowych. Na marginesie zwrócić uwagę należy na niekonsekwencję, gdyż skarżący w złożonym na formularzu PPF wniosku oświadczył, że pozostaje na utrzymaniu żony, co kłóci się z informacją o faktycznej separacji małżonków. Mając powyższe na uwadze, Sąd postanowił jak w sentencji, działając na podstawie art. 260 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.