III SA/Gl 286/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R. Ł. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wraz ze skargą kasacyjną od wyroku tutejszego Sądu z dnia 3 października 2012 r., strona złożyła wniosek o przyznanie jej prawa pomocy. Wniosek ten obejmował żądanie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu nadesłanego urzędowego formularza PPF, wnioskodawca oświadczył, że nie osiąga żadnych dochodów i pozostaje na utrzymaniu swojej żony. Na jego majątek składa się mieszkanie o powierzchni [...] m2, (położone w C. przy ul. [...]) oraz samochody: [...] r. i [...] z [...] r. – oba samochody są przewłaszczone na rzecz organów podatkowych. Na jego mieszkaniu ustanowiona została hipoteka na czas trwania postępowania podatkowego. Mieszkanie wymienione przez wnioskodawcę w rubryce 7.1 urzędowego formularza PPF nie jest mieszkaniem wskazanym w formularzu, jako miejsce zamieszkania. Strona oświadczyła również, że ma jedno małoletnie dziecko ze swoją żoną. Ponadto skarżący stwierdził, że od dnia zawarcia ze swoją żoną związku małżeńskiego obowiązuje w ich małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej. Postanowieniem z 23 maja 2013 r. referendarz sądowy odmówił prawa pomocy. W uzasadnieniu powołano się na fakt nienadesłania wymaganych w postępowaniu prowadzonym przez referendarza dokumentów. Skarżący złożył sprzeciw na to postanowienie. W sprzeciwie ponownie podkreślił swoją trudną sytuację materialną i zwrócił uwagę, że Sąd dysponuje z urzędu dokumentacją ją potwierdzającą. W tym stanie rzeczy zarządzeniem sprawozdawcy pełnomocnik skarżącego wezwany został do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o prawo pomocy. W odpowiedzi na to wezwanie skarżący nadesłał: -zaświadczenia o zameldowaniu swoim i swojej żony, -zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego w C. o zastawie skarbowym na należących do skarżącego samochodach, -odpisy z księgi wieczystej należącego do skarżącego lokalu w C., przy ul. [...] oraz zajmowanego przezeń lokalu przy ul. [...], także w C., -akt notarialny umowy przedmałżeńskiej skarżącego, -oświadczenie skarżącego o nieuzyskaniu dochodów i braku rachunków bankowych -informację z Urzędu Skarbowego o niezłożeniu przez skarżącego zeznań lub deklaracji podatkowych za rok 2012. W oparciu o powyższe dokumenty Sąd postanowieniem z 2 sierpnia 2013 r. odmówił prawa pomocy. Powyższe postanowienie zostało zaskarżone zażaleniem. Postanowieniem z 2 października 2013 r. (sygn. akt I FZ 269/12) Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu swojego orzeczenia podniósł, że konieczne jest dokładne ustalenie stanu majątkowego skarżącego i jego możliwości płatniczych. Kierując się powyższym sprawozdawca zarządzeniem z 5 listopada 2013 r. wezwał pełnomocnika strony skarżącej do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o prawo pomocy poprzez przedłożenie -informacji czy skarżący jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna w powiatowym urzędzie pracy oraz czy pobiera zasiłek a w razie odpowiedzi pozytywnej do przedłożenia stosownego zaświadczenia oraz informacji na temat ewentualnych dochodów osiąganych w roku 2013, -informacji czy skarżący uzyskuje dochody z tytułu posiadania mieszkania, którego nie zajmuje w C. przy ulicy [...] (np. z tytułu najmu) a jeśli nie o podanie przyczyn takiego stanu rzeczy, -oświadczenia na temat kosztów utrzymania skarżącego popartego stosowną dokumentacją (np. dowody uiszczenia opłat za media) za okres od 1 stycznia do 31 października 2013 r., -oświadczenia na temat obowiązku łożenia na utrzymanie małoletniego dziecka skarżącego oraz ewentualnego stopnia tego utrzymania (w razie ponoszenia obowiązku alimentacyjnego należy poprzeć tę okoliczność odpisem stosownego orzeczenia sądu) według stanu na dzień 31 października 2013 r., -oświadczenia na temat prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej, tj. czy jest kontynuowana a w razie odpowiedzi pozytywnej do nadesłania odpisów deklaracji VAT-7 za okres od maja do października 2013 r. oraz bilansu ekonomicznego za rok 2012, -wyciągów i odpisów z rachunków bankowych osobistych lub związanych z działalnością gospodarczą skarżącego bądź zaświadczenia o ich likwidacji lub zajęciu za okres od 1 stycznia do 31 października 2013 r. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący pismem z [...] r. poinformował Sąd, że nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna w powiatowym urzędzie pracy i nie pobiera żadnego zasiłku. Z mieszkania przy ulicy [...] w C. nie uzyskuje dochodów, ponieważ sam z niego czasem korzysta. Dokumenty na temat kosztów utrzymania przedstawił w załączniku do pisma. Obowiązek łożenia na utrzymanie małoletniego dziecka wnioskodawca spełnia poprzez pomoc w sprawowaniu opieki, jak również nieregularną pomoc finansową w miarę posiadanych środków pieniężnych. Na temat rachunków bankowych skarżący nie wypowiedział się. Mając powyższe na uwadze, Sąd zważył, co następuje. Na wstępie należy wyjaśnić, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." – w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie takie przysługuje zażalenie. Zatem kwestia przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podlega rozpoznaniu przez Sąd. Stosownie do art. 243 § 1 P.p.s.a.. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). W zakresie całkowitym przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej winno nastąpić wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Natomiast częściowe przyznanie prawa pomocy następuje w przypadku, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku R. Ł., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze Lewis Nexis, Warszawa 2004, s. 319). Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał, aby spełniał przesłanki upoważniające do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Okoliczność powyższą przyznał także Sąd rozpoznający zażalenie, jednak uznał rozstrzygnięcie na tej podstawie za przedwczesne. Należy podkreślić, że odpowiedź skarżącego na zarządzenie sprawozdawcy, wydane w oparciu o art. 255 P.p.s.a. i wytyczne Naczelnego Sądu Administracyjnego, również nie pozwala przyjąć możliwości pełnej oceny sytuacji majątkowej skarżącego, albowiem nie odniósł się on do całości wezwania W takiej natomiast sytuacji niemożliwym jest przyznanie prawa pomocy w oparciu o art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. Skarżący ograniczył się bowiem do udzielenia informacji, że nie jest zarejestrowany w urzędzie pracy jako bezrobotny. Uprzednio przedłożył natomiast zaświadczenie z urzędu skarbowego za 2012 rok o nieosiąganiu dochodów. W obecnym postępowaniu – pomimo stosownego wezwania – nie wypowiedział się co do faktu osiągania dochodów z działalności gospodarczej. Na podstawie samych tylko oświadczeń skarżącego i nadesłanych dokumentów można by wysnuć wniosek, że nie pracując, nie pobierając zasiłku ani innych świadczeń o charakterze socjalnym, nie prowadząc działalności gospodarczej i nie uzyskując dochodów z najmu lokalu jednocześnie pokrywa opłaty eksploatacyjne i okazyjnie łoży na małoletnie dziecko. Sytuację taką uznać należy za wątpliwą z punktu widzenia zasad doświadczenia życiowego. Należy zaznaczyć, że skarżący nie odniósł się również do kwestii rachunków bankowych. W dalszym ciągu nie można stwierdzić czy dysponuje on takimi rachunkami, w jakiej wysokości środki się na niej znajdują oraz czy i kiedy zostały zlikwidowane lub zajęte. W tym zakresie zwraca uwagę fakt uiszczenia w bieżącym postępowaniu opłat sądowych z rachunków bankowych zarejestrowanych na nazwisko R. Ł.. I tak np. opłatę kancelaryjną za odpis wyroku z uzasadnieniem uiszczono w dniu [...] r. z rachunku prowadzonego na nazwisko R. Ł. (k. 75 akt sądowych) pomimo, że przedłożone tytuły wykonawcze z [...] i [...] tego roku stwierdzały brak rachunków bankowych. Na tej postawie można by dojść do wniosku, że skarżący albo w swoich oświadczeniach mija się z prawdą albo też jego sytuacja majątkowa ulega ciągłym zmianom. Niezależnie od tej kwestii uznać należy, że wątpliwości Sądu co do zdolności płatniczych skarżącego nie zostały rozwiane, a sam skarżący nie wykazał się inicjatywą dowodową umożliwiającą ocenę zasadności dofinansowania prowadzonej przez niego przed tutejszym Sądem sprawy przez Skarb Państwa. Mając powyższe na uwadze, Sąd postanowił jak w sentencji, działając na podstawie art. 260 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.