III SA/Gl 302/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Dorota Fleszer, Sędzia WSA Marzanna Sałuda, Protokolant Katarzyna Czabaj, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 listopada 2021 r. sprawy ze skargi W. C. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej "A" w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Uczelnianej Komisji Stypendialnej "A" w K. z dnia [...] r., nr [...]; 2) zasądza od Odwoławczej Komisji Stypendialnej "A" w K. na rzecz strony skarżącej kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżona decyzją z [...] r. nr [...] Odwoławcza Komisja Stypendialna ,,A’’ w K. (dalej określana jako organ lub OKS) utrzymała w mocy decyzję Komisji Stypendialnej ,,A’’ w K. odmawiającą przyznania W. C. (dalej określanemu jako student lub skarżący), studentowi 5 roku jednolitych studiów magisterskich na kierunku lekarskim na Wydziale Nauk Medycznych w Z. prawa do pobierania w roku akademickim 2020/2021 Stypendium Rektora. U podstaw niekorzystnych dla studenta rozstrzygnięć legła konstatacja, że zgodnie z art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy z 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (tekst jednolity Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm., dalej określanej skrótem u.p.s.w.n.) oraz § 9 ust. 3 Regulaminu przyznawania świadczeń dla studentów [...] Uniwersytetu Medycznego w K. (dalej określanego skrótem jako regulamin świadczeń, stanowiącego załącznik nr [...] do Zarządzenia nr [...] Rektora [...] Uniwersytetu Medycznego w K. z [...] r. świadczenia przyznawane są na okres nie dłuższy niż 6 lat. Nadto Komisja Odwoławcza przywołała w uzasadnieniu swojej decyzji stanowisko Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego wyrażone w piśmie z [...] r., zgodnie z którym omawiany artykuł określa łączny czas, w którym danej osobie przysługuje możliwość ubiegania się o świadczenia w ramach studiów, niezależnie od ich rodzaju i długości trwania, jak tez uczelni, na których są odbywane. Tym samym dla biegu terminu nie ma znaczenia, czy student występuje o świadczenie oraz czy je pobiera. Z akt sprawy wynika, że student nabył uprawnienie do ubiegania się o stypendium [...] r. Zatem w roku akademickim 2020/2021 nie mógł już otrzymać świadczenia z uwagi na przekroczenie okresu 6 lat studiów. W skardze skierowanej do sadu administracyjnego skarżący powyższej decyzji zarzucił: [pic] naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 93 ust. 2 pkt I w zw. z art. 86 ust. 1 pkt 4 u.p.s.w.n. oraz 21 ust. 2 pkt 1 regulaminu świadczeń poprzez bledną wykładnię, która doprowadziła OKS do nieprawidłowego ustalenia terminu rozpoczęcia dla skarżącego biegu 6 letniego okresu przyznawania świadczenia Stypendium Rektora, a w konsekwencji do przyjęcia przez OKS, że skarżący nie mógł otrzymać Stypendium Rektora, gdyż przysługujący mu 6-letni okres zakończył się w roku akademickim 2019/2020. W oparciu o powyższy zarzut wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej i zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania w sprawie. Uzasadniając skargę odwołał się do wyroku WSA w Gliwicach z 20 września 2020 r. sygn. akt III SA/Gl 220/20 i wyrażonego w nim poglądu, że wobec braku ustawowej definicji pojęcia "świadczenie przysługuje, jakie zostało użyte w art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n., a w ślad za nim w powołanych przepisach Regulaminu, należało je odczytywać zgodnie z jego znaczeniem w języku potocznym i odnosić do świadczenia, które zostało przyznane studentowi po spełnieniu wszystkich kryteriów. W związku z tym, dla biegu okresu, o którym mowa w omawianym przepisie, ma znaczenie to czy student występował o świadczenie i czy zostało mu ono przez uczelniany organ stypendialny przyznane, tj. czy pobierał świadczenie. Zważając na powyższe, 6-leni okres, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n., a także w przepisach regulaminu świadczeń, należało odnosić do okresu, w którym student spełnia przesłanki otrzymywania pomocy finansowej określonej w ustawie i jednocześnie był beneficjentem takiej pomocy przyznanej mu przez organy uczelni, a nie zaś jak przyjęły błędnie w niniejszej sprawie organy stypendialne, że okres ten każdorazowo liczyć od momentu rozpoczęcia studiów przez studenta ubiegającego się o przyznanie pomocy. W odpowiedzi na skargę Odwoławcza Komisja Stypendialna ,,A’’ wniosła o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Podkreśliła, że skarżący w roku akademickim 2014/2015 studiował w [...] Uniwersytecie Medycznym w K. na kierunku [...], w roku akademickim 2015/2016 studiował na kierunku [...], natomiast od roku 2016/2017 na kierunku [...]. Zatem od roku akademickiego 2014/2015 do roku akademickiego 2020/2021 student studiował przez okres 6 lat. Powyższe potwierdził sam skarżący w stosownym oświadczeniu złożonym wraz z wnioskiem o stypendium. Bieg 6-letniego okresu, o którym mowa w przepisu art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. rozpoczyna się z pierwszym dniem, w którym student może ubiegać się o przyznanie stypendium, a zatem z dniem rozpoczęcia studiów pierwszego stopnia lub jednolitych studiach magisterskich, co w odniesieniu do skarżącego nastąpiło z chwilą podjęcia studiów w roku akademickim 2014/2015. Skarżący miał zatem prawo do ubiegania się o stypendium począwszy od roku akademickiego 2014/2015. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r. poz. 2325., dalej P.p.s.a.), stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) P.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ponadto orzekanie – na podstawie art. 135 P.p.s.a – następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Z istoty, bowiem kontroli wynika, że zasadność zaskarżonego rozstrzygnięcia podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie jego podejmowania. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu, czynności, czy bezczynności organu administracji publicznej. Z kolei z brzmienia art. 145 § 1 P.p.s.a. wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas – w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, albo stwierdza ich nieważność bądź też stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Przytoczona regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości, co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Powołane regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa administracyjnego i toczącego się przed nim postępowania, którą jest sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. Rozpoznając zatem zarzut skargi oraz badając zaskarżoną decyzję z uwzględnieniem powyższych kryteriów sąd uznał, że została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 86 ust. 1 u.p.s.w.n. student ma prawo ubiegać się o: 1) stypendium socjalne, 2) stypendium dla osób niepełnosprawnych, 3) zapomogę, 4) stypendium rektora, 5) stypendium finansowane przez jednostkę samorządu terytorialnego, 6) stypendium za wyniki w nauce lub w sporcie finansowane przez osobę fizyczną lub osobę prawną niebędącą państwową ani samorządową osobą prawną. Przyznanie świadczenia, o którym mowa w ust. 1 pkt 1 - 4, oraz odmowa jego przyznania następują w drodze decyzji administracyjnej (ust. 2). Stosownie zaś do art. 91 ust. 1 u.p.s.w.n. stypendium rektora może otrzymać student, który uzyskał wyróżniające wyniki w nauce, osiągnięcia naukowe lub artystyczne, lub osiągnięcia sportowe we współzawodnictwie co najmniej na poziomie krajowym. Natomiast zgodnie z art. 92 ust. 1 u.p.s.w.n. stypendia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 są przyznawane na semestr lub na rok akademicki i wypłacane co miesiąc przez okres do 10 miesięcy, a gdy kształcenie trwa semestr - przez okres do 5 miesięcy. Zgodnie natomiast z art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n. świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1 - 4 i art. 359 ust. 1, a więc i Stypendium Rektora, przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. Sąd w składzie rozpoznającym niniejsza sprawę podziela pogląd wyrażony przez WSA w Gliwicach w wyroku powołanym w skardze, konsekwentnie prezentowanym przez sądy administracyjne, w tym przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z 1 października 2021r .sygn. akt III OSK 3697/21, czy w wyroku z 7 lipca 2021r. III OSK 3596/21, dotyczącym właśnie Stypendium Rektora (dostępnych na stronach internetowych CBOiS NSA) zgodnie z którym nie można bowiem przyjąć, że pojęcie "przysługiwania świadczenia" jest pojęciem tożsamym z pojęciem "posiadania statusu studenta". Takie drugie rozumienie tego pojęcia nie wynika z treści cytowanego przepisu. Prawidłowe odkodowanie normy zawartej w art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n. nie wymaga szczególnych zabiegów interpretacyjnych, wystarczającym jest tu podstawowy rodzaj wykładni - wykładnia językowa. NSA podziela sposób wykładni art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n. zaprezentowany przez K. Leweckiego w artykule "Wykładnia nowego ograniczenia w przyznawaniu stypendiów dla studentów" (Doradztwo Podatkowe - Biuletyn Instytutu Studiów Podatkowych 2020/1/57-62), który przyjmuje, że pojęcie "przysługuje", wobec braku definicji ustawowej, należy odczytywać zgodnie z jego rozumieniem. Zatem, wobec braku ustawowej definicji pojęcia "świadczenie przysługuje", jakie zostało użyte w art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n., należy je odczytywać zgodnie z jego znaczeniem w języku potocznym ("przysługiwać" to "należeć się komuś z mocy ustawy, prawa, przywileju" - Słownik języka polskiego PWN pod red. W. Doroszewskiego) i odnosić do świadczenia, które zostało przyznane studentowi po spełnieniu wszystkich kryteriów. W związku z tym dla biegu okresu, o którym mowa w omawianym przepisie, ma znaczenie to, że student występował o świadczenie, które zostało mu przyznane i je pobrał. Zwrócić należy uwagę, że zgodnie z art. 86 ust. 1 u.p.s.w.n. student może jedynie ubiegać się o przyznanie wskazanego w nim świadczenia, ponieważ sam status studenta nie powoduje powstania uprawnienia do uzyskania danego świadczenia. I tak, art. 87 u.p.s.w.n. wskazuje przesłanki ubiegania się o stypendium socjalne, art. 89 u.p.s.w.n. warunki uzyskania stypendium dla osób niepełnosprawnych, art. 90 u.p.s.w.n. warunki przyznania zapomogi, art. 91 u.p.s.w.n. warunki stypendium rektora, a art. 359 u.p.s.w.n. warunki uzyskania stypendium ministra. Oznacza to, że aby świadczenie z katalogu pomocy materialnej dla studentów przysługiwało, wnioskodawca musi mieć status studenta, złożyć stosowny wniosek oraz spełnić dodatkowe warunki przewidziane dla danej kategorii pomocy finansowej. Zatem 6-letni okres, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n. należy odnosić do okresu, w którym student spełnia przesłanki otrzymywania pomocy finansowej określonej w ustawie i jednocześnie jest beneficjentem takiej pomocy. W świetle powyższego nie można zrównać znaczenia pojęcia "przysługiwania świadczenia", o którym mowa w Prawie o szkolnictwie wyższym i nauce z pojęciem "możliwością ubiegania się o świadczenie" w związku z posiadaniem statusu studenta, jak przyjmuje to skarżący kasacyjnie organ w niniejszej sprawie. Analogiczny pogląd prezentowany jest, jak już wskazano, w dominującej większości orzecznictwa wojewódzkich sądów administracyjnych, np. w wyrokach: WSA w Szczecinie z 10 czerwca 2020 r., sygn. akt II SA/Sz 222/20 i 19 listopada 2020 r. sygn.. akt II SA/Sz 596/20, WSA w Gdańsku z 26 sierpnia 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 461/20 i z 20 sierpnia 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 460/20; WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 18 sierpnia 2020 r., sygn. akt II SA/Go 155/20, WSA w Łodzi z 12 sierpnia 2020 r., sygn. akt III SA/Łd 106/20, WSA w Olsztynie z 28 lipca 2020 r., sygn. akt II SA/Ol 107/20, WSA w Poznaniu z 17 lutego 2021 r. sygn. akt II SA/Po 773/20; WSA w Krakowie z 25 stycznia 2021 r. sygn. akt 394/20, WSA w Bydgoszczy z 19 stycznia 2021 r. sygn. akt II SA/Bd 1223/20, WSA w Warszawie z 10 marca 2021 r. sygn. akt II SA/Wa 2166/20 - pub. www.nsa.orzeczenia.gov.pl, a także w najnowszym orzecznictwie NSA: wyroki z 15 czerwca 2021 r. sygn. akt III OSK 4082/21, z 7 lipca 2021 r. sygn. akt III OSK 3596/21 i z 8 lipca 2021 r. sygn. akt III OSK 3913/21 - pub. www.nsa.orzeczenia.gov.pl. Powyższa wykładnia znajduje nadto odzwierciedlenie w treści uzasadnienia rządowego projektu ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (str. 28), w którym wskazano, iż "realizując cel wynikający z art. 70 ust. 4 Konstytucji RP, w projekcie ustawy zawarto regulacje pozwalające na pobieranie stypendiów i zapomóg do momentu uzyskania wykształcenia wyższego, ale nie dłużej niż przez 6 lat". Sześcioletni okres o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce powiązano zatem bezpośrednio z pobieraniem świadczenia, a nie z posiadaniem statusu studenta przez osobę ubiegającą się o jedną z form pomocy materialnej. Równocześnie zasadnym jest zauważyć, że w ustawie Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce nie zawarto przepisu ograniczającego lub wyłączającego prawo do świadczeń ze względu na posiadanie statusu studenta przez okres dłuższy niż sześć lat. Sytuacje, w których studentowi nie przysługuje prawo do stypendium lub kiedy wygasa decyzja o przyznaniu świadczenia zostały wyczerpująco unormowane w przepisach art. 93 ust. 2 pkt 2 oraz art. 94 ust. 2 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce, przy czym żadna z tych regulacji nie wiąże prawa do stypendium z nadmiernie długim okresem studiowania. Z kolei przywoływane przez OSK w zaskarżonej decyzji stanowisko Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego, w kwestii interpretacji art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n., tożsame ze stanowiskiem OSK, nie jest wiążące dla sądu. Należy dodatkowo zauważyć, że stanowisko Ministra nie zostało poparte pogłębioną argumentacją. Jest ponadto sprzeczne z celem uregulowań dotyczących pomocy materialnej studentom wyrażonym w uzasadnieniu projektu ustawy p.s.w.n. Ustawa ma realizować cel wynikający z art. 70 ust. 4 Konstytucji RP, tj. jej regulacje mają pozwalać na pobieranie stypendiów i zapomóg do momentu uzyskania wykształcenia wyższego, ale nie dłużej niż przez 6 lat. Wobec powyższego, uznając, że organ wadliwie zinterpretował i w konsekwencji wadliwie zastosował wyżej omówione przepisy prawa materialnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1a P.p.s.a uchylono zaskarżoną decyzję. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 P.p.s.a. Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni wyżej przedstawioną interpretację przepisów prawa materialnego mających zastosowaniem w sprawie.