III SA/Gl 32/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi I. W. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agenci Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w C. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie płatności obszarowych w kwestii wniosku o przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W skardze na powyższą decyzję zawarty został wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego z urzędu. W uzasadnieniu nadesłanego urzędowego formularza PPF, strona oświadczyła, że jest chora i ma na utrzymaniu dwoje studiujących dzieci, które nie mieszkają razem z nią. Studia dzieci bardzo drogo kosztują, a strona ma jeszcze do spłacenia dług z tytułu zachowku (dług ten wynosi około [...] zł). Strona oświadczyła, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe razem z mężem K. W. i dziećmi: A. ([...] lata) i K. ([...] lata). Na stały dochód wspólnego gospodarstwa domowego skarżącej składa się wynagrodzenie jej męża w wysokości [...] zł brutto oraz dochód z prowadzonego przez nią gospodarstwa rolnego w kwocie około [...] zł miesięcznie. Z oświadczenia wnioskodawcy zawartego na druku urzędowego formularza PPF wynika, ze strona posiada [...] udziału we własności domu o powierzchni [...] m2, znajdującego się w Z., jest właścicielką gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha i posiada jednocześnie [...] udziału w gospodarstwie rolnym o powierzchni [...] ha, znajdującym się w S.. Mąż skarżącej jest także współwłaścicielem (w [...]) działek rolnych o powierzchni [...] a. Jednocześnie dom skarżącej obciążony jest hipoteką (do kwoty [...] zł), kredytem i długami generowanymi przez studia dzieci. W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia 17 lutego 2014 r. wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy, uwzględniających jednocześnie stan majątkowy jej męża. Wezwanie to miało na celu uzupełnienie i udokumentowanie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie, skarżąca nadesłała pismo procesowe z dnia [...] r., w którym oświadczyła, że nie jest w stanie spełnić wymagań zawartych w ww. wezwaniu referendarza sądowego. Strona stwierdziła, że nie ma dostępu do kont bankowych jej dzieci i nie czuje się upoważniona do udostępniania danych dotyczących jej dzieci, które są już przecież pełnoletnie. W dalszej części tego pisma, skarżąca nawiązała do zagadnień związanych z merytorycznym rozstrzygnięciem sprawy. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zmianami) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżąca składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania jej prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie radcy prawnego. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku I. W., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżąca złożyła jedynie wniosek o prawo pomocy na urzędowym formularzu PPF i nie udowodniła w żaden sposób, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie jej prawa pomocy. Skarżąca w ogóle nie wykazała jaki jest jej aktualny, obecny stan majątkowy. Wezwanie referendarza sądowego z dnia 17 lutego 2014 r., wzywające stronę do uzupełnienia i udokumentowania danych zawartych we wniosku o prawo pomocy, zostało odebrane przez stronę w dniu [...] r. Strona skarżąca nie nadesłała jednak do akt żadnych dokumentów, ani materiałów źródłowych, o które była wezwana ww. pismem. Strona ograniczyła się jedynie do nadesłania pisma procesowego z dnia [...] r., w którym stwierdziła, że nie ma dostępu do kont swoich pełnoletnich dzieci i nie może uzyskać stosownych informacji w tym zakresie. Wnioskodawca pominęła jednocześnie pozostałe punkty wezwania referendarza sądowego, dotyczące między innymi udokumentowania dochodów uzyskiwanych przez jej męża, wyciągów z rachunków bankowych męża i jej samej, udokumentowania spłaty zaciągniętych kredytów, czy też wskazania, jakie są miesięczne wydatki wspólnego gospodarstwa domowego. W tym stanie rzeczy, podstawą rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy były jedynie świadczenia złożone przez skarżąca na druku urzędowego formularza PPF. Tymczasem, do wykazania aktualnej sytuacji majątkowej wnioskodawcy nie wystarcza samo jego oświadczenie. Rozpoznając wniosek o prawo pomocy, należy ocenić stan majątkowy wnioskodawcy w aspekcie stanu majątkowego innych osób, tworzących wraz z nim wspólne gospodarstwo domowe, a następnie podjąć stosowną decyzję w przedmiocie przyznania, bądź odmowy przyznania prawa pomocy. Dla dokonania rzetelnej oceny stanu majątkowego potrzebne jest jego wykazanie przez wnioskodawcę za pomocą stosownych dokumentów, czy też zaświadczeń i innych materiałów źródłowych (art. 255 P.p.s.a.). Tymczasem nie wpłynęły do akt żadne dokumenty, ani materiały źródłowe, o dostarczenie których, strona została wezwana pismem referendarza sądowego z dnia 17 lutego 2014 r. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.