III SA/Gl 323/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek po rozpoznaniu w dniu 20 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 17 maja 2017 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia z należnego wpisu sądowego w sprawie ze skargi M. Z. (Z.) na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zabezpieczenia zobowiązania podatkowego postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Wnioskiem z [...] r., dołączonym do skargi, skarżąca działająca przy pomocy fachowego pełnomocnika procesowego domagała się zwolnienia z należnego wpisu sądowego. W uzasadnieniu powyższego podała, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z mężem i 8-letnim synem. Ponieważ płynność finansową utraciła zawiesiła prowadzoną działalność gospodarczą. Posiada bowiem zobowiązania wobec "A", ZUS i urzędu skarbowego. Tymczasem jej miesięczne dochody z tytułu wynagrodzenia za pracę wynoszą [...] zł, które w rubryce nr 10 formularza zadeklarowała w kwocie [...] zł netto. Z kolei wynagrodzenie jej męża, z którym pozostaje w rozdzielności majątkowej, kształtuje się na poziomie [...] zł netto. Środki te przeznaczają na regulowanie bieżących opłat ([...]zł) oraz spłacanie rat zaciągniętych kredytów ([...]zł). Jako uzupełnienie podanych wyżej danych do akt sprawy przedłożono: zeznanie podatkowe PIT-36 za [...] r., wydruk z CEIDG potwierdzający zawieszenie prowadzonej działalności od [...]r., akt notarialny ustanawiający rozdzielność majątkową z A. Z., umowę o kredyt ekspresowy z dnia [...] r. zawartą celem finansowania prowadzonej działalności, którego raty ustalono na kwotę [...] zł. Dodatkowo w piśmie z [...] r. pełnomocnik strony wyjaśnił, że skarżąca od momentu zawieszenia prowadzonej działalności nie pracuje. Dlatego też nie posiada dokumentów stwierdzających wysokość uzyskiwanego wynagrodzenia oraz zeznań podatkowych za [...] r., do których przedłożenia została zobowiązana (vide: wezwanie z dnia [...] r.). Aktualnie jest na utrzymaniu swojego męża, do którego należy mieszkanie, w którym wspólnie zamieszkują. Nie posiada zatem dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych z tego tytułu wydatków. Mając na uwadze powyższe starszy referendarz sądowy postanowieniem z 17 maja 2017 r. odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Uznał bowiem, iż złożony wniosek jako niekompletny nie zasługiwał na uwzględnienie. Dokumenty źródłowe obrazujące wysokość ponoszonych wydatków jak i uzyskiwanych przez skarżącą i jej męża dochodów nie zostały bowiem nadesłane, mimo wezwania w tym przedmiocie. Podobnie jak wyciągi z posiadanych rachunków bankowych, czy wydruki z elektronicznej bazy ksiąg wieczystych wskazujące na posiadany przez męża w postaci mieszkania oraz gruntów ornych o pow. [...]i [...]ha majątek. Nie zgadzając się z wydanym rozstrzygnięciem skarżąca złożyła stosowny środek zaskarżenia, to jest sprzeciw. W jego uzasadnieniu podała, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przedstawione przy piśmie z [...]r. dokumenty źródłowe uznała za wystarczające do odtworzenia sytuacji finansowej, w której się znajduje. Z ich treści wynika bowiem jednoznacznie, iż nie osiąga żadnego dochodu, gdyż obecnie nie jest nigdzie zatrudniona. Wraz z małoletnim synem, nad którym sprawuje opiekę, pozostaje na utrzymaniu męża, z którym pozostaje w rozdzielności majątkowej. Ponieważ mieszkanie, w którym wspólnie zamieszkują należy do męża, wydatków związanych z jego utrzymaniem nie ponosi. Posiadane zobowiązania względem "A", zakładu ubezpieczeń społecznych i urzędu skarbowego nie pozwalają poczynić jakichkolwiek oszczędności. Dlatego też nie dysponuje środkami, które mogłaby przeznaczyć na uiszczenie należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Na wstępie merytorycznych rozważań należy zauważyć, że zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. - dalej jako "p.p.s.a.") rozpoznając sprzeciw od postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 ustawy p.p.s.a., sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Ponieważ orzeka jako sąd drugiej instancji, stosuje odpowiednio przepisy o zażaleniu. Stosownie natomiast do treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (obejmującym zwolnienie z należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego - art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a.) następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tym samym to od informacji podanych we wniosku uzależnione jest rozstrzygnięcie wydane w tym przedmiocie. W sytuacji, gdy te okażą się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy lub budzą wątpliwości, strona zgodnie z art. 255 ustawy p.p.s.a., zobowiązana jest złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie skarżąca, mimo wezwania do uzupełnienia złożonego wniosku, nie nadesłała dokumentów źródłowych potwierdzających wysokość pobieranego przez męża wynagrodzenia za pracę oraz wskazujących na posiadany przez męża majątek, zasłaniając się zawartą [...] r. umową majątkową małżeńską, podczas gdy art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2017 r., poz. 682 – dalej jako k.r.o.), na który trafnie powołał się starszy referendarz sądowy stanowi, iż małżonkowie obowiązani są do wzajemnej pomocy. Pomoc ta w konkretnych okolicznościach obejmuje również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu należnych kosztów sądowych. Zawarcie umowy o ustanowieniu rozdzielności majątkowej małżeńskiej nie ma zatem znaczenia w postępowaniu w przedmiocie prawa pomocy. Jak bowiem wynika z postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjny z dnia 2 lipca 2009 r. sygn. akt I FSK 216/09 obowiązek alimentacyjny nie jest uzależniony od ustroju majątkowego małżeńskiego, a ponadto obejmuje również wydatki związane z prowadzeniem postępowań sądowych. Prawidłowe zatem, zdaniem Sądu, było stwierdzenie, iż zawarte w piśmie pełnomocnika z dnia [...] r. informacje nie można było uznać za wystarczające, bo skoro mieszkanie, w którym skarżąca zamieszkuje, stanowi własność męża, a jego powierzchnia w rubryce nr 7 formularza nie została podana, podobnie jak pozostałe składniki posiadanego przez męża majątku w postaci gruntów ornych o pow[...]ha i [...]ha (vide: akta administracyjne sprawy, k-77 str. 5) nie zostały tam wymienione, to materiał źródłowy wskazujący na powyższe dane w postaci wydruku z elektronicznej bazy ksiąg wieczystych, który można uzyskać od ręki, powinien był zostać w odpowiedzi na wezwanie z dnia [...]r. do akt sprawy przedłożony. Podobnie jak pozostałe dokumenty obrazujące ponoszone wydatki (tzw. media). Ich brak nie pozwala bowiem na jednoznaczne ustalenie, czy podana w treści urzędowego formularza kwota [...] zł tytułem ponoszonych opłat obejmuje wszystkie wskazane wyżej nieruchomości, czy też nie. Twierdzenie jakoby skarżąca na skutek zawartej umowy majątkowej małżeńskiej nie miała do nich dostępu nie mogło odnieść zamierzonego skutku w sytuacji, gdy wspólnie z mężem prowadzi gospodarstwo domowe i figuruje obok męża jako współwłaściciel podanych wyżej gruntów. Mając na uwadze powyższe Sąd stanął na stanowisku, że zaskarżone postanowienie formułuje słuszną tezę, iż skarżąca rzeczywiście nie wykazała, jakoby spełniała przesłankę wynikającą z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. Pomimo przedstawienia dodatkowych wyjaśnień zawartych w piśmie z dnia [...] r. nadal obraz jej możliwości finansowych nasuwa wiele wątpliwości, w szczególności w zakresie uzyskiwanych dochodów, które w treści urzędowego formularza zostały podane, ale niejednoznacznie. Mianowicie wskazano tam, że dochody skarżącej wynoszą [...] zł (vide: rubryka nr 5), podczas gdy w rubryce nr 10 zostały one obniżone do kwoty [...] zł. Wprawdzie nie można wykluczyć, jak słusznie stwierdził starszy referendarz sądowy, zmiany w sytuacji finansowej wnioskodawcy polegającej na utracie dotychczasowego miejsca pracy tuż po złożeniu wniosku, skoro w piśmie z dnia [...] r. jej pełnomocnik twierdził, że aktualnie skarżąca jest na utrzymaniu męża, jednak okoliczność ta powinna była zostać należycie udokumentowana. Konieczna jest spójna argumentacja, poparta stosownymi dokumentami (choćby w postaci świadectwa pracy lub innego dokumentu źródłowego wskazującego, że skarżąca zarejestrowała się jako osoba bezrobotna z prawem lub bez prawa do zasiłku) pozwalającymi na dokonanie jednoznacznych ustaleń w tym zakresie. Tym bardziej, że w treści wniosku podano, że od momentu zawieszenia działalności gospodarczej, tj. od dnia [...] r. skarżąca pozostawała na utrzymaniu swojego męża. Ponieważ musiała podjąć pracę, aby posiadać środki na bieżące wydatki, twierdzenie jakoby nie dysponowała dokumentami potwierdzającymi tą okoliczność rzeczywiście nie mogło odnieść zamierzonego skutku. Dotyczy to również dokumentów wskazujących na zmianę podanych we wniosku danych potwierdzających, iż skarżąca nie jest w chwili obecnej nigdzie zatrudniona i nie uzyskuje żadnego dochodu, które na etapie złożonego sprzeciwu również nie zostały dołączone, choć z treści zaskarżonego postanowienia wynikało, że ich brak przesądził o odmowie przyznania prawa pomocy. Co więcej niekompletność przedłożonego materiału źródłowego odnosi się także do posiadanych rachunków bankowych bez względu na to, czy do powyższych skierowana została egzekucja czy też nie (vide: dokumenty źródłowe w aktach administracyjnych sprawy k-72, gdzie skarżąca figuruje jako właściciel rachunku w "B"). Ponieważ te nie zostały nadesłane, podobnie jak wyciągi z rachunków bankowych męża zasadnie, zdaniem Sądu, starszy referendarz sądowy uznał, że skarżąca nie zasługuje na przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Złożone przez nią oświadczenia o sytuacji finansowej oraz stanie majątkowym męża rzeczywiście budzą wątpliwości, co do ich kompletności i rzetelności, a zatem stanowią przeszkodę w przyznaniu prawa pomocy. Stanowiska zajętego w zaskarżonym postanowieniu nie podważa argumentacja podniesiona przez skarżącą w sprzeciwie, stanowiąca w istocie polemikę z oceną wyrażoną w postanowieniu o odmowie przyznania prawa pomocy, bo skoro ciężar dowodu spoczywa na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2008 r. sygn. akt II OZ 322/08, LEX nr 479084) to sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy, jako że użyty w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. zwrot "gdy wykaże" wskazuje wyraźnie, iż to wnioskodawca ma przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z przewidzianego w tym przepisie dobrodziejstwa procesowego jakim jest instytucja prawa pomocy, zwłaszcza gdy reprezentowany jest przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego. W jego gestii leży więc odpowiednie i solidne przygotowanie stosownych wniosków procesowych i to nie tylko w aspekcie formalnym, ale również i merytorycznym oraz ich udokumentowanie. Ponieważ w rozpoznawanej sprawie zawarte w treści urzędowego formularza dane okazały się niekompletne, co więcej budziły wątpliwości Sąd w składzie tu orzekającym stwierdził, że złożony sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie, skarżąca nie wykazała bowiem w sposób wystarczająco przekonywający, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Brak było zatem podstaw do zmiany lub uchylenia zaskarżonego postanowienia, które jako prawidłowe na podstawie powołanego na wstępie art. 260 ustawy p.p.s.a. utrzymano w mocy.