III SA/Gl 33/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 14 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W treści skargi skarżący zamieścił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Powyższy powtórzył na druku urzędowego formularza. W jego uzasadnieniu podał, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną i pełnoletnią córką. Ponieważ żona jest osobą bezrobotną, a dochód córki z tytułu wynagrodzenia za pracę wynosi 1.150,00 zł brutto, to on ponosi znaczny ciężar utrzymania rodziny. Tymczasem jego dochody z prowadzonej działalności gospodarczej wynoszą 3.416,00 zł. Dodatkowo poinformowano, że wobec skarżącego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, spłaca dwa kredyty bankowe, a dom w którym zamieszkuje stanowi własność żony. Jego wartość wraz z działką oszacowana została na 300.000,00 zł. Jako uzupełnienie podanych wyżej danych do akt sprawy przedłożono obszerny materiał dowodowy, z którego ustalono, że wydatki związane z koniecznym utrzymaniem obejmują opłaty za gaz (1.228,92 zł), energię elektryczną (395,38 zł - co dwa miesiące), cyfrowy Polsat (39,90 zł), abonament RTV (61,90 zł - za kwartał), wodę (90,16 zł), podatek od nieruchomości (106,00 zł) oraz telefon (53,17 zł). Jednocześnie nadesłano dokumenty związane z prowadzoną przez skarżącego działalnością gospodarczą, tj. deklaracje VAT za ostatnie trzy miesiące, gdzie podstawa opodatkowania wynosiła: w listopadzie 2014 r. (122.716,00 zł), w grudniu 2014 r. (283.466,00 zł) oraz w styczniu 2015 r. (18.369,00 zł), podatkową księgę przychodów i rozchodów za listopad i grudzień 2014 r. oraz styczeń 2015 r., gdzie wartość sprzedanych towarów i usług wynosiła: 67.500,00 zł, 458.333,33 zł i 17.919,71 zł, wyciąg z rachunku bankowego firmy, gdzie saldo końcowe wynosiło: 52,50 zł (grudzień 2014 r.), 1.014,39 zł (styczeń 2015 r.) oraz 32,48 zł (luty 2015 r.), a nadto harmonogramy spłat kredytów obrotowych oraz kredytu mieszkaniowego. Dodatkowo przedłożono tytuły wykonawcze z [...] r. wystawione przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w G., zeznania podatkowe skarżącego, jego żony i córki za 2013 r. i 2014 r. oraz wyciągi z rachunków bankowych żony i córki, których saldo końcowe na dzień 2 marca 2015 r. wynosiło: (-) 4.917,06 zł i 10.878,94 zł. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadza się do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej jako "p.p.s.a."). Stosownie do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (vide: art. 245 § 3 cyt. ustawy), następuje gdy ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy w tym miejscu zauważyć, że przez uszczerbek, o którym mowa wyżej, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, że nie może ona zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Dlatego też prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym może być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Tylko bowiem w takim przypadku istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na pozostałych współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r. sygn. akt FZ 478/04, LEX nr 393645). Odnosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że brak jest podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku. Jak bowiem ustalono z nadesłanych przy piśmie z [...] r. dokumentów źródłowych skarżący z tytułu wykonywanych usług remontowo-budowlanych wypracował w 2014 r. przychód rzędu 1.013.264,89 zł. Podobnie w deklaracjach VAT za ostatnie trzy miesiące wykazał następujące podstawy opodatkowania: listopad 2014 r. (122.716,00 zł), grudzień 2014 r. (283.466,00 zł) oraz styczeń 2015 r. (18.369,00 zł), podczas gdy wartość sprzedanych w tym okresie towarów i usług wynosiła: 67.500,00 zł, 458.333,33 zł i 17.919,71 zł (vide: podatkowa księga przychodów i rozchodów). A ponieważ w doktrynie za dominujący uznany został pogląd, zgodnie z którym koszty sądowe należą do normalnych kosztów działalności gospodarczej, a dochodzenie roszczeń na drodze sądowej - jako element tej działalności - wymaga na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie (por. M. Kowalska, A. Malmuk-Cieplak, Stosowanie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Przegląd Sądowy 2006/9/44), rozpoznający sprawę uznał, że kwota należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego może się znaleźć w strukturze szeroko rozumianych kosztów działalności przyjmujących dużo wyższe wartości. Tym bardziej, że jak ustalono z wyciągów bankowych skarżący w okresie od grudnia 2014 r. do lutego 2015 r. obracał środkami rzędu: 157.897,14 zł, 165.692,28 zł i 41.820,02 zł. Z czego kwotę 12.000,00 zł przelał [...] r., a kwotę 30.000,00 zł przelał [...] r. na rachunek żony, która nie jest osobą zgłoszoną do ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego z tytułu zatrudnienia. Ponadto na jej rachunku odnotowano nie tylko przelewy z rachunku firmowego męża ale również wpłaty w kasie rzędu 25.000,00 zł, podczas gdy saldo końcowe córki skarżącego na dzień [...] r. wynosiło 10.878,94 zł. Kwota ta obejmowała nie tylko jej dochody ale również przyznany jej kredyt oraz przelewy z rachunku firmowego ojca. W tej sytuacji przyjąć należało, że skarżący nie wykazał w sposób wystarczająco przekonujący jakoby zasługiwał na dofinansowanie z budżetu państwa, gdyż prawo pomocy jest właśnie taką formą dotowania. Nie można bowiem zapominać, że w przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Ponieważ taka sytuacja w rozpoznawanej sprawie nie ma miejsca (vide: zlecenia stałe na rachunku żony z [...],[...] i [...] r., a także na rachunku córki z [...] i [...] r.), dlatego też przewidziana w art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. instytucja prawa pomocy nie znalazła w niej zastosowania. Nie może ona przecież chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż jej celem jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. Tadeusz Woś, Hanna Knysiak-Molczyk oraz Marta Romańska "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz", Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005 r., str. 628). Odnosząc się z kolei do spłacanych przez skarżącego, jego żonę i córkę rat zaciągniętych kredytów należy zauważyć, że nie każdy wydatek, który subiektywnie przez stronę jest postrzegany jako dolegliwy finansowo oznacza, że ponoszony jest jako uszczerbek w koniecznym utrzymaniu (vide: postanowienie NSA z dnia 3 czerwca 2013 r. sygn. akt II FZ 281/13, LEX nr 1320634). Bezspornym jest bowiem, że udzielając kredytów bank dokonał oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy i nie pozwoliłby na zaciągnięcie zobowiązań finansowych, gdyby uznał, że skarżący, jego żona lub córka nie daje gwarancji ich spłaty (vide: dodatkowy składnik majątku w postaci nieruchomości). Dlatego też rozpoznający sprawę nie znalazł żadnego uzasadnienia dla przyjęcia jakoby budżet państwa miał kredytować stronę skarżącą, skoro brak jest podstaw do twierdzenia jakoby zobowiązania cywilnoprawne, do których zalicza się raty kredytu (pożyczki), korzystały z pierwszeństwa przed zobowiązaniami należnymi Skarbowi Państwa, do których zalicza się wpis od skargi. Tym bardziej, że planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, o której mowa w art. 199 ustawy p.p.s.a., jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych oraz preferowaniem jednych zobowiązań mających zresztą charakter publicznoprawny względem drugich, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty należnych w sprawie kosztów sądowych nie może prawnie skutecznie podnieść zarzutu, że odmowa zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądem (vide: przelaną przez skarżącego w dniu [...] r. na konto żony kwotę 30.000,00 zł). Dlatego też działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 w zw. z art. 258 § 3 oraz art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.