III SA/Gl 33/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Brandys –Kmiecik po rozpoznaniu w dniu 16 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy K. S. złożył skargę na decyzję z [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług. W treści skargi skarżący zamieścił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Powyższy powtórzył na druku urzędowego formularza. W jego uzasadnieniu podał, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną i pełnoletnią córką. Ponieważ żona jest osobą bezrobotną, a dochód córki z tytułu wynagrodzenia za pracę wynosi [...] zł brutto, to on ponosi znaczny ciężar utrzymania rodziny. Tymczasem jego dochody z prowadzonej działalności gospodarczej wynoszą [...] zł. Dodatkowo poinformował, że wobec skarżącego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, spłaca dwa kredyty bankowe, a dom w którym zamieszkuje stanowi własność żony. Jego wartość wraz z działką oszacowana została na [...] zł. Jako uzupełnienie podanych wyżej danych do akt sprawy przedłożono obszerny materiał dowodowy, z którego ustalono, że wydatki związane z koniecznym utrzymaniem obejmują opłaty za gaz ([...]zł), energię elektryczną ([...] zł - co dwa miesiące), cyfrowy Polsat ([...] zł), abonament RTV ([...] zł - za kwartał), wodę ([...] zł), podatek od nieruchomości ([...] zł) oraz telefon ([...] zł). Jednocześnie nadesłano dokumenty związane z prowadzoną przez skarżącego działalnością gospodarczą, tj. deklaracje VAT za ostatnie trzy miesiące, gdzie podstawa opodatkowania wynosiła: w listopadzie 2014 r. ([...] zł), w grudniu 2014 r. ([...] zł) oraz w styczniu 2015 r. ([...] zł), podatkową księgę przychodów i rozchodów za listopad i grudzień 2014 r. oraz styczeń 2015 r., gdzie wartość sprzedanych towarów i usług wynosiła: [...] zł, [...] zł i [...] zł, wyciąg z rachunku bankowego firmy, gdzie saldo końcowe wynosiło: [...] zł (grudzień 2014 r.), [...] zł (styczeń 2015 r.) oraz [...] zł (luty 2015 r.), a nadto harmonogramy spłat kredytów obrotowych oraz kredytu mieszkaniowego. Dodatkowo przedłożono tytuły wykonawcze z [...] r. wystawione przez Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w G., zeznania podatkowe skarżącego, jego żony i córki za 2013 r. i 2014 r. oraz wyciągi z rachunków bankowych żony i córki, których saldo końcowe na dzień [...]r. wynosiło: (-)[...]zł i [...]zł. Postanowieniem z 14 kwietnia 2015 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. Postanowienie to zostało zaskarżone sprzeciwem. W uzasadnieniu sprzeciwu podniesiono ponownie argumentację przedstawioną w treści wniosku a dotyczącą braku majątku ruchomego i nieruchomego, który wnioskodawca mógłby skutecznie spieniężyć. Sąd zważył, co następuje. Na wstępie należy wyjaśnić, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." – w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie takie przysługuje zażalenie. Rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadza się do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.. Stosownie do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (vide: art. 245 § 3 P.p.s.a.), następuje gdy ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy w tym miejscu zauważyć, że przez uszczerbek, o którym mowa wyżej, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, że nie może ona zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Dlatego też prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym może być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Tylko bowiem w takim przypadku istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na pozostałych współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r. sygn. akt FZ 478/04, LEX nr 393645). Odnosząc powyższe rozważania do rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że brak jest podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku. Jak bowiem ustalono z nadesłanych przy piśmie z [...] r. dokumentów źródłowych skarżący z tytułu wykonywanych usług remontowo-budowlanych wypracował w 2014 r. przychód rzędu [...]zł. Podobnie w deklaracjach VAT za ostatnie trzy miesiące wykazał następujące podstawy opodatkowania: listopad 2014 r. ([...]zł), grudzień 2014 r. ([...] zł) oraz styczeń 2015 r. ([...] zł), podczas gdy wartość sprzedanych w tym okresie towarów i usług wynosiła: [...]zł, [...]zł i [...]zł (vide: podatkowa księga przychodów i rozchodów). Wskazać należy, że w doktrynie za dominujący uznany został pogląd, zgodnie z którym koszty sądowe należą do normalnych kosztów działalności gospodarczej, a dochodzenie roszczeń na drodze sądowej - jako element tej działalności - wymaga na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie. Zatem Sąd uznał, że kwota należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego może się znaleźć w strukturze szeroko rozumianych kosztów działalności przyjmujących dużo wyższe wartości. Tym bardziej, że jak ustalono z wyciągów bankowych skarżący w okresie od grudnia 2014 r. do lutego 2015 r. obracał środkami rzędu: [...] zł, [...] zł i [...] zł. Z czego kwotę [...] zł przelał [...], a kwotę [...] zł przelał [...] r. na rachunek żony, która nie jest osobą zgłoszoną do ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego z tytułu zatrudnienia. Ponadto na jej rachunku odnotowano nie tylko przelewy z rachunku firmowego męża ale również wpłaty w kasie rzędu [...] zł. Poza tym saldo końcowe córki skarżącego na dzień [...] r. wynosiło [...] zł. Kwota ta obejmowała nie tylko jej dochody ale również przyznany jej kredyt oraz przelewy z rachunku firmowego ojca. W tej sytuacji przyjąć należało, że skarżący nie wykazał w sposób wystarczająco przekonujący jakoby zasługiwał na dofinansowanie z budżetu państwa, gdyż prawo pomocy jest właśnie taką formą dotowania. Instytucja prawa pomocy nie może chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż jej celem jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. Tadeusz Woś, Hanna Knysiak-Molczyk oraz Marta Romańska "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz", Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005 r., str. 628). Odnosząc się z kolei do spłacanych przez skarżącego, jego żonę i córkę rat zaciągniętych kredytów należy zauważyć, że nie każdy wydatek, który subiektywnie przez stronę jest postrzegany jako dolegliwy finansowo oznacza, że ponoszony jest jako uszczerbek w koniecznym utrzymaniu (vide: postanowienie NSA z dnia 3 czerwca 2013 r. sygn. akt II FZ 281/13, LEX nr 1320634). Bezspornym jest bowiem, że udzielając kredytów bank dokonał oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy i nie pozwoliłby na zaciągnięcie zobowiązań finansowych, gdyby uznał, że skarżący, jego żona lub córka nie daje gwarancji ich spłaty (vide: dodatkowy składnik majątku w postaci nieruchomości). Dlatego też Sąd nie znalazł żadnego uzasadnienia dla przyjęcia jakoby budżet państwa miał kredytować stronę skarżącą, skoro brak jest podstaw do twierdzenia jakoby zobowiązania cywilnoprawne, do których zalicza się raty kredytu (pożyczki), korzystały z pierwszeństwa przed zobowiązaniami należnymi Skarbowi Państwa, do których zalicza się wpis od skargi. Tym bardziej, że planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, o której mowa w art. 199 P.p.s.a., jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych oraz preferowaniem jednych zobowiązań mających zresztą charakter publicznoprawny względem drugich, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty należnych w sprawie kosztów sądowych nie może prawnie skutecznie podnieść zarzutu, że odmowa zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądem (vide: przelaną przez skarżącego w dniu [...] r. na konto żony kwotę [...] zł). Dlatego też działając na podstawie art. 260 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., Sąd postanowił jak w sentencji.