III SA/Gl 347/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo po rozpoznaniu w dniu 2 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 19 lipca 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. E. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania postanawia: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 19 lipca 2017 r. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku, zawartego na druku urzędowego formularza PPF, oświadczył, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną A. E. i dwiema córkami: G. E. (7 lat) i E. E. (4 lata). Skarżący oświadczył, że nie posiada żadnych nieruchomości, ruchomości, oszczędności, jak również papierów wartościowych ani żadnych przedmiotów o wartości przekraczającej 5.000 zł. Strona oświadczyła, że na miesięczny, regularny dochód jej gospodarstwa domowego składa się kwota 700 zł brutto z tytułu jej zatrudnienia w dwóch firmach oraz zasiłek wychowawczy z programu "500+". Jednocześnie koszty utrzymania skarżący oszacował na kwotę około 600 zł miesięcznie. W tym stanie rzeczy, pismem z dnia 20 czerwca 2017 r. referendarz sądowy wezwał wnioskodawcę do nadesłania szeregu dokumentów, mających zobrazować jego rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. Wezwanie zawierało nadto informację, iż odpowiedzi oczekuje się w terminie 7 dni, a niezastosowanie się do tego wezwania w tym terminie, może zostać potraktowane jako brak zachowania przesłanek przyznania prawa pomocy, określonych w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zmianami zwanej dalej p.p.s.a.). Pomimo upływu wskazanego terminu skarżący nie nadesłał żądanych dokumentów. Mając powyższe na uwadze referendarz sądowy postanowieniem z 19 lipca 2017 r. odmówił przyznania prawa pomocy. Uznał, że skarżący nie wykazał, że aktualnie znajduje się w sytuacji spełniającej ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, albowiem nie odniósł się do nałożonego na niego obowiązku wykazania jego aktualnego stanu majątkowego zawartego w wezwaniu z dnia 20 czerwca 2017 r. do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, a analiza złożonego wniosku nie pozwala na wolną od wątpliwości ocenę stanu majątkowego skarżącego, co w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy. Od powyższego orzeczenia skarżący wniósł w ustawowym terminie sprzeciw. Stwierdził, że referendarz sądowy rozpoznając wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych błędnie uznał, że nie zostały wykazane przesłanki uzasadniające zwolnienie skarżącego z obowiązku poniesienia opłaty od skargi. Podniósł, iż dostatecznie wyjaśnił swoją sytuację majątkową w formularzu PPF. Do sprzeciwu nie dołączono żadnej dokumentacji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje W ocenie Sądu sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy wyjaśnić, iż w myśl art. 260 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Generalną zasadą postępowania przed sądami administracyjnymi jest konieczność ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych z udziałem w sprawie. Wyjątek od tej zasady wprowadza instytucja prawa pomocy. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez stronę na urzędowym formularzu (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Jeżeli natomiast oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Obowiązek ten rozciąga się przy tym na wszystkie dokumenty zawierające dane na temat sytuacji majątkowej strony, pozwalające tym samym zbadać istnienie przesłanek przyznania prawa pomocy. Wystosowanie rozpatrywanego wezwania ma na celu weryfikację informacji zawartych we wniosku poprzez ich konfrontację ze stosowną dokumentacją i w efekcie poczynienie ustaleń, które byłyby wolne od jakichkolwiek wątpliwości. Użyte w treści art. 246 p.p.s.a. słowo "wykazać" oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, publ. LEX nr 1104158). Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, publ. LEX nr 1069777). W świetle powyższych uwag strona ma więc obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Nieuczynienie zadość temu obowiązkowi pociąga zatem za sobą negatywne konsekwencje w postaci niemożliwości uwzględnienia wniosku. W rozpatrywanej sprawie zachodziły podstawy do wystosowania wezwania o nadesłanie dokumentów źródłowych, ponieważ treść wniosku nie pozwala na wolną od wątpliwości ocenę najogólniej rozumianej sytuacji materialnej skarżącego. Zaznaczyć dodatkowo należy, że skarżący stwierdzając w uzasadnieniu sprzeciwu, że nie zdążył zebrać materiałów, o które był wzywany przez referendarza sądowego, nie dołączył ich także na etapie wniesienia sprzeciwu, tym samym uniemożliwił Sądowi ocenę aktualnego stanu majątkowego skarżącego. W konsekwencji sytuacja finansowa i majątkowa skarżącego, nie została wyjaśniona i budzi wątpliwości, a to oznacza, że skarżący nie wykazał w żaden sposób, że spełnia przesłanki ustawowe skutkujące uwzględnieniem jego wniosku. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 260 p.p.s.a. w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.