III SA/Gl 360/04

Dnia 3 listopada 2005 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo Sędzia NSA Krzysztof Wujek Asesor WSA Krzysztof Targoński (spr.) Protokolant sekr. sąd. Beata Jacek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 listopada 2005 roku sprawy ze skargi B.C. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] roku nr [...] w przedmiocie obowiązku meldunkowego: oddala skargę. Wojewoda [...] zaskarżoną decyzją z dnia [...] r., nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071) oraz art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych ( Dz. U. z 2001 r. nr 87, poz. 960 ze zm.) w związku z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego – Ośrodek Zamiejscowy w Katowicach, z dnia 15 września 2003 r., sygn. akt II SA/Ka 2402/01, po ponownym rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez pełnomocnika B. C. od decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia [...] r., nr [...], orzekającej o wymeldowaniu B. C. z pobytu stałego w lokalu przy ul. A w K., utrzymał w mocy decyzję pierwszoinstancyjną. W uzasadnieniu tej decyzji w pierwszej kolejności przedstawiono przebieg dotychczasowego postępowania. W tych zaś ramach wskazano, że Prezydenta Miasta K. decyzją z dnia [...] r. orzekł o wymeldowaniu B. C. z pobytu stałego w lokalu przy ul. A w K.. Decyzje tę wydano ma podstawie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, bowiem ustalono, że B. C. utraciła uprawnienie do przebywania w spornym lokalu i lokal ten opuściła bez wymeldowania się i w nim nie zamieszkuje. Po rozpatrzenia odwołania od tej decyzji Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] r., nr [...] utrzymał ją w mocy uznając, że ustalenie stanu faktycznego sprawy i jej rozstrzygnięcie merytoryczne odpowiadało przepisom prawa. Powyższa decyzja zaskarżona została do Naczelnego Sądu Administracyjnego, który po rozpoznaniu skargi wniesionej przez pełnomocnika B. C. wyrokiem z dnia 15 września 2003 r., sygn. akt II SA/Ka 2402/0 uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r.. W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. W toku ponownego postępowania odwoławczego Wojewoda [...] uzupełnił materiał dowodowy w zakresie ustalonym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego. Ustalono, że Komisariat [...] Policji w K. nie prowadził postępowania przygotowawczego w sprawie zmuszania B. C. do opuszczenia lokalu przy ul. A w K.. Przesłuchana w dniu [...] 2004 r. w charakterze strony B. C. przyznała, że nie podejmowała żadnych działań prawnych w celu powrotu do lokalu, ponieważ czekała na rozstrzygnięcia Naczelnego Sądu Administracyjnego. Na dobrowolne opuszczenie lokalu wskazują w szczególności zeznania świadka K. N. – osoby obcej, której zeznania są logiczne i spójne z zeznaniami siostry B. C.- E. C.– i matki - B. C.. B. C. w trakcie przesłuchania wyraziła zamiar powrotu do lokalu przy ul. A w K., jednakże zamiar stałego pobytu pod oznaczonym adresem, w ocenie organu odwoławczego, nie stanowi o zamieszkiwaniu tam B. C., lecz musi być połączony z przebywaniem, które polega na faktycznym skoncentrowaniu w nim swoich osobistych i majątkowych interesów. Bezspornym jest fakt, że B. C. w lokalu przy ul. A nie nocuje, nie stołuje się, lokal ten nie stanowi centrum jej spraw życiowych. Od opuszczenia go we [...] 1999 r. nie przebywała tam ani razu, a od [...]2002 r. jest zameldowana na pobyt stały pod nowym adresem. Na koniec organ odwoławczy wyjaśnił, że meldunek jest rejestracją pobytu osoby w danym lokalu. Ewidencja ludności ma odzwierciedlać stan rzeczywisty, a nie pozorowany, odnoszący się do przebywania określonej osoby w pod oznaczonym adresem. Ewidencja ludności nie rozstrzyga o statusie lokali mieszkalnych ani też o ewentualnych roszczeniach cywilnoprawnych, powstałych na tle zajmowania lub opuszczenia zajmowanego lokalu. Przepisy meldunkowe nie mogą być traktowane instrumentalnie dla rozstrzygania sporów rodzinnych i majątkowych oraz wykorzystywane w celu utrzymywania fikcyjnego zameldowania osoby nie mieszkającej pod wskazanym adresem. Powyższa decyzja zaskarżona została do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach przez pełnomocnika B. C. – jej ojca A. C.. W skardze zarzucono, że organ odwoławczy nie podjął niezbędnych czynności, mających na celu wyjaśnienie w sposób obiektywny wszystkich okoliczności sprawy. W szczególności nie przesłuchano A. C. co do okoliczności opuszczenia spornego lokalu przez B. C.. Świadek K. N. swoje zezna oparła na informacjach przekazanych jej przez osoby zainteresowane opuszczeniem lokalu przez B. C., tj. od B. C. i E. C.. Nie przeprowadzono dowodu z zeznań świadków – funkcjonariuszy [...] Komisariatu Policji w K., którzy w dniu [...] 1999 r. interweniowali w związku z wyrzuceniem małoletniej B. C. z lokalu przy ul. A w K.. Organ odwoławczy nie odniósł się do kwestii naruszenia art. 78 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, na co zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny. Pomimo zgłoszenia zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa w związku z wyrzuceniem B. C. ze spornego lokalu, policja zaniechała podjęcia działań – brak postanowienia o umorzeniu dochodzenia lub o odmowie wszczęcia postępowania przygotowawczego. Nie można jednak z tej okoliczności wywodzić niekorzystnych skutków dla skarżącej. Obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie było ustalenie braku winy B. C. za zaniechanie działania policji. Nie można zakładać , że gdyby skarżąca otrzymała prawomocne postanowienie policji o odmowie wszczęcia postępowania przygotowawczego, to nie skorzystałaby z innych form prawnych przywrócenia stanu posiadania. Organ odwoławczy chybioną decyzją z dnia [...] r. pozbawił skarżącą meldunku. Konsekwencją tego było "wymuszone" skorzystanie przez skarżącą z fikcyjnego zameldowania pod nowym adresem, aby otrzymać dowód osobisty. Celem skarżącej nie jest uzyskanie tytułu prawnego do spornego lokalu, lecz zamiar legalnego w nim pobytu po ukończeniu studiów. Zwrócono także uwagę na manipulację i nadużycie prawa ze strony E. C., która zawiadamiając prokuraturę o popełnieniu przestępstwa przez A. C., usiłowała w ten sposób zanegować fakt złożenia przez niego, jako przedstawiciela ustawowego wówczas małoletniej B. C., żądania przywrócenia posiadania. Dalsze zatem postępowanie uzależnione było od rozstrzygnięcia przez prokuraturę zagadnienia wstępnego w związku ze zgłoszonym zawiadomieniem o popełnieniu przestępstwa. Reasumując wskazano, że organ odwoławczy nie uwzględnił wytycznych zawartych w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...], podtrzymując argumentację zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji, wniósł o jej oddalenie. Na rozprawie w dniu 3 listopada 2005 r. pełnomocnik skarżącej podtrzymał argumentację skargi. Podkreślił, że decyzja została wydana na podstawie dokumentów zawierających nieprawdziwe dane, na dowód czego złożył do akt sprawy pismo Komendy Wojewódzkiej Policji w K. z dnia [...] 2004 r. potwierdzające wadliwe działanie policjantów i wniósł o dopuszczenie dowodu z tego dokumentu. W sprawie toczącej się w sądzie rodzinnym o alimenty stwierdzono, że B. C. została zmuszona przez matkę do opuszczenia lokalu. Wniósł także o zwrot kosztów postępowania sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach po rozpoznaniu niniejszej sprawy stwierdził, co następuje: Skarga nie zasługuje uwzględnienie. Na wstępie wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 99 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. -Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1271 ze zm.) "ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego, wydanym przed dniem 1 stycznia 2004 r., z zastrzeżeniem art. 100 (nie ma zastosowania w sprawie – dopisek Sądu), wiąże w sprawie wojewódzki sąd administracyjny oraz organ, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem zaskarżenia". Konieczny jest zatem nawiązanie do oceny prawnej wyrażonej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Ośrodka Zamiejscowego w Katowicach z dnia 15 września 2003 r., sygn. akt II SA/Ka 2402/01, mocą którego uchylona została decyzja Wojewody [...] z dnia [...] r., nr [...]. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd zwrócił uwagę , że z dniem 19 czerwca 2001 r. art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych ( Dz. U. z 2001 r. nr 87, poz. 960 ze zm.) przestał obowiązywać ( wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r., publ. Dz. U. Nr 78, poz. 716), d którego odsyła art. 15 ust. 2 ustawy, stanowiący podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji. Decydującym zatem będzie ustalenie, czy skarżąca opuściła miejsce stałego pobytu w rozumieniu art. 15 ust. 2 cyt. ustawy, przy czym pamiętać należy, że pobytem stałym jest zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Nadto Sąd wskazał, że w orzecznictwie przyjęto domniemanie dobrowolności opuszczenia miejsca pobytu stałego w sytuacji, gdy zmuszenie do opuszczenia lokalu nie jest oczywiste, a strona nie podjęła przewidzianych prawem środków w celu obrony swych praw do przebywania w lokalu. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie – Ośrodek Zamiejscowy w Katowicach wskazał, że uchylając decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r., ograniczył się do wyeliminowania z obrotu prawnego tylko rozstrzygnięcia organu odwoławczego i pozostawił temu organowi swobodę, co do ewentualnego uchylenia w trybie art. 138 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego decyzji pierwszej instancji. Ocenę tę jednak uzależnił od ustaleń z przesłuchania skarżącej, które powinien organ odwoławczy przeprowadzić w trybie art. 136 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz informacji uzyskanej z [...] komisariatu Policji w K.. Jeżeli po przesłuchaniu B. C. okaże się, że istnieje konieczność przeprowadzenia postępowania w całości lub znacznej części, to organ odwoławczy winien skorzystać z uprawnień określonych w art. 138 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego. Powracając do oceny Decyzji Wojewody [...] z dnia [...] r. przyjdzie stwierdzić, że pozostaje ona w zgodzie z oceną prawną wyrażoną w wyżej opisanym wyroku. Organ odwoławczy wystąpił z pisemny zapytaniem do [...] Komisariatu Policji z zapytaniem, czy toczy się lub toczyło się postępowanie przygotowawcze w przedmiocie zmuszenia B. C. do opuszczenia lokalu przy ul. A w K.. W odpowiedzi na to zapytanie został poinformowany (pismo z dnia [...] 2003 r.), że takie postępowanie nie było prowadzone. Wykonane zatem zostały zalecenia Naczelnego Sądu Administracyjnego. Realizując dalsze wskazania Sądu przesłuchano w charakterze strony pełnoletnią już B. C. ( na jej wniosek w Urzędzie Miasta w O.). Ze złożonych przez nią zeznań wynika w szczególności, że w dniu [...] 1994 r. matka wyrzuciła ją z lokalu przy ul. A. Natomiast w dalszej części tych zeznań stwierdziła, że [...] 1999 r. po powrocie ze szkoły jej matka oskarżyła ją o kłamstwo, ponieważ nie mogła się spotykać z bratem P., który był po stronie ojca. Następnie matka oznajmiła, że "od dzisiaj" ([...] 1999 r. ) ma zakaz wstępu do kuchni i korzystania z lodówki ponieważ od tej pory ma się zgłaszać w tych sprawach do ojca. Ostatni raz w spornym lokalu była we [...] 1999 r. podczas interwencji policji. Podejmowała jeszcze w 1999 r. próbę dostania się do mieszkania przy ul. A, lecz nikt nie odbierał domofonu. Do [...] 2002 r. nie była nigdzie zameldowana, bowiem chciała wrócić do spornego lokalu. W celu uzyskania dowodu osobistego zameldowała się na pobyt stały u dziadków w B., choć faktycznie tam nie przebywała. Dodatkowo w charakterze świadka przesłuchano K. N. ( o terminie przesłuchania zawiadomiono B. C., lecz nie skorzystała ona z prawa do udziału w przesłuchaniu), u której, przez pewien okres czasu po [...] 1999 r., zamieszkiwała B. C.. Ze złożonych przez nią zeznań wynika, że B. C., matka B. C., wielokrotnie namawiała córkę, żeby wróciła do mieszkania przy ul. A, lecz ona stanowczo odmówiła powrotu do domu. Podczas kolejnych wizyt B. C. nie wyraziła chęci rozmowy z matką. Dodatkowe ustalenia organu odwoławczego, zgodne ze wskazaniami Naczelnego Sądu Administracyjnego, zdaniem składu orzekającego były wystarczające do uznania, że B. C. opuściła dobrowolnie lokal przy ul. A. Niewątpliwie miało to miejsce w trakcie konfliktu rodzinnego, lecz nie ma to znaczenia z punktu widzenia rozpatrywanej sprawy. Na istnienie konfliktu rodzinnego wskazują zeznania skarżącej złożone w dniu [...] 2004 r., przy czym raz oznajmia ona, że została wyrzucona ze spornego lokalu, a następnie twierdzi, że matka zabroniła jej korzystania z kuchni oraz lodówki, czyli z części mieszkania. Z kolei z zeznań K. N. wynika, że B. C. mogła powrócić do lokalu przy ul. A, lecz nie wyraziła takiej woli. Zaprezentowanej powyżej oceny Sądu nie może zmienić okoliczność, iż Komenda Wojewódzka Policji w K., w piśmie oznaczonym datą [...] 2004 r. potwierdziła, że na żądanie A. C. w dniu [...] 1999 r. policjanci z [...] Komisariatu Policji w K. przeprowadzili interwencję w mieszkaniu przy ul. A w K.. Jednak z treści tego pisma wynika, że interwencja była związana z pobytem pod tym adresem C. P.. Konsekwencją interwencji był wniosek o ukaranie C. P. za wykroczenie z art. 147 § 1 Kodeksu wykroczeń - niedopełnienie obowiązku meldunkowego. Pismo to zatem dotyczy innej sprawy, niż zmuszanie B. C. do opuszczenia spornego lokalu. Dodać trzeba, że z treścią tego pisma nie został zapoznany organ odwoławczy. Sąd dokonując oceny w zakresie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji bierze pod uwagę stan faktyczny i prawny istniejący w dniu jej wydania. Nie może zatem brać pod uwagę zdarzeń, które nastąpiły po wydaniu tej decyzji. To zaś musi oznaczać, że złożony w dniu rozprawy przez pełnomocnika skarżącej odpis wyroku Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] r. sygn. akt [...] (bez klauzuli prawomocności) nie może być brany pod uwagę przy ocenie zaskarżonej decyzji. Wyjaśnić trzeba, że Sąd Rejonowy w B. orzekał w sprawie o alimenty, a nie w kwestiach związanych z dobrowolnym, bądź nie opuszczeniem spornego lokalu. Dotychczasowe rozważania w pełni potwierdzają już wyżej sformułowaną ocenę, że zaskarżona decyzja wydana została z uwzględnieniem oceny prawnej wyrażonej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Ośrodka Zamiejscowego w Katowicach z dnia 15 września 2003 r., sygn. akt II SA/Ka 2402/01, a zgromadzony materiał dowodowy dawał podstawę do uznania, że B. C. opuszczając sporny lokal nie podjęła żadnych starań mających na celu obronę swoich praw do przebywaniu w nim. W sumie zatem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz.1270 ze zm.) skargę jako nieuzasadnioną oddalił.