III SA/Gl 373/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Wiesner po rozpoznaniu w dniu 24 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 24 maja 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie uiszczenia wpisu sądowego od skargi w sprawie ze skargi Syndyka Masy Upadłości A sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej w R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia: 1. zmienić postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 24 maja 2017 r. w ten sposób, że zwolnić skarżącego z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w kwocie przekraczającej 1.500 (tysiąc pięćset) złotych, 2. utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie w pozostałym zakresie. W treści skargi skarżąca zwróciła się z wnioskiem o zwolnienie z kosztów sądowych w zakresie uiszczenia wpisu sądowego od skargi. W uzasadnieniu podała, że Sąd Rejonowy Wydział [...] postanowieniem z dnia [...] r. sygn. akt [...] ogłosił upadłość Spółki obejmującą likwidację majątku. W okresie upadłości nie prowadzi ona działalności gospodarczej, a tym samym nie uzyskuje przychodów z tej działalności. W latach 2014-2016 wygenerowała straty w następujących wysokościach: 300.706,17 zł, 199.735,44 zł i 2.918.955,75 zł. Tymczasem jej zobowiązania na dzień 31 grudnia 2016 r. wynosiły 2.724.803,30 zł. Kwota ta uległa zwiększeniu do 12.238.012,12 zł, podczas gdy stan środków pieniężnych Spółki wynosi 872,92 zł, w tym na rachunkach bankowych (67,78 zł) i 805,14 zł (w kasie Spółki). Według złożonego oświadczenia o posiadanym majątku skarżąca Spółka posiada kapitał rzędu 681.375,72 zł, w tym kapitał zakładowy wynoszący (-) 465.000,00 zł oraz środki trwałe, które według bilansu za ostatni rok obrotowy wynosiły 4.552.083,34 zł. Jako uzupełnienie podanych wyżej danych do akt sprawy przedłożono: zeznania podatkowe CIT-8 za 2014, 2015 i 2016 r. wraz z bilansem, rachunkiem zysków i strat oraz informacją dodatkową z tego okresu, wyciągi z rachunku bankowego, którego saldo na dzień 31 stycznia 2017 r. wynosiło 2.272,30 zł, natomiast na dzień 31 marca 2017 r. wynosiło 1.784,08 zł, sprawozdanie z działalności syndyka masy upadłości za okres od 1 stycznia 2016 r. do 31 grudnia 2016 r., raport kasowy za ostatnie trzy miesiące, gdzie po stronie przychodu odnotowano łącznie kwotę 4.244,84 zł, deklaracje VAT z tego okresu, gdzie jako podstawa opodatkowania zaksięgowane zostały następujące kwoty: 18.159,00 zł, 18.096,00 zł i 17.257,00 zł. Ponadto nadesłano aktualny spis inwentarza wraz z oszacowaniem majątku wchodzącego w skład masy upadłości. Mając na uwadze powyższe okoliczności referendarz sądowy postanowieniem z dnia 24 maja 2017 r. odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy. W ocenie referendarza skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów związanych z opłaceniem wpisu od skargi, Spółka posiada bowiem środki na opłacenie skargi. Nie zyskała również akceptacji argumentacja skarżącego o konieczności zaspokojenia w pierwszej kolejności wierzycieli upadłego. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem strona skarżąca pismem z dnia 14 czerwca 2017 r. wniosła sprzeciw. W uzasadnieniu podniosła, że uzyskiwane wpływy z najmu w całości są przeznaczane na wynagrodzenie za pracę oraz koszty związane z utrzymaniem nieruchomości, ale tylko w zakresie niezbędnym do jej utrzymania. Natomiast pozyskiwanie wierzytelności w drodze egzekucji komorniczej jest nieznaczne, a od niektórych dłużników bezskuteczne, ich łączna kwota wynosiła ok. 2.000 zł. Zatem szanse na zaspokojenie są mało realne. Skarżący zaakcentował również, że sam fakt posiadania nieruchomości w Ś. nie świadczy o posiadaniu środków pieniężnych i płynności finansowej strony, bowiem nieruchomość ta była oferowana do sprzedaży już na 19 aukcjach i pomimo znacznego obniżenia ceny brak jest chętnych do jej zakupu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.) sąd rozpatrując sprzeciw wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Z kolei art. 245 p.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy może nastąpić bądź w zakresie całkowitym, bądź częściowym. Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym - obejmującym zgodnie z art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego – przysługuje wyłącznie takim osobom, które wykażą, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Brzmienie powyższego przepisu nie pozostawia wątpliwości co do tego, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu prawa pomocy (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2008 r. sygn. akt II OZ 322/08, LEX nr 479084). W niniejszej sprawie, zdaniem Sądu, ocena stanu finansowego i majątkowego dokonana w oparciu o nadesłany materiał źródłowy pozwala uznać, że skarżący zachował wymóg warunkujący przyznanie prawa pomocy, jednakże tylko w stopniu uzasadniającym częściowe zwolnienie od wpisu od skargi. W ocenie Sądu nie budzi wątpliwości, że skarżący w obecnej chwili nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego od skargi w całości, ani nawet w znacznej części. Zgodzić należy się ze skarżącym, iż fakt posiadania nieruchomości nie przesądza o możliwości poniesienia kosztów sądowych. W tym kontekście zaakcentować należy, że w spawach związanych z prawem pomocy chodzi o realną sytuację finansową zainteresowanego, w tym rzeczywistą a nie hipotetyczną możliwość uzyskiwania dochodów z posiadanego majątku. W niniejszej zaś sprawie posiadana nieruchomość oferowana była do sprzedaży kilkanaście razy i pomimo znacznego obniżenia ceny nie została sprzedana. Nie bez znaczenia jest przy tym fakt, iż nieruchomość ta jest obciążona hipoteką umowną w kwocie 5.250.000 zł oraz 5.000.000 zł. Stwierdzić zatem należy, że sam fakt posiadania nieruchomości, której wartość szacunkowa wyniosła 4.671.875,02 zł nie daje realnej możliwości szybkiego uzyskania niezbędnych środków na pokrycie wpisu sądowego. To samo tyczy się należności upadłego, co prawda w maju opiewały one na kwotę 228.148,47 zł, tym niemniej pozyskiwane wierzytelności w drodze egzekucji komorniczej są nieznaczne, i w kwietniu 2017 r. wyniosły 2000 zł. Natomiast w stosunku do pozostałych dłużników skarżącej zostały wydane nakazy zapłaty w postępowaniu upominawczym, które na dzień 9 maja 2017 r. nie były jeszcze prawomocne. W ocenie Sądu nie można zatem zarzucić stronie skarżącej, że nie podejmuje działań związanych ze spieniężeniem majątku i ściągnięciem wierzytelności. Jednak pomimo trudności związanych ze sprzedażą nieruchomości oraz ściągnięciem wierzytelności skarżący uzyskuje znaczne i regularne dochody z najmu nieruchomości. Zauważyć także należy, że wpływy na konto w marcu bieżącego roku wynosiły 24.566,89 zł, przy jednoczesnych wydatkach wynoszących 22.786,55 zł. W zdecydowanej większości wypadków wydatki te przeznaczone były co prawda na wynagrodzenie za pracę oraz koszty związane z utrzymaniem nieruchomości, tym niemniej skarżący, jak słusznie zauważył referendarz sądowy, był w stanie ponieść także dodatkowe i fakultatywne koszty związane z zastępstwem prawnym z pełnomocnikiem reprezentującym go w niniejszej sprawie pomimo posiadania podpisanej umowy na obsługę prawną z adwokat K. Z.. Nie można pominąć także faktu, że na koniec marca 2017 r. saldo na rachunku bankowym było dodatnie i wynosiło 1 784,08 zł, a ponadto w dniu 14 kwietnia 2017 r. została zaksięgowana wierzytelność w kwocie 2.000 zł pozyskana w drodze egzekucji komorniczej. Jednocześnie podkreślić należy, że wszczęcie postępowania upadłościowego nie implikuje automatycznie obowiązku przyznania syndykowi masy upadłości prawa pomocy, ma on jedynie znaczenie dla oceny jego sytuacji finansowej (tak w postanowieniach NSA z dnia 11 czerwca 2008 r., sygn. akt: I FZ 204/08, LEX nr 479133 i z dnia 17 sierpnia 2010 r., sygn. akt: I GZ 249/10, LEX nr 737473). Dodać należy przy tym, że zgodnie z poglądem ugruntowanym w orzecznictwie, koszty sądowe w postępowaniu przed sądami administracyjnymi należą do pierwszej kategorii należności podlegających zaspokojeniu z funduszów masy upadłości, bo mimo że nie są to koszty postępowania upadłościowego, to są kosztami powstałymi wskutek czynności syndyka w myśl art. 342 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2016 r., poz. 2171 ze zm.). Niewątpliwie przez czynność syndyka należy rozumieć wniesienie skargi do sądu administracyjnego. Koszty związane z uczestnictwem strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym są zatem kosztami, które należy zrównać z innymi wydatkami ponoszonymi przez syndyka masy upadłości na poczet prowadzonego postępowania upadłościowego. (zob. postanowienie NSA z dnia 17 listopada 2015 r., sygn. akt I GZ 740/15 oraz 6 grudnia 2012 r. I FZ 431/12). Skoro zatem Syndyk wniósł w niniejszej sprawie skargę, to wydatki z tym związane, choć nie dotyczą samego postępowania upadłościowego, należą w rezultacie do pierwszej kategorii należności zaspokajanych z masy upadłości wskazanych w powołanym przepisie. Reasumując, skoro udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa, to powinno ono sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 stycznia 2013 r., sygn. akt: II FZ 987/12, LEX nr 1274301). Mając natomiast na względzie stan środków pieniężnych na rachunku bankowym, stałe dochody uzyskiwane z najmu nieruchomości, jak również wyegzekwowaną kwotę należności uznać należy, że kwota 1.500 zł jest kwotą możliwą do wygospodarowania na opłacenie wpisu od skargi w niniejszej sprawie. W tym stanie rzeczy, Sąd na mocy art. 260 p.p.s.a. w związku z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. postanowił jak na wstępie.