III SA/Gl 385/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Jużków, Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć, Protokolant Specjalista Agnieszka Górecka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 grudnia 2019 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie statusu osoby bezrobotnej uchyla zaskarżoną decyzję Zaskarżoną decyzją nr [...] z [...] r. Wojewoda Śląski utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. nr [...] z [...] r. o pozbawieniu skarżącego M.S. statusu osoby bezrobotnej oraz prawa do zasiłku dla bezrobotnych z dniem [...] r. z powodu podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W podstawie prawnej powołał art. 33 ust. 4 pkt 1, art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z 20.04.2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz. 645 z późn. zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14.06.1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz. 23 z późn. zm.). W uzasadnieniu organ przedstawił stan faktyczny sprawy. Stwierdził, że [...] r. skarżący nabył status osoby bezrobotnej z prawem do zasiłku dla bezrobotnych. W złożonych oświadczeniach, w otrzymanym egzemplarzu informacji pouczony został o prawach, obowiązkach bezrobotnego, zawartych w ustawie o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, w tym obowiązku zawiadomienia w ciągu 7 dni o podjęciu zatrudnienia, innej pracy zarobkowej (...) i zaistnieniu innych okoliczności powodujących utratę statusu. [...] r. osobiście złożył oświadczenie, w którym powiadomił o tym, że z dniem [...]r. podjął pracę w "A" w R.. Z dowodów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, że [...] . skarżący zawarł z "A" Sp. z o.o. umowę zlecenia na okres od [...]r. do [...] r., na mocy której zobowiązał się do pomocy przy obsłudze firmowej gali oraz nadzorowania mienia w trakcie jej trwania, za co otrzymał wynagrodzenie w kwocie [...] zł za godzinę. Wynagrodzenie z tytułu wykonania umowy wyniosło [...] zł netto (karta 38 i nast. akt administracyjnych) i zostało przekazane na wskazany przez stronę rachunek bankowy. W oparciu o te ustalenia, organ I instancji w decyzji z [...] r., uznał, że skarżący podejmując pracę zarobkową utracił status bezrobotnego i prawo do zasiłku z dniem [...]r. Od tego rozstrzygnięcia skarżący wniósł odwołanie. Podniósł w nim, że odmówiono mu wypłaty zasiłku już [...] r., podczas gdy decyzję o pozbawieniu go statusu osoby bezrobotnej wydano dopiero [...] r. i doręczono mu dnia następnego, zatem odmowa wypłaty zasiłku była przedwczesna i bezprawna. Zarzucił, że uzasadnienie decyzji jest lakoniczne i nie wynika z niego, czy organ uznał, że podjął zatrudnienie czy wykonuje inną pracę zarobkową. Jednocześnie poinformował, że pismem z [...]r. złożył "A" Sp. z o.o. oświadczenie, w którym na podstawie art. 88 § 1 K.c. uchylił się od skutków prawnych oświadczenia woli, tj. umowy zlecenia z uwagi na to, że złożył je pod wpływem błędu. Gdyby bowiem nie działał pod wpływem błędu i oceniał sprawę rozsądnie, to nie złożyłby oświadczenia tej treści. Jego skutkiem było bowiem wydanie decyzji przez Prezydenta Miasta K. orzekającej o utracie przez stronę statusu osoby bezrobotnej i prawa do zasiłku dla bezrobotnych z dniem [...] r. Wskazał też, że do wykonania umowy zlecenia nie doszło, bowiem nie otrzymał wynagrodzenia, a rachunek, na który dokonano przelewu środków nie jest jego rachunkiem. Nie można zatem uznać, że przelew dokonany na ten rachunek stanowi jego wynagrodzenie z tytułu zawartej umowy. Zdaniem strony skutkiem tego oświadczenia woli jest, że czynność prawna z [...] r. stała się nieważna od początku, ponieważ oświadczenie o uchyleniu się ma moc wsteczną od chwili zawarcia umowy. Znosząc całą czynność prawną, skuteczne uchylenie się przekreśla zarówno obligacyjne, jak i rzeczowe skutki czynności prawnej. Zaskarżoną decyzją Wojewoda Śląski utrzymał w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne. W uzasadnieniu podniósł, że zgodnie z art. 33 ust. 4 pkt 1 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, starosta, z zastrzeżeniem art. 75 ust. 3, pozbawia statusu bezrobotnego, który nie spełnia warunków, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy wskazując, że jest to m.in. sytuacja, gdy wnioskujący o rejestrację wykonuje zatrudnienie ani inną pracę zarobkową. Fakt zatrudnienia lub podjęcia w czasie zarejestrowania w powiatowym urzędzie pracy jakiejkolwiek innej pracy zarobkowej, bez względu na wysokość wynagrodzenia, skutkuje brakiem możliwości uzyskania lub utratą statusu osoby bezrobotnej. Nie jest bowiem prawnie dopuszczalne równoległe posiadanie statusu osoby bezrobotnej i wykonywanie pracy zarobkowej. Jeżeli osoba bezrobotna aktywizuje swoją sytuację zawodową, to nie może zarazem pozostawać osobą o statusie bezrobotnego i korzystać ze świadczeń przysługujących bezrobotnym wypłacanych ze środków przeznaczonych na łagodzenie skutków bezrobocia. W tym stanie rzeczy brak było podstaw do prowadzenia postępowania dowodowego mającego na celu zbadanie takich okoliczności jak dzień faktycznego rozpoczęcia wykonywania pracy i okres jej faktycznego wykonywania. Zdaniem organu skarżący doskonale wiedział kto może posiadać statusu osoby bezrobotnej i jakie skutki niesie ze sobą podjęcie zatrudnienia lub innej pracy. Mimo tej świadomości, działania w kierunku powiadomienia o przesłankach przemawiających za pozbawieniem statusu i zasiłku dla bezrobotnych podjął dopiero [...] r. Skoro odwołujący podjął inną pracę zarobkową, wbrew obowiązującym przepisom organ nie mógł odstąpić od wydania decyzji stwierdzającej, że z dniem [...] r. przestał spełniać przesłanki pozwalające posiadać status i zasiłek. Wyjaśnił, że za niespełnieniem przesłanek określonych art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy nie przemawia okoliczność uzyskania wynagrodzenia, a sam fakt wykonania pracy i pozostawania w sytuacji uniemożliwiającej aktywizację zawodową za pośrednictwem organu zatrudnienia. Gotowość do podjęcia pracy oznacza rzeczywistą, faktyczną i aktualną możliwość podjęcia pracy (por. wyrok NSA sygn. akt I OSK 338/11 z 29.06.2011 r.). Co istotne, gotowości do podjęcia zatrudnienia nie należy też utożsamiać z brakiem jakiegokolwiek zajęcia lub całkowitym zakazem podejmowania przez osobę bezrobotną innego zajęcia, lecz z brakiem takiej działalności lub obowiązków, które nie będą kolidować z realną możliwością podjęcia zatrudnienia (por. wyrok WSA we Wrocławiu sygn. akt IV SA/Wr 176/11 z 08.06.2011 r.). Nie można podzielić zdania aby próba wycofania się z umowy podpisanej i zrealizowanej poprzez wykonanie powierzonego zlecenia, miała przemawiać, że brak jest podstaw do uznania, że odwołujący nie spełniał [...] r. warunku do posiadania statusu bezrobotnego i prawa do zasiłku. Odnosząc się do treści odwołania, organ podniósł, że wyjaśnienia strony sprowadzały się do wykazania, że podpisana przez odwołującego umowa zlecenia, została zawarta "w wyniku błędu" - próby udowodnienia, że na dzień [...] r. zarówno status osoby bezrobotnej jak i prawo do zasiłku dla bezrobotnych mu przysługiwały. Strona nie wskazała jednak, by pracy w ogóle na rzecz pracodawcy w okresie [...]-[...] r. nie świadczyła, natomiast poinformowała jedynie o tym, że rachunek bankowy w "B" S.A. nie jest jego rachunkiem i z tego powodu nie można uznać, że przelew dokonany [...] r. na ten rachunek stanowił jego wynagrodzenie z tytułu umowy zawartej [...] r. Trudno zatem uznać, aby zawarta umowa była nieważna, jeśli została zrealizowana, wynagrodzenie wypłacone, a pracodawca odprowadził od niego należne składki. Stwierdził, że jedynie uzyskanie przez skarżącego sądowego wyroku stwierdzającego nieważność zawartej umowy i korekta odprowadzonych składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne mogłyby przemawiać za wzruszeniem zaskarżonej decyzji. W skardze złożonej [...] r. skarżący postawił zarzut: 1. naruszenia przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj.: - art. 6 K.p.a. poprzez naruszenie zasady praworządności polegające na utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji, podczas gdy organ odwoławczy dysponował oświadczeniem strony złożonym w trybie art. 88 § 1 K.c., - art. 7 K.p.a. poprzez naruszenie zasady interesu społecznego poprzez wydanie decyzji w sytuacji, gdy strona uchyliła się od skutków swego oświadczenia woli, - art. 80 K.p.a. poprzez naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów przez błędne ustalenie, że skarżący wykonywał prace zarobkową, co było wynikiem dowolnej oceny materiału dowodowego, - art. 6 K.p.a. poprzez naruszenie zasady praworządności i legalności działania organów polegające na pominięciu bezprawności działania organu I instancji, który odmówił stronie wypłaty świadczenia jeszcze przed wydaniem decyzji, 2. naruszenia przepisów prawa materialnego mających wpływ na wynik sprawy tj.: - art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy poprzez błędną wykładnię i jego niezastosowanie w sytuacji, gdy w dniu wydania decyzji skarżący był bezrobotnym według definicji ustawowej, gdyż był wówczas osobą niezatrudnioną i niewykonującą innej pracy zarobkowej., - art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. h ustawy o promocji zatrudnienia poprzez nierozważenie czy nie zachodzi przesłanka nieuzyskiwania miesięcznego przychodu w wysokości przekraczającej połowę minimalnego wynagrodzenia za pracę. Stwierdził, że skoro odrębną przesłanką wyłączającą status bezrobotnego jest uzyskiwanie miesięcznego przychodu w takiej wysokości, to uzyskiwanie przychodu w wysokości niższej taką przesłanką nie jest. - art. 33 ust. 4 pkt 1 ustawy o promocji poprzez zastosowanie tego przepisu w decyzji II instancji w sytuacji, gdy [...] r. nie istniała przesłanka pozbawienia skarżącego statusu bezrobotnego, który w tym dniu spełniała warunki, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia. Ponadto zarzucił decyzji naruszenie konstytucyjnej zasady proporcjonalności. Zdaniem strony narusza te zasadę pozbawienie go statusu osoby bezrobotnej w sytuacji, gdy do wykonania umowy nie doszło, gdyż nie pobrał on wynagrodzenia w kwocie [...] zł. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczas prezentowane stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Pismem z [...] r. skarżący wniósł o zawieszenie postępowania z uwagi na fakt, że rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania, tj. postępowania prowadzonego przez ZUS w Z. w sprawie wydania decyzji w trybie art. 41 ust. 11 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, który upoważnia ubezpieczonego do zgłoszenia wniosku o sprostowanie informacji zawartych w miesięcznym raporcie. Wobec tego, że płatnik nie uwzględnił reklamacji strony, skarżący domagał się wydania przez ZUS decyzji w sprawie ustalenia zasadności zgłoszenia strony do ubezpieczeń społecznych z tytułu wykonywania umowy zlecenia, gdyż zarówno na koncie skarżącego, jak i płatnika znajdują się – według strony – nierzetelne informacje, które są nieaktualne wobec uchylenia się przez stronę od skutków prawnych umowy zlecenia. W wyniku tego postępowania została wydana decyzja stwierdzająca podleganie strony ubezpieczeniom społecznym, od której strona wniosła odwołanie (karty 19 i 27 akt sądowych). W związku z powyższym, postanowieniem z 03.08.2017r. Sąd zawiesił postępowanie. Wyrokiem z [...] r. sygn. akt [...] Sąd Okręgowy – Sąd Ubezpieczeń Społecznych w K. oddalił odwołanie strony, a apelacja od tego orzeczenia wyrokiem Sądu Apelacyjnego z [...] r. została oddalona. Wobec tych ustaleń, postanowieniem z 28.10.2019r. Wojewódzki Sąd Administracyjny podjął zawieszone postępowanie. Na rozprawie 11 grudnia 2019r. skarżący oświadczył, że czuje się pokrzywdzony konsekwencjami, jakie go spotkały za to, że nie chciał pozostać bierny i próbował dostępnymi sposobami poprawić swą sytuację życiową. We [...] r. poddał się operacji [...] pozostając w przekonaniu, że jest ubezpieczony i z racji utraty statusu bezrobotnego obawia się konieczności zwrotu kosztów operacji. Oświadcza, że aktualnie nadal nie pracuje, nie jest zarejestrowany jako bezrobotny i poniósł koszty postępowań sądowych w kwocie ok. [...] zł. W związku z zobowiązaniem Sądu skarżący złożył kartę informacyjną leczenia szpitalnego, z której wynika, że [...] r. istotnie został poddany takiej operacji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), stosownie do art. 1 ustawy z 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm.), sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) – c) p.p.s.a.). Przy czym, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy i nie jest związany zarzutami skargi ani jej wnioskami. Zgodnie z art. 33 ust. 4 pkt 1 ustawy z 20.04.2004r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t.j. Dz. U. z 2016r., poz. 645 ze zm. - dalej "ustawa"), starosta, z zastrzeżeniem art. 75 ust. 3, pozbawia statusu bezrobotnego, który nie spełnia warunków, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy. W powołanym przepisie zawarta jest definicja legalna osoby bezrobotnej i wynika z niej, że ilekroć w ustawie jest mowa o bezrobotnym oznacza to osobę niezatrudnioną i niewykonującą innej pracy zarobkowej, zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie lub w danej służbie albo innej pracy zarobkowej albo jeżeli jest osobą niepełnosprawną, zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia co najmniej w połowie tego wymiaru czasu pracy. Pod pojęciem zatrudnienia należy rozumieć zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 43 ustawy wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego oraz umowy o pracę nakładczą, natomiast wykonywanie innej pracy zarobkowej, zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 11 ustawy, oznacza wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umów cywilnoprawnych, w tym umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych. Z powyższego wynika, że wykonywanie pracy na umowę zlecenie istotnie stanowi wykonywanie innej pracy zarobkowej, które stanowi przesłankę do pozbawienia zleceniobiorcy statusu osoby bezrobotnej. Dlatego nie mógł odnieść skutku zarzut odnoszący się do braku rozważenia, czy przedmiotowej sprawy nie należy analizować przez pryzmat art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. h ustawy stanowiącego, że jednym z warunków uznania osoby za bezrobotną jest m.in. nie uzyskiwanie przez nią miesięcznie przychodu w wysokości przekraczającej połowę minimalnego wynagrodzenia za pracę, z wyłączeniem przychodów uzyskanych z tytułu odsetek lub innych przychodów od środków pieniężnych zgromadzonych na rachunkach bankowych. Zestawiając treść powyższego przepisu z regulacją art. 2 ust. 1 pkt 2 przy uwzględnieniu zasady racjonalności ustawodawcy należy dojść do wniosku, że w przypadku podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej dla pozbawiania statusu bezrobotnego wystarczające jest samo podjęcie zatrudnienia, niezależnie od osiąganych z tego tytułu przychodów, gdyż w żaden sposób cytowany przepis nie odwołuje się do kryterium dochodowego, a jedynie do faktu podjęcia pracy zarobkowej lub zatrudnienia. Natomiast art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. h ustawy odnosi się do przypadku osiągania przychodów z innych tytułów niż praca zarobkowa albo zatrudnienie, na co wskazuje końcowa część przepisu przewidująca wyjątek dla przychodów uzyskanych z tytułu odsetek lub innych przychodów od środków pieniężnych zgromadzonych na rachunkach bankowych. Nie mogły też odnieść skutku zarzuty odnoszące się do błędnego pominięcia uchylenia się strony od skutków prawnych oświadczenia woli w przedmiocie zawarcia umowy zlecenia. Zauważyć należy, że kwestia, czy skarżący podlegał z tytułu jej zawarcia ubezpieczeniom społecznym była przedmiotem analizy Sądu Okręgowego w K., który wyrokiem z [...] r. oddalił odwołanie strony od decyzji ZUS z [...] r. stwierdzającej, że ubezpieczeniom takim podlegał. Powołany wyrok na skutek apelacji skarżącego został poddany kontroli instancyjnej, a Sąd Apelacyjny wyrokiem z [...] r. oddalił apelację, co oznacza, że wyrok Sądu Okręgowego stał się prawomocny. Dlatego niezasadny jest zarzut, że organy zatrudnienia pominęły tę kwestię, skoro w dacie wydania decyzji przez organy obu instancji dysponowały one informacją o zgłoszeniu strony do ubezpieczenia w związku z umową zlecenia. Również fakt, że stronie odmówiono wypłaty zasiłku jeszcze przed wydaniem decyzji w przedmiocie pozbawienia statusu bezrobotnego nie wskazuje na wadliwość tej ostatniej decyzji, która wszak dotyczy statusu bezrobotnego, a nie wypłaty zasiłku, która dopiero jest jej następstwem i pozostaje poza granicami przedmiotowej sprawy. Natomiast Sąd uwzględnił zarzut strony w zakresie naruszenia zasady proporcjonalności, która wywodzona jest z art. 31 ust. 3 Konstytucji w brzmieniu: "Ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw." Zasada proporcjonalności nakazuje: 1) stosowanie środków, które umożliwiają skuteczną realizację zamierzonych celów; 2) stosowanie środków niezbędnych, tzn. środków najmniej uciążliwych dla jednostki; 3) zachowanie odpowiedniej proporcji między korzyścią, którą przynoszą zastosowane środki a ciężarem nałożonym na jednostkę. Z akt sprawy wynika, że skarżący wykonywał pracę na umowę zlecenie w ciągu dwóch dni i otrzymał z tego tytułu wynagrodzenie w kwocie [...] zł netto. Natomiast konsekwencją pozbawienia go statusu osoby bezrobotnej jest nie tylko utrata prawa do zasiłku w kwocie ok. [...] zł miesięcznie, poniesienie kosztów związanych z postępowaniami sądowymi w kwocie ok[...] zł, ale przede wszystkim konieczność poniesienia kosztów operacji [...], której strona poddała się [...] r. mając świadomość, że jako osoba bezrobotna ma prawo do świadczeń zdrowotnych finansowanych przez NFZ ze środków publicznych. Konieczność poniesienia tych kosztów oznacza wydatek rzędu kilkunastu tysięcy złotych (np. strona internetowa [...], gdzie podano ceny od [...] zł do [...] zł). Tym samym, zgodzić się należy ze skarżącym, że nieuwzględnienie przez organy art. 31 ust. 3 Konstytucji i zasady proporcjonalności podczas dokonywania wykładni przepisów regulujących pozbawienie go statusu osoby bezrobotnej wyjątkowo w stanie faktycznym tej konkretnej sprawy skutkowało wadliwością zaskarżonej decyzji. W ponownym postępowaniu organ zobowiązany będzie do rozstrzygnięcia sprawy z uwzględnieniem rozważań Sądu. Zdaniem Sąd organ naruszył także art. 8 K.p.a., który w dacie wydania zaskarżonej decyzji stanowił, że organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. Wobec powyższego Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję. O kosztach nie orzeczono, albowiem sprawa korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych, a strona działała osobiście.