III SA/Gl 385/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Fleszer, Sędzia WSA Marzanna Sałuda (spr.), Protokolant St. sekretarz sądowy Izabela Maj-Dziubańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi Klubu "A" w R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia 5 kwietnia 2023 r. nr SKO.X421/4/2023 w przedmiocie odmowy umorzenia zwrotu dotacji celowej z budżetu gminy wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem oddala skargę. Decyzją z 5 kwietnia 2023 r., znak: SKO.X421/4/2023 wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm., dalej: k.p.a.) oraz art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t. j. Dz.U z 2022 r., poz. 1634 z późn. zm.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze – dalej: Kolegium, SKO - nie uwzględniło odwołania Klubu "A" w R. – dalej strona od decyzji Wójta Gminy L. – dalej Wójt z dnia 27 grudnia 2022r. w przedmiocie odmowy umorzenia dotacji celowej wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem. Stan sprawy przedstawia się następująco. W dniu 18 czerwca 2021r. Wójt Gminy L. wydał decyzję nr [...] w sprawie zwrotu dotacji wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem, która stała się ostateczna z dniem 31 lipca 2021 r. Pismem z 27 października 2022 r. strona zwróciła się do Wójta z wnioskiem o umorzenie dotacji wykorzystanej niezgodnie przeznaczeniem. Postanowieniem z 28 listopada 2022 r. organ wezwał stronę do uzupełnienia wniosku o dokumenty potwierdzające jego zasadność. W odpowiedzi na w/w postanowienie pismem z 7 grudnia 2022 r. strona przedstawiła przyczyny braku zdolności do uregulowania zwrotu dotacji oraz w załączeniu przedłożyła żądane dokumenty, a to: ClT-8 za lata 2020 r., 2021 r., rachunek zysków i strat za 2020 r., 2021 r. Nie zostały natomiast przedstawione wymagane przez organ dokumenty w postaci uproszczonej ewidencji tworzącej zostawienie przychodów i kosztów oraz zestawienie przepływów finansowych za lata 2020 r. i 2021r. W związku z brakiem wymaganych dokumentów nie poddano analizie sytuacji finansowej strony, przy czym stwierdzono, że osiąga przychody ze składek określonych w statucie Klubu oraz z innych przychodów statutem określonych. W związku z wystawionym 8 listopada 2021r. tytułem wykonawczym przez Wójta wyegzekwowano część zaległej należności w wysokości 2.661,77 zł wraz z odsetkami za zwłokę. Wójt decyzją z dnia 27 grudnia 2022 r. rozpoznał wniosek strony i powołując się na art. 64 ust 1 pkt 2 lit. a ustawy o finansach publicznych (t.j. Dz.U 2022 poz. 1634) – dalej ufp stwierdził, że w sprawie nie zachodzi żadna przesłanka zastosowania ulgi. Stwierdził, iż zgodnie z art. 64 ufp należności, o których mowa w art. 60, właściwy organ może; 1) z urzędu umarzać w całości - w przypadku gdy zachodzi jedna z okoliczności, o których mowa w art. 56 ust. 1 pkt 1-4; 2) na wniosek zobowiązanego; umarzać w całości - w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zobowiązanego lub interesem publicznym. b) umarzać w części, odraczać terminy spłaty całości albo części należności lub rozkładać na raty płatność całości albo części należności - w przypadkach uzasadnionych względami społecznymi lub gospodarczymi, w szczególności możliwościami płatniczymi zobowiązanego. Organ zaznaczył, że pojęcia "interes zobowiązanego" oraz "interes publiczny" nie zostały zdefiniowane w ufp zatem przy wykładni normy wynikającej z art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a ufp należy odwołać się do orzecznictwa sądów ukształtowanego w sprawach podatkowych w zakresie rozumienia przesłanek określonych w art. 67a § 1 o.p., tj. pojęć "ważnego interesu podatnika" oraz "interesu publicznego". Wskazał, że przez ważny interes zobowiązanego, należy rozumieć nadzwyczajne względy, nagłe zdarzenia losowe, sytuacje spowodowane działaniem czynników zewnętrznych na które zobowiązany nie miał wpływu, a które doprowadziły do braku możliwości wywiązania się z zobowiązania. Przez pojęcie interesu publicznego należy rozumieć natomiast dyrektywę postępowania, nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa lub danej społeczności lokalnej, takich jak: sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej, sprawność działania aparatu państwowego itp. Zasadą pozostać musi płacenie należności w sposób i w terminach przewidzianych przez prawo. Jedynie nadzwyczajne okoliczności mogą spowodować odstępstwo od tej reguły. Zwrócił uwagę, że zastosowanie jakiejkolwiek ulgi w spłacie należności ma charakter uznaniowy. Podpisanie umowy na realizację zadania publicznego skutkowało otrzymaniem dotacji ze środków publicznych, co skutkowało nałożeniem na stronę szeregu obowiązków wynikających z obowiązujących przepisów prawa. Zleceniobiorca wziął na siebie nie tylko zobowiązanie polegające na realizacji konkretnego zadania, ale także obowiązek gospodarowania środkami z dotacji w oparciu o przepisy prawa i zawartą umowę. W ocenie organu w okolicznościach ustalonego stanu sprawy brak było uzasadnionych podstaw dla szczególnego potraktowania strony i przychylenia się do jej wniosku. Kolegium decyzją z dnia 5 kwietnia 2023 r. nie uwzględniło odwołania strony od decyzji w przedmiocie odmowy umorzenia zwrotu dotacji celowej wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem i utrzymało w mocy decyzję organu I instancji . Po przywołaniu przebiegu sprawy Kolegium podzielając podjęte rozstrzygnięcie w sprawie stwierdziło, iż stanowisko organu I instancji zostało jasno uzasadnione co do faktów, prawa i co do wyjaśnienia motywów podjętej decyzji. Tym samym zaskarżona decyzja nie narusza zasady uznania administracyjnego. Wbrew zarzutom odwołania organ nie dokonał bowiem błędnej wykładni art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a ufp. Organ I instancji przez brak uzupełnienia przez stronę dokumentów, o które wnioskował nie miał możliwości poddania analizie sytuacji finansowej Klubu. Kolegium zwróciło uwagę, że w dniu 04.04.2023 r. w siedzibie Kolegium odbyła się rozprawa w sprawie z odwołania strony od decyzji Wójta w przedmiocie odmowy umorzenia zwrotu dotacji, na którą nie stawił się przedstawiciel Klubu. W skardze do WSA w Gliwicach strona zakwestionowała pogląd organów, że dotacja została wydane niezgodnie z przeznaczeniem. Pieniądze z dotacji zostały bowiem wydane zgodnie z przewidzianym harmonogramem wydatków. W zakresie zarzutu organu, że nie zostały przedstawione dokumenty księgowe wymagane przez organ strona wskazała, iż dotyczyły one znacznej liczby dokumentów, jest ich przeszło sto, a strona aktualnie nie ma pieniędzy na zakup papieru i zapłacenie za ksero, tuszy, energii itp. Nadmieniła, że od dwóch lat ma zablokowane konto i zabrane wszystkie pieniądze, pisma zaś które sporządza są tworzone dzięki życzliwości osób prywatnych, które dają papier i pozwalają korzystać ze sprzętu teleinformatycznego. Strona wyraziła wątpliwość czy urzędnicy Gminy L. mogą przeglądać całą jej dokumentację księgową, chodzi o to, że współpracuje z innymi samorządami i w takich okolicznościach jest to konkurencja, która może być wykorzystana na niekorzyść stron. W ocenie strony informacje o współpracy z innymi samorządami stanowią tajemnicę handlową, a przeglądać całość dokumentacji może np. Urząd Skarbowy. W zakresie zarzutu braku stawienia na rozprawę strona wskazała, iż powodem niestawiennictwa był fakt niepoinformowania w sposób skuteczny o tej czynności. Wniosła o umorzenie i zwrot zabranych środków finansowych, gdyż pochodzą one głównie z dotacji innych organów państwa i składek dzieci . Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 60 ufp środkami publicznymi stanowiącymi niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publicznoprawnym są w szczególności następujące dochody budżetu państwa, dochody budżetu jednostki samorządu terytorialnego albo przychody państwowych funduszy celowych: 1) kwoty dotacji podlegające zwrotowi w przypadkach określonych w niniejszej ustawie; 2) należności z tytułu gwarancji i poręczeń udzielonych przez Skarb Państwa i jednostki samorządu terytorialnego; (.....). W myśl art. 64 ust. 1 należności, o których mowa w art. 60, właściwy organ może: 1) z urzędu umarzać w całości - w przypadku gdy zachodzi jedna z okoliczności, o których mowa w art. 56 ust. 1 pkt 1-4; 2) na wniosek zobowiązanego: a) umarzać w całości - w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zobowiązanego lub interesem publicznym, b) umarzać w części, odraczać terminy spłaty całości albo części należności lub rozkładać na raty płatność całości albo części należności - w przypadkach uzasadnionych względami społecznymi lub gospodarczymi, w szczególności możliwościami płatniczymi zobowiązanego. Zaznaczyć należy, że użyty w art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a ufp spójnik "lub" wskazuje na to, iż wystarczy spełnienie tylko jednej z przesłanek zawartych w tym przepisie (tj. "ważnego interesu zobowiązanego" bądź "interesu publicznego"), aby organ mógł podjąć decyzję o wyborze alternatywy, czy przyznać ulgę. Natomiast wskazany w tym przepisie zwrot "może umorzyć" w sposób niebudzący wątpliwości wskazuje, że organ orzekający w przedmiocie umorzenia niepodatkowych należności budżetowych przy rozpatrywaniu takiej sprawy i wydaniu rozstrzygnięcia korzysta ze swobody uznania administracyjnego. Oznacza to, że organ podatkowy w przypadku stwierdzenia przesłanek określonych w tym przepisie może uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Orzekanie w zakresie rozstrzygnięcia na gruncie art. 64 ufp sprawia, że nawet wystąpienie ustawowych przesłanek nie obliguje organu podatkowego do zastosowania instytucji umorzenia w każdym przypadku. Wyjaśnić przy tym należy, że rozstrzygnięcie organu nie może mieć natomiast charakteru dowolnego o tyle, że musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Organ podejmując negatywną dla strony decyzję, nawet mającą charakter uznaniowy, jest zobowiązany do wskazania i uzasadnienia motywów, którymi się kierował, albowiem każdorazowo, odmowa uwzględnienia wniosku o udzielenie ulgi, przy spełnieniu przesłanek do jej udzielenia wymaga wyważenia pomiędzy owymi przesłankami a powszechnie akceptowalnymi zasadami społecznymi: sprawiedliwością, równością, czy obowiązkiem ponoszenia kosztów funkcjonowania wspólnoty przez jej członków (por. wyrok NSA z dnia 27 lutego 2013 r., sygn. akt II FSK 2013/11). Sądowa kontrola tego rodzaju decyzji sprowadza się do oceny, czy organ zbadał sprawę pod kątem wystąpienia przesłanek wymienionych w art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a ufp tj., czy prawidłowo zostały ustalone okoliczności faktyczne mające znaczenie w sprawie i czy organ w sposób zgodny z obowiązującymi przepisami uzasadnił przyczyny podjęcia konkretnego rozstrzygnięcia. W przedmiotowej sprawie, zdaniem Sądu, tak się właśnie stało. Organy orzekające prawidłowo ustaliły okoliczności faktyczne przyjmując, iż analiza materiału dowodowego przedstawionego przez stronę nie uzasadniała wydania rozstrzygnięcia zgodnego z jej wnioskiem, tj. umorzenia należności. Jak wynika z akt sprawy strona we wniosku o umorzenie przedmiotowej należności kwestionując zasadność nałożenia na nią obowiązku zwrotu dotacji jako wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem wskazała, iż nie prowadzi działalności gospodarczej, nie posiada żadnych ruchomości ani też nieruchomości. Wszelkie wpływy na jej rzecz to składki uiszczane przez dzieci i młodzież na podstawie ustawy o stowarzyszeniach. Nie posiada zatem środków pozwalających na uregulowanie zaległości. Organ w związku z twierdzeniem o trudnej sytuacji finansowej strony zwrócił się do nich o przedłożenie dokumentów obrazujących jego sytuację finansową. W aktach sprawy jest wezwanie z dnia 28 listopada 2022r. w którym wezwano do; uzupełnienia wniosku o dokumenty potwierdzające jego uzasadnienie oraz podstawę umorzenia, w tym: 1) przedłożenie CIT 8 za lata: 2020 i 2021; 2) przedłożenie uproszczonej ewidencji obejmującej zbiory zapisów, obrotów, które tworzą zestawienie przychodów i kosztów oraz zestawienie przepływów finansowych za lata: 2020 i 2021; 3) przedłożenie wykazu środków trwałych oraz niematerialnych i prawnych związanych z prowadzoną działalnością; 4) złożenie wyjaśnień na temat przyczyn braku zdolności do uregulowania zwrotu dotacji celowej, utraty płynności finansowej (jeśli nie zostały zawarte w uzasadnieniu przedmiotowego wniosku) celem wyjaśnienia wszystkich okoliczności istotnych dla rozpoznania wniosku strony. Do otrzymanego wezwania strona nie odniosła się w całości. Nie przedłożyła w pełni wymaganych przez organ dokumentów. W odpowiedzi na ww. wezwanie zostały przedstawione przyczyny braku zdolności do uregulowania zwrotu dotacji oraz w załączeniu zostały przedłożone przez stronę: ClT-8 za lata 2020 r., 2021 r., rachunek zysków i strat za 2020 r., 2021 r. Nie zostały natomiast przedstawione dokumenty, takie jak uproszczona ewidencja obejmująca zbiory zapisów, obrotów, które tworzą zostawienie przychodów i kosztów oraz zestawienie przepływów finansowych za lata 2020 r. i 2021r., podczas gdy o takie dokumenty za lata 2018, 2019 i 2020 zwracano się dwukrotnie, raz w postanowieniu z dnia 22 września 2021 r. oraz wezwaniu z dnia 11 października 2021 r. W związku z brakiem przedstawienia wszystkich wymaganych dokumentów nie poddano analizie sytuacji finansowej strony. Natomiast na podstawie przedstawionego rachunku zysku i strat strona osiąga przychody ze składek określonych w statucie Klubu oraz z innych przychodów określonych statutem. W opinii Sądu prawidłowe jest zatem stanowisko organu odwoławczego, że w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy brak było podstaw do uwzględnienia wniosku strony. Wyraźnie zaznaczyć należy, iż jakkolwiek to na organie spoczywa obowiązek dokładnego wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy i podejmowania z urzędu wszelkich działań zmierzających do wszechstronnego zebrania materiału dowodowego, to jednak obowiązek wykazania występowania przesłanek, w tym wypadku, do umorzenia zaległości, spoczywa właśnie na stronie. Musi ona nie tylko odpowiednio uzasadnić swój wniosek, ale również przedłożyć dowody na poparcie przedstawianych przez siebie argumentów. Sąd stwierdził zatem, że na decyzję organu mogły mieć również wpływ wskazane wyżej wątpliwości co do rzeczywistej kondycji finansowej strony. W tym miejscu należy wskazać, że istotnym jest i wymaga podkreślenia, iż w przypadku postępowania w sprawie wniosku o udzielenie ulgi, ciężar dowodzenia zdecydowanie przesuwa się na zobowiązanego. W interesie strony leży bowiem podanie do wiadomości organów wszystkich istotnych okoliczności sprawy i dopilnowanie utrwalenia ich w dokumentach. Specyfika postępowania w sprawie udzielenia ulgi polega na tym, że postępowanie wszczynane jest z jej inicjatywy i dotyczy jej indywidualnej sytuacji (w ramach badania istnienia ważnego interesu), której organ z urzędu nie może ustalić, nie posiada bowiem stosownych uprawnień, a przede wszystkim wiedzy o jej sytuacji. Postępowanie wszczęte wnioskiem strony o udzielenie ulgi w spłacie należności publicznoprawnych – dotacji nie jest postępowaniem, w którym w ramach realizacji zasady prawdy obiektywnej organ ma obowiązek z urzędu dokonać ustaleń, zebrać wszelkie dowody i dokonać ich oceny. W postępowaniu takim, jak niniejsze nie istnieją obiektywne okoliczności, tylko subiektywne, określające sytuację faktyczną konkretnego wnioskodawcy, jego ważny interes. W niniejszej sprawie tak się nie stało, bowiem podnoszone przez stronę argumenty jakkolwiek dotyczyły trudnej sytuacji materialnej, nie zostały jednak poparte dowodami wymaganymi przez organ. W konsekwencji argumenty strony podnoszone we wniosku nie mogły stanowić przesłanek do zastosowania przedmiotowej ulgi. Strona nie wykazała bowiem, aby w jej przypadku zachodziły nadzwyczajne i nieprzewidziane zdarzenia, mogące mieć wpływ na jej sytuację materialną. Sąd ponownie akcentuje, że to na niej spoczywa ciężar dowodzenia zaistnienia przesłanek mających uzasadniać przychylenie się do wniosku o ulgę i to w interesie wnioskodawcy leży wskazanie wszystkich istotnych okoliczności sprawy mogących mieć wpływ na wynik rozpoznania wniosku. Skoro strona obowiązkowi temu nie zadośćuczyniła, brak jest podstaw do przychylenia się do wniosku, o czym słusznie orzekły zarówno organ I jak i II instancji. Za niezasadny należy uznać zarzut braku powiadomienia o terminie rozprawy wyznaczonej przez Kolegium, albowiem z akt sprawy wprost wynika, że strona została prawidłowa powiadomiony o tym fakcie. W aktach sprawy (vide k- 3) znajduje się bowiem dowód potwierdzający doręczenie zastępcze korespondencji kierowanej przez Kolegium na podstawie art. 44 § 1-4 k.p.a. Mając na względzie powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.