III SA/Gl 442/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Wach, Sędziowie Sędzia WSA Mirosław Kupiec (spr.), Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć, Protokolant St. sekr. sąd. Beata Mahlhofer, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 października 2011 r. przy udziale – sprawy ze skargi H. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję. 1. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r., nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych, rozpatrując wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy H.K., utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w R. z dnia [...]r., nr [...], którą odmówiono umorzenia należności z tytułu nie opłaconych w terminie składek w łącznej wysokości [...] zł. 2. W dniu [...]r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. wpłynął wniosek H. K. o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek. 2.1. W uzasadnieniu wniosku Strona wskazała, że podstawową przyczyną wystąpienia z prośbą o umorzenie zaległych składek na ubezpieczenie zdrowotne był fakt podwójnego ich opłacenia, tj. z tytułu emerytury oraz w związku z objęciem - w oparciu o decyzję Dyrektora [...] Oddziału Narodowego Funduszu Zdrowia w K. z dnia [...]r. - obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej od 1 stycznia 1999 r. do 30 grudnia 2005 r., co, zdaniem Strony było niezgodne z podstawowymi zasadami Konstytucji RP. Do wniosku dołączyła roczne obliczenie podatku PIT-40A/11A za 2007 r. 3. Pismem z dnia [...]r. Strona została wezwana do uzupełnienia wniosku o umorzenie poprzez złożenie brakujących dokumentów ekonomiczno-finansowych oraz udokumentowania wszelkich wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania umożliwiających ocenę aktualnej sytuacji finansowej. 4. W dniu [...]r. Strona przedłożyła następujące dokumenty: 1/ oświadczenie o dochodach i stanie majątkowym z dnia [...]r., 2/ oświadczenie o stanie majątkowym i rodzinnym płatnika składek, 3/ oświadczenie płatnika - przedsiębiorcy o nie korzystaniu z pomocy publicznej, 4/ oświadczenie do oceny ulgi jako pomocy publicznej, 5/ informację o przychodach podatnika z działalności PIT-28/A za 2005 r.,[ 6/ zaświadczenie o niezaleganiu w podatkach lub stwierdzające stan zaległości z dnia [...] r., 7/ kserokopię zaświadczenie z Sądu Rejonowego w M. z dnia [...]r., 8/ decyzję o waloryzacji policyjnej emerytury z dnia [...]r., 9/ kserokopię przekazów pocztowych z wypłaconych świadczeń rentowych, 10/ zeznanie o wysokości uzyskanego przychodu PIT-28 za 2005 r., 11/ decyzję Burmistrza Miasta M. z dnia [...]r. o wykreśleniu z ewidencji działalności gospodarczej, 12/ decyzję w sprawie nadania numeru identyfikacji podatkowej NIP-4, 13/ kserokopię ewidencji przychodów za okres od 1 maja do grudnia 2006 r. 5. Postanowieniem z dnia [...]r. organ zawiesił postępowanie do czasu rozpatrzenia przez Sąd Okręgowy w K. odwołania z dnia [...]r. od decyzji z dnia [...]r. dotyczącej wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne. Następnie postanowieniem z dnia [...] r. podjął to postępowanie z uwagi na ustanie przyczyny zawieszenia. 6. Jeszcze raz pismem z dnia [...]r. wezwano Stronę do przedłożenia aktualnej dokumentacji ekonomiczno-finansowej. W ślad za tym wpłynęły do organu następujące dokumenty: 1/ pismo z dnia [...]r., w którym Strona podała między innymi, że w danym roku po długiej chorobie zmarła żona i że jest po amputacji obydwu nóg korzystając z pomocy osób trzecich, sąsiadów i opiekunów z MOPS, 2/ oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej z dnia [...]r., 3/ odpis skrócony aktu zgonu żony, 4/ kartę wypisową "A" Nr [...] w K., 5/ kartę informacyjną leczenia szpitalnego z dnia [...]r. 7. Decyzją z dnia [...]r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego za okres od października 2000 r. do grudnia 2005 r. w łącznej kwocie [...] zł. 7.1. W uzasadnieniu organ opisał przebieg postępowania i zebrane w sprawie dowody, a także powołał treść przepisów stanowiących podstawę prawną umorzenia, tj. art. 28 ust. 2 i 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (j.t. Dz.U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74 z późn. zm., zwanej dalej u.s.u.s.) oraz zawartych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, zwanego dalej rozporządzeniem z 2003 r.). 7.2. Ustosunkowując się do wniosku zauważył, że: - Strona prowadziła działalność gospodarczą w okresie od dnia 1 stycznia 1993 r. do dnia 31 grudnia 2005 r., - zgodnie z decyzją Burmistrza Miasta M. z dnia [...]r. wykreślenia z ewidencji działalności dokonano z dniem [...]r., - aktualnie Strona nie prowadzi działalności gospodarczej i nie pracuje, pobiera świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł brutto, z którego dokonywane są potrącenia w wysokości [...] zł, - w miesiącu lipcu 2010 r. zmarła Stronie żona, - według oświadczenia o stanie majątkowym i rodzinnym płatnika płaci alimenty na byłą żonę w kwocie [...] zł miesięcznie; w tym zakresie zaznaczono, że to nie zostało udokumentowane stosowną dokumentacją, - wydatki miesięczne kształtują się w wysokości ok. [...] zł oraz koszty związane z leczeniem w kwocie ok. [...] zł - [...] zł; odnośnie tego również zaznaczono, że fakt ten nie wynika z żadnej dokumentacji, - z przedłożonej dokumentacji lekarskiej w postaci karty wypisowej oraz karty informacyjnej leczenia szpitalnego wynika, że Strona jest osobą schorowaną, wymagającą stałej opieki specjalistycznej, - oprócz zadłużenia w ZUS nie posiada innych zobowiązań, - Strona nie figuruje w ewidencji podatników podatku rolnego i od nieruchomości jako właściciel na terenie Miasta M.. - według oświadczenia o stanie majątkowym i rodzinnym posiada udział w ok. 70 % domu o powierzchni ok. [...] m² w M. przy ul. [...], - jest właścicielem samochodu marki [...] - przyczepa lekka rok prod. 1988, - jest posiadaczem samochodu osobowego [...] rok produkcji 1987. - nie figuruje w bazie danych likwidowanego Funduszu Alimentacyjnego, - należności na Funduszu Ubezpieczenia Zdrowotnego za okres od stycznia 1999 r. do września 2000 r. w oparciu o art. 24 ust. 4 u.s.u.s. uległy przedawnieniu. 7.3. Mając to wszystko na uwadze organ uznał, że w sprawie nie zaistniały okoliczności wymienione w art. 28 ust. 3 pkt. 1, 2, 4, 4a i 5 u.s.u.s. W zakresie elementów wynikających z pkt 3 tego przepisu prawa organ wziął pod uwagę, że nastąpiło trwałe zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, ale z uwagi na fakt, że wobec Strony nie było prowadzone postępowanie egzekucyjne, nie mógł zakwalifikować zaległości jako całkowicie nieściągalnej. Natomiast w zakresie elementów wynikających z pkt 6 zaznaczył, że nie mógł jednoznacznie stwierdzić, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, tym bardziej, że Strona posiada stałe dochody z tytułu świadczenia emerytalnego i udział w ok. 70 % domu o powierzchni [...] m². 7.4. Według organu przedłożone dokumenty nie wykazały również okoliczności uzasadniających umorzenie zadłużenia w oparciu o § 3 rozporządzenia z 2003 r., tj. że Strona: - nie poniosła żadnych strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, gdyż żadna z tych okoliczności nie została wskazana we wniosku, - co prawda jest osobą schorowaną, jednakże okoliczności te nie mają wpływu na osiąganie dochodu z tytułu pobieranej emerytury, - w oparciu o posiadaną dokumentację, a w szczególności w związku z faktem posiadania stałych dochodów z tytułu pobieranego świadczenia emerytalnego przy jednoczesnym braku udokumentowania ponoszonych wydatków związanych z utrzymaniem oraz leczeniem, zdaniem organu, brak możliwości stwierdzenia, że opłacenie należności pozbawiłoby Stronę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. 7.5. Przy tym organ zaznaczył, że użyty przez ustawodawcę w powołanych na wstępie przepisach zwrot "może" oznacza uznaniowy charakter umarzania należności z tytułu składek i że nie może podejmować decyzji w sprawie umorzenia należności, kierując się jedynie interesem zobowiązanego, uzasadnionym jego obecną sytuacją finansową. Podkreślił, że wziął również pod uwagę interes społeczny wyrażony w postaci zasady równości i powszechności w wypełnianiu obowiązków płatnika, która nie pozwala Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych dowolnie preferować interesów jednych płatników kosztem innych. Według organu względy społeczne wymagają, aby zobowiązania w opłacaniu składek były realizowane, a płatnik nie był z nich pochopnie zwalniany. Ponadto podkreślił, iż prowadzenie działalności gospodarczej wiąże się z ponoszeniem wszelkich konsekwencji z tym związanych i powinno być kwestią świadomego wyboru płatnika. Podejmując się wykonywania działalności gospodarczej płatnik bierze na siebie obowiązek zapoznania się z przepisami prawa i ich respektowania. Skutki finansowe działalności osoby zobowiązanej nie mogą być przerzucane na Fundusze, a w konsekwencji na ogół obywateli, gdyż przedsiębiorca prowadzący działalność gospodarczą powinien tak kształtować strukturę swoich wydatków, aby zobowiązania wobec funduszy publicznych były regulowane na bieżąco. 7.6. Reasumując, ocena materiału dowodowego w kontekście powołanych przepisów prawnych doprowadziła organ do wniosku, iż w danym momencie nie wystąpiły okoliczności poparte powołanymi przepisami prawa, które pozwalałyby podjąć decyzję zgodnie z żądaniem Strony i że wszystkie okoliczności faktyczne wynikające ze złożonych dokumentów zostały uwzględnione przy rozpatrzeniu sprawy. 8. H. K. pismem z dnia [...]r. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazując, iż nie zgadza się z twierdzeniami leżącymi u podstaw wydanej decyzji. Podniósł, iż stan zdrowia cały czas mu się pogarsza, a nie ma stałej opieki tylko opiekę doraźną sąsiadów. Natomiast majątek jest jedynie źródłem wydatków (samochód może sprzedać tylko za cenę zakupu, tj. [...] zł, a dom wymaga remontu). 9. Po wezwaniu do zapoznania się z materiałem dowodowym w pismach z dnia [...] i [...] r. poinformował organ, że: - nie jest właścicielem samochodu osobowego [...], tylko jednym ze współwłaścicieli jako spadkobierca, gdyż właścicielem była jego żona, - po amputacji [...] i operacji [...] jest niezdolny do przemieszczania się poza domem; w tym zakresie korzysta tylko z pomocy sąsiadów. 10. Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...]r., działając jako organ drugiej instancji, utrzymał w mocy decyzję wydaną w pierwszej instancji. 10.1. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie powołał treść przepisów art. 28 u.s.u.s. oraz rozporządzenia z 2003 r. i powtórzył argumenty przedstawione w uzasadnieniu decyzji wydanej w pierwszej instancji. 10.2. Odnosząc się do zarzutów zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy organ zaakcentował, że Strona nie wykazała w sposób nie budzący wątpliwości, że w tym przypadku istnieje możliwość umorzenia należności na podstawie przepisów wykonawczych, gdyż zgodnie z przedłożonymi dokumentami Strona: - jest osobą schorowaną, co potwierdza przedłożona dokumentacja, jednak nie ma to wpływu na uzyskiwanie dochodów, gdyż pobiera świadczenie emerytalne w kwocie brutto [...] zł, - nie posada osób na utrzymaniu, a to że płaci alimenty byłej żonie w kwocie [...]zł miesięcznie nie zostało udokumentowane, - przedstawione w dokumentacji wydatki miesięczne związane z utrzymaniem domu kształtują się na poziomie ok. [...] zł, a związane z leczeniem wynoszą od [...] zł do [...] zł, co nie jest – zdaniem organu – wiarygodne, gdyż wydatki przekroczyłyby dochody, co oznacza, że oświadczenie o dochodach jest niewiarygodne i nie można uznać, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby Stronę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, - nie pobiera świadczeń z pomocy społecznej, która to pomoc udzielana jest osobom znajdującym się w bardzo trudnej sytuacji materialnej. 10.3. Organ uznał, że uregulowanie zaległości może stanowić dla Strony zbyt duże obciążenie, dlatego ze względów gospodarczych oraz z innych przyczyn zasługujących na uwzględnienie mógłby na pisemny wniosek dłużnika rozłożyć należności na raty. 11. W skardze z dnia [...]r. H. K. wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji zarzucając naruszenie art. 2, art. 7, art. 32 i art. 217 Konstytucji RP oraz art. 7, art. 8, art. 10 i art. 11 k.p.a. 11.1. Zaznaczył, że w prowadzonym przez Zakład postępowaniu cały ciężar przeprowadzenia dowodów faktycznie przerzucono na niego, a w miarę swoich możliwości dołożył starań, aby przedstawić stosowne wyjaśnienia i dokumenty. Był przekonany, że organ kierując się przepisami prawa, a następnie względami społecznymi i humanitarnymi umorzy zadłużenie, które powstało nie z jego winy. Dalej wskazał, że los szczególnie dotknął go w ubiegłym roku, kiedy stracił żonę, a następnie amputowano mu [...]. Jest osobą samotną i schorowaną, mając [...] lat jest faktycznie niezdolny do samodzielnej egzystencji i korzysta z pomocy sąsiadów i życzliwych ludzi. Jest przekonany, że nie uszczuplił wpływów do budżetu, a jedynie dwie państwowe instytucje, tj. ZUS i Urząd Skarbowy nie potrafią się ze sobą "dogadać". 11.2. Uznał, że organ faktycznie nie przeprowadził w przedmiotowej sprawie postępowania, wezwał jedynie do przedstawienia dokumentów, a następnie dokonał ich oceny kierując się skrajnym formalizmem. Zarzucił, że: - nie przesłuchano i nie przyjęto wyjaśnień od Strony, - nie wystąpiono do Urzędu Skarbowego o ustalenie czy płacił podatki i w jakiej wysokości oraz czy korzystał z odliczeń składki zdrowotnej od podatku, - nie wystąpiono do Wydziału Komunikacji Starostwa Powiatowego w M. czy podatnik posiada samochód, - nie wystąpiono do Wydziału Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w M. o ustalenie czy posiada nieruchomości, - nie wystąpiono do Biura Emerytalno-Rentowego MSW Komendy Wojewódzkiej Policji w K. o wyjaśnienie czy i w jakiej wysokości potrącane są alimenty. - rozpatrując sprawę [...]-letniego człowieka bez nóg należało "pochylić" się nad nią, a nie czekać aż sam pozyska i prześle żądane dokumenty, które zdaniem organu należało przedstawić. 12. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wnosił o jej oddalenie podkreślając, iż umorzenie składek może nastąpić w warunkach ściśle określonych w przepisach prawa. Wskazał, iż w przedmiotowej sprawie nie miały miejsca przesłanki uzasadniające umorzenie zaległych składek, do których uiszczenia zobowiązana była Strona skarżąca. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 13. Skarga jest zasadna. 14. Przed podaniem powodów rozstrzygnięcia sądowego w niniejszej sprawie należy wskazać, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę między innymi działań organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, jak stanowi art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.). Dlatego Sąd może dokonać kontroli zaskarżonej decyzji wyłącznie pod względem zgodności z prawem, a nie przy zastosowaniu innych kryteriów. 14.1. Aby stwierdzić, że wystąpiło naruszenie prawa, czy to materialnego, czy procesowego prowadzące do uchylenia zaskarżonego aktu lub stwierdzenia jego nieważności na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm., zwanej dalej P.p.s.a.), Sąd musi w pierwszej kolejności ustalić treść obowiązujących norm prawnych mających zastosowanie w sprawie, aby wywieść z nich określone prawa i obowiązki, następnie ustalić zakres niezbędnych okoliczności faktycznych, które należy wykazać w ramach postępowania dowodowego i w końcu ocenić prawidłowość dokonanej przez organy subsumcji ustalonych faktów do hipotetycznego stanu prawnego. 15. Badając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji, wydanej w sprawie odmowy udzielenia ulgi w postaci umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i inne, i ustalając materialny stan prawny, na gruncie którego sprawa będzie oceniana, należy mieć na uwadze następujące regulacje prawne oraz prawa i obowiązki z nich wynikające zarówno dla wnioskodawcy występującego o przyznanie danej ulgi, jak i organu administracji, który rozpatruje taki wniosek. 15.1. Przepis art. 28 u.s.u.s. stanowi, że (podkreślenia i pogrubienia Sądu): 1. Należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. 2. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. 3. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. 3a. Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. 3b. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. 4. Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty. 5. W przypadku, o którym mowa w ust. 3 pkt 1, decyzję umarzającą należności z tytułu składek pozostawia się w aktach sprawy. 15.2. Natomiast zgodnie z § 3 rozporządzenia z 2003 r., wydanego w oparciu o art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s.: 1. Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. 2. Za rodzinę, o której mowa w ust. 1 pkt 1, uważa się wspólnie zamieszkujące i gospodarujące z zobowiązanym osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające z zobowiązanym w faktycznym związku. 3. Za działalność, o której mowa w ust. 1 pkt 2, uważa się pozarolniczą działalność w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. 15.3. Poza tym stosownie do art. 32 u.s.u.s. do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne. 16. Na gruncie tych przepisów należy zwrócić uwagę na kilka następujących ogólnych wniosków z nich wynikających, a istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. 16.1. Zakresem przedmiotowym instytucji umorzenia zostały objęte nie tylko należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ale również z tytułu składek na Fundusz Pracy. Wówczas do tych należności przepisy dotyczące należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne stosuje się "odpowiednio". 16.2. Zastosowanie wnioskowanej przez stronę instytucji "umorzenia należności" powstałych w danych okresach rozliczeniowych wiąże się z koniecznością wykazania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, że należności takie powstały i że na dzień orzekania w tym zakresie nadal istniały, tzn. że nie uległy jeszcze przedawnieniu. 16.3. W przepisach art. 28 ust. 2, 3, 3a i 3b u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia z 2003 r. określony został zamknięty katalog przypadków, których wystąpienie w konkretnej sytuacji uprawnia organ do umorzenia należności z tytułu składek. Z tym, że w części wstępnej przepisu § 3 ust. 1 rozporządzenia z 2003 r. określone zostały ogólne przesłanki, a w pkt 1 – 3 wskazano przykładowo konkretne sytuacje uzasadniające umorzenie w ramach tych przesłanek. Z przepisów § 3 ust. 1 rozporządzenia z 2003 r. wynika, że ciężar wykazania zaistnienia przesłanek tam wymienionych (ciężar dowodu) spoczywa na stronie ("jeżeli zobowiązany wykaże"). Natomiast obowiązkiem organu, stosownie do zasady informowania wynikającej z art. 9 k.p.a., jest występować do strony z wezwaniem do złożenia stosownych dokumentów, które są konieczne do wykazania istnienia przesłanek wymienionych w tych przepisach. 16.4. Wystąpienie tych warunków w konkretnej sprawie nie oznacza, że organ jest już zobowiązany umorzyć dane należności. Organ ma w tej sytuacji jedynie uprawnienie, a nie obowiązek umorzenia zaległości, ponieważ wszystkie te normy prawne, jak i sama istota ulgi, oparta jest na konstrukcji, tzw. uznania administracyjnego (zob. wyrok NSA z dnia 17 października 2008 r., II GSK 396/08 i z dnia 14 października 2008 r., II GSK 379/08 publikowane na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl oraz uchwała Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2004 r., II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285). Językowo wyraża się to w użyciu przez ustawodawcę określenia "może". W orzecznictwie podkreśla się, że charakter uznaniowy decyzji w sprawie umorzenia ma również wpływ na sposób dokonywania przez sąd administracyjny kontroli konkretnych postępowań prowadzonych przez organ w tym zakresie. Zauważa się przy tym, że sąd nie może narzucić organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia, np. umorzenia składek lub odsetek, bowiem jest to wyłączna kompetencja samego organu, a rola sądu sprowadza się - w pewnym uproszczeniu - do zbadania sposobu dojścia przez organ do decyzji w tym przedmiocie. Tym samym kontrolowane winno być postępowanie prowadzone przez organ, w efekcie którego wydano kwestionowane decyzje, czyli sąd winien zbadać, czy organ przeprowadził w sposób prawidłowy postępowanie dowodowe, czy zebrał w sprawie wyczerpujący materiał dowodowy oraz czy odniósł się w sposób właściwy do zgromadzonych w tym postępowaniu dowodów (zob. wyrok NSA z dnia 14 października 2008 r., II GSK 379/08, publikowany na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). 17. Biorąc to wszystko pod uwagę i badając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji i decyzji organu pierwszej instancji, które mają charakter uznaniowy, w sytuacji prawnej i faktycznej zaistniałej w przedmiotowej sprawie, Sąd uznał, że organ miał podstawy do przyjęcia, że w sprawie nie występowały przesłanki uzasadniające całkowitą nieściągalność, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Natomiast doszukał się po stronie organu odwoławczego naruszenia prawa procesowego mającego istotny wpływ na wynik sprawy, co uzasadniało uchylenie zaskarżonej decyzji w zakresie oceny istnienia przesłanek z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia z 2003 r. W tym zakresie organ odwoławczy naruszył art. 7 k.p.a. zobowiązujący go do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Poza tym organ działał sprzecznie z zasadą pogłębiania zaufania do organu administracji (art. 8 k.p.a.) oraz nie w pełni wyjaśnił stronie zasadność niektórych przesłanek, którymi kierował się przy załatwianiu sprawy (art. 11 k.p.a.) oraz jeśli nie zastosował się do skutków wynikających ze złożonych dokumentów w postaci oświadczeń o ponoszonych wydatkach, to nie podał w uzasadnieniu faktycznym decyzji przyczyn, dlaczego powołanym dokumentom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej (art. 107 § 3 k.p.a.). Strona składając określone oświadczenia i inne dokumenty wywiązała się z obowiązku, o którym mowa w § 3 ust. 1 rozporządzenia z 2003 r. Natomiast organ mając wątpliwości, co do wysokości ponoszonych kosztów lub uzyskiwanych dochodów, winien wykazać pewną formę aktywności i dodatkowo wezwać Stronę do uwiarygodnienia tych okoliczności, np. poprzez przedłożenie stosownych dokumentów to obrazujących zamiast samych oświadczeń. Strona dopiero z uzasadnienia otrzymanej decyzji, czy to pierwszej, czy drugiej instancji, dowiaduje się, że nienależycie wykazała pewne fakty. Naruszenie tych przepisów procesowych miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ ustalenie, czy opłacenie zaległych należności - w podanym przez Stronie stanie finansowym - pozbawiłby Ją zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych oraz czy stan zdrowia w jakim się znajduje Strona - udokumentowany określonymi dowodami - należy zakwalifikować do "przewlekłej choroby", która pozbawia możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, prowadzi do uzyskania wiarygodnej odpowiedzi zaistnienia lub nie w warunków określonych w § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia z 2003 r. 18. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ odwoławczy uwzględni powyższe wskazanie i ocenę prawną. Jeśli postępowanie to będzie wymagało przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części, aby zasada dwuinstancyjności została dochowana, wyda decyzję uchylającą decyzję organu pierwszej instancji i przekaże sprawę do ponownego rozpatrzenia zgodnie z art. 138 § 2 k.p.a. Jeśli stwierdzi, że któraś z podanych przesłanek wystąpi, to dopiero w ramach uznania administracyjnego rozważy, biorąc pod uwagę interes strony i interes publiczny, czy zachodzą podstawy do umorzenia należności. 19. Mając to na uwadze Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji Sąd nie orzekał, ponieważ odmowa umorzenia ze swej istoty nie podlega wykonaniu. Nie zasądził również kosztów sądowych, gdyż ustawowo strona była z nich zwolniona, a nie wnioskowała o zasądzenie innych kosztów postępowania.