II GSK 396/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Marzenna Zielińska Sędziowie Joanna Kabat-Rembelska NSA Cezary Pryca (spr.) Protokolant Magdalena Rosik po rozpoznaniu w dniu 17 października 2008 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej S. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 3 października 2007 r. sygn. akt V SA/Wa 210/07 w sprawie ze skargi S. R. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oddala skargę kasacyjną Wyrokiem z dnia 3 października 2007 roku wydanym w sprawie sygnatura akt V SA/Wa 210/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargę S. R. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2006 r. numer [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. wydany został w oparciu o następujące ustalenia faktyczne. Wnioskiem z [...] listopada 2004 roku S. R. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu nieuiszczonych składek na ubezpieczenia społeczne oraz Fundusz Pracy. Decyzją z dnia [...] grudnia 2004 roku numer [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił zainteresowanej umorzenia należności. Wnioskiem z [...] stycznia 2005 roku skarżąca zwróciła się o ponowne rozpatrzenie sprawy. Decyzją z dnia [...] stycznia 2005 roku Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2004 roku. Wyrokiem z dnia 17 maja 2005 roku wydanym w sprawie sygnatura akt III SA/Wa 715/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. stwierdził nieważność decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2005 roku. Stwierdzając nieważność zaskarżonej decyzji Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. uznał, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydał decyzję w II instancji z naruszeniem przepisów o właściwości. Po rozpoznaniu skargi kasacyjnej wyrokiem z dnia 9 listopada 2005 roku - sygnatura akt II GSK 257/05 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną i wskazał, że organem wyższego stopnia w stosunku do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest Minister Polityki Społecznej. Postanowieniem z dnia [...] marca 2006 roku Minister Pracy i Polityki Społecznej przekazał wniosek z dnia [...] stycznia 2005 roku do rozpoznania według właściwości Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W uzasadnieniu Minister Pracy i Polityki Społecznej wskazał, iż w związku ze zmianą treści art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych stronie niezadowolonej z decyzji wydanej przez organ I instancji przysługuje wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy skierowany do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Po ponownym rozpatrzeniu wniosku skarżącej, decyzją z dnia [...] lipca 2006 roku numer [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z [...] grudnia 2004 roku, odmawiającą umorzenia należności na ubezpieczenie społeczne i Fundusz Pracy. W uzasadnieniu organ wskazał, iż po analizie zgromadzonych dokumentów doszedł do przekonania, iż skarżąca nie wykazała jakoby opłacenie należności z tytułu składek wymienionych w sentencji decyzji pozbawiło ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Jak bowiem wynika z protokołu przesłuchania zainteresowanej oraz z przedstawionych przez nią dokumentów, skarżąca utrzymuje się z prac dorywczych, a rachunki za energię elektryczną i gaz opłacane są przez nią na bieżąco. Ponadto jak wynika ze złożonego do ww. protokołu oświadczenia, pomimo ciężkiej sytuacji, w jakiej się obecnie znajduje, zainteresowana nie korzysta z żadnej pomocy wypłacanej zarówno z Ośrodka Pomocy Społecznej jak i z Wydziału Spraw Lokalowych Urzędu Dzielnicy. Z akt sprawy nie wynika również, aby strona zwracała się z jakimkolwiek wnioskiem o dofinansowanie i objęcie pomocą. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. skarżąca zarzuciła, iż decyzja z dnia [...] lipca 2006 r. została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości oraz z naruszeniem art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. Wyrokiem z dnia 3 października 2007 roku wydanym w sprawie sygnatura akt V SA/Wa 210/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę S. R. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2006 r. numer [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. organ administracji publicznej w sposób prawidłowy zebrał i ocenił niezbędny dla rozstrzygnięcia wniosku skarżącej materiał dowodowy, natomiast rozstrzygnięcie wydano po wyjaśnieniu okoliczności faktycznych sprawy. W ocenie Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego W., skarżąca co prawda jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, jednakże organ słusznie wskazał, iż nie wykazała ona, aby jej trudności finansowe miały charakter trwały jak również, że konieczność opłacenia należności z tytułu składek uniemożliwi jej zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Jak bowiem sama skarżąca oświadczyła, utrzymuje się z prac dorywczych. Przedłożone przez zainteresowaną rachunki za energię elektryczną i gaz opłacane są na bieżąco. Z tego względu, w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W., organ słusznie doszedł do przekonania, że w przedmiotowej sprawie nie wystąpiły okoliczności uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. podkreśla, że to do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych należy wybór możliwości rozstrzygnięcia. Bowiem to Zakład Ubezpieczeń Społecznych może, ale nie musi umorzyć zaległości. Ponadto Sąd zauważa, że zainteresowana nie otrzymuje pomocy z Ośrodka Pomocy Społecznej, czy Wydziału Spraw Lokalowych Urzędu Dzielnicy. W aktach sprawy brak jest dokumentu potwierdzającego powyższy fakt. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. może budzić wątpliwości, czy pomoc taka stronie istotnie jest niezbędna. Ponadto Sąd zauważył również, że zaginięcie męża skarżącej nie zmienia sytuacji materialnej, w jakiej znajduje się zainteresowana, bowiem już wcześniej mąż skarżącej nie pozostawał wraz z nią we wspólnym gospodarstwie domowym - jak wskazała w protokole z dnia 24 kwietnia 2004 . Również w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. nie znajduje uzasadnienia argument skarżącej dotyczący nieważności zaskarżonej decyzji ze względu na wydanie jej z naruszeniem przepisów o właściwości. Decyzja została wydana w ramach przyznanych organowi administracji publicznej kompetencji z zachowaniem obowiązujących przepisów prawa. Słusznie więc Minister Pracy i Polityki Społecznej postanowieniem z dnia [...] marca 2006 r. przekazał wniosek zainteresowanej do ponownego rozpatrzenia Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W skardze kasacyjnej S. R. zaskarżyła wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 3 października 2007 roku w punkcie 1 w części oddalającej skargę. Strona wnosząca skargę kasacyjną zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie art.141 § 4 p.p.s.a. poprzez dokonanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oceny decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sytuacji, gdy kontrola zgodności z prawem tej decyzji była niemożliwa wobec wybiórczego ustosunkowania się przez organ administracji publicznej do zgromadzonych w sprawie dowodów. W konkluzji strona wnosząca skargę kasacyjną wniosła o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W. do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu strona skarżąca podniosła, że decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2006 roku nie odniosła się do istotnych okoliczności, które zostały ustalone w toku postępowania administracyjnego. W ocenie S. R. ocena zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego jest pobieżna i ogólnikowa. Strona wnosząca skargę kasacyjną podkreśliła, że Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie odniósł się we wspomnianym uzasadnieniu do okoliczności, iż prace dorywcze mają charakter przypadkowy. W uzasadnieniu Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie odniósł się również do tego, że S. R. utrzymuje się z pomocy sąsiadów. Strona wnosząca skargę kasacyjną podkreśla, że osiągnięte przez nią zarobki są niewystarczające, aby zapewnić jej utrzymanie. Świadczy o tym fakt zadłużenia w Spółdzielni Mieszkaniowej na kwotę prawie pięć tysięcy złotych. Ponadto skarżąca zauważa, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie odniósł się w uzasadnieniu do okoliczności, iż skarżąca jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Fakt, że skarżąca opłaca rachunki za światło i gaz oraz fakt, że nie wystąpiła do pomocy społecznej nie świadczy o tym, że zapłacenie prawie 10.000 zł. z tytułu składek wraz z odsetkami nie pozbawi ją możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. W ocenie wnoszącego skargę kasacyjną wskazać należy, że skoro organ administracji publiczności nie odniósł się w uzasadnieniu do części dowodów, dotyczących sytuacji materialnej skarżącej, to tym samym nie dokonał ich oceny. Stwierdzenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W., że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sposób prawidłowy ocenił materiał dowodowy nie znajduje żadnego oparcia w aktach sprawy niniejszej. Naczelny Sad Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie jest zasadna i podlega oddaleniu. W szczególności należy podkreślić, że zgodnie z treścią art.174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 153, poz.1270 ze zmianami, powoływanej dalej jako p.p.s.a.) skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art.183 § 1 ustawy - p.p.s.a. rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Związanie NSA podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym-zdaniem skarżącego- uchybił sąd, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego-wykazania dodatkowo, że to wytknięte uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przechodząc do oceny zasadności zarzutów zgłoszonych w skardze kasacyjnej należy podkreślić, że strona skarżąca opiera zarzuty skargi kasacyjnej na podstawie kasacyjnej określonej w treści art.174 pkt. 2 p.p.s.a. i w ramach tej podstawy kasacyjnej stawia Sądowi I instancji zarzut naruszenia art.141 § 4 p.p.s.a. poprzez dokonanie oceny zaskarżonej decyzji pod kątem zgodności z prawem w sytuacji, gdy zaskarżona decyzja uniemożliwiała dokonanie takiej oceny z uwagi na wybiórcze ustosunkowanie się przez organ do zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Na wstępie należy przypomnieć, że z naruszeniem art. 141 § 4 p.p.s.a. mamy do czynienia w przypadku, gdy uzasadnienie wyroku nie odpowiada wymogom, o których mowa w tym przepisie prawa, z tym zastrzeżeniem, że nie każde naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić skuteczną podstawę skargi kasacyjnej, a jedynie takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). W ramach powołanego przepisu Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest jedynie do kontroli zgodności uzasadnienia zaskarżonego wyroku z wymogami powyższej normy prawnej (vide wyrok NSA z dnia 23 listopada 2005 r. sygn. akt I FSK 408/05, niepublikowany). Skoro sam ustawodawca wskazuje, że "uzasadnienie wyroku powinno zawierać", to z regulacji tej wynikają wymogi obowiązkowe uzasadnienia. Chodzi więc w nim o obowiązek Sądu nakazujący mu umieścić w uzasadnieniu wyroku określone elementy, w szczególności podstawę prawną rozstrzygnięcia i jej wyjaśnienie. Jednocześnie przepis ten nie może służyć do zwalczania ustaleń faktycznych przyjętych za podstawę orzekania (vide wyrok NSA z dnia 9 czerwca 2006 r. sygn. akt FSK 867/05, niepublikowany), a co w istocie usiłuje uczynić strona skarżąca. W tym stanie rzeczy odnosząc powyższe uwagi na grunt rozpatrywanej sprawy uznać należy, że zgłoszony w ramach podstawy kasacyjnej opisanej w art.174 pkt. 2 p.p.s.a. zarzut naruszenia przez Sąd I instancji normy art.141 § 4 p.p.s.a. uznać należy za bezzasadny. W doktrynie i orzecznictwie podnosi się, że przepis art.141 § 4 p.p.s.a. wskazuje na trzy elementy, które muszą znaleźć się w uzasadnieniu wyroku. Dotyczy to tzw. części historycznej, podania podstawy faktycznej rozstrzygnięcia oraz wskazania podstawy prawnej rozstrzygnięcia. Należy stwierdzić, że uzasadnienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. zawiera elementy, o których mowa w art.141 § 4 p.p.s.a. W szczególności podkreślić należy, że Sąd I instancji zawarł w swym uzasadnieniu odniesienie się do ustaleń faktycznych wskazujących na brak ustawowych przesłanek uzasadniających umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Jednocześnie podkreślenia wymaga także i ta okoliczność, że konstrukcja skargi kasacyjnej uzasadnia wniosek, iż strona skarżąca nie zgłaszając zarzutów dotyczących naruszenia prawa materialnego w istocie akceptuje zastosowane przez organ przepisy prawa materialnego wskazane w zaskarżonej decyzji, jako podstawa prawna rozstrzygnięcia. Tak więc jedynie na marginesie dodać należy, że skoro decyzja Prezesa ZUS w zakresie umarzania składek na ubezpieczenia społeczne ma charakter uznaniowy, to organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. W przypadku umorzenia zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ograniczeniami swobody uznania są przesłanki sformułowane w art. 28 ustawy z 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 137/98, poz. 887 ze zmianami) jak i w § 3 ust.1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. 141/03, poz.1365). Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art.184 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.