III SA/Gl 448/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz po rozpoznaniu w dniu 30 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi "A" Sp. z o.o. w C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia [...] r. skarżąca Spółka, działająca przy pomocy fachowego pełnomocnika procesowego, po raz kolejny, domagała się zwolnienia z kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu podała, że zajmuje się produkcją barwników i pigmentów, chemikaliów organicznych i nieorganicznych podstawowych i pozostałych, a nadto produkcją nawozów i związków azotowych. Jej kapitał zakładowy wynosi wprawdzie [...] zł, niemniej jednak za ubiegły rok obrotowy poniosła stratę rzędu [...] zł. Ponadto nie posiada żadnych środków trwałych, a jej wierzytelności podobnie jak rachunek bankowy w BANKU "B" zostały zajęte. Tym samym środki zgromadzone na koncie w kwocie [...] zł, podlegają zabezpieczeniu w postępowaniu podatkowym, którego dotyczy skarga i Spółka nie ma możliwości dysponowania nimi. Dodatkowo wskazała, że jej sytuacja finansowa w porównaniu do poprzednio złożonego wniosku uległa pogorszeniu, albowiem straciła większość kontrahentów, a tych których posiada, nie jest w stanie spłacić z uwagi na znaczne zaległości wynikające z zajęcia konta bankowego. Ponadto organ zabezpieczający odmówił jej zwolnienia środków na pokrycie kosztów niniejszego postępowania oraz wypłaty wynagrodzeń dla członków zarządu Spółki, którzy mogliby dokonać opłat. W tej sytuacji odmowa przyznania jej prawa pomocy uniemożliwi jej zweryfikowanie trafności zaskarżonej decyzji. Postanowieniem z dnia 21 sierpnia 2014 roku Referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. Skarżąca spółka wniosła od owego postanowienia sprzeciw, podkreślajac, że referendarz sądowy dokonał błednej oceny sytuacji finansowej spółki, która wyraża się w pominięciu okoliczności zajęcia posiadanych przez spółkę rachunków bankowych. Okoliczność ta, zdaniem skarżacej, świadczy o tym, że nie dysponuje ona żadnymi środkami finansowymi a tym samym uniemożliwia jej pokrycie kosztów postępowania. Dodatkowo spółka nie posiada żadnych środków trwałych. Skarżąca podnosi także, że organ zabezpieczjacy odmówił jej zwolnienia środków na wypłaty wynagrodzeń dla członków zarządu a także wypłaty środków na pokrycie kosztów postępowania. Poza tym skarżąca dodatkowo kwestionuje wywód Referendarza sądowego odnośnie wypłacalności spółki wobec swoich kontrahentów, o czym według Referendarza świadczy nie podanie spółki w stan upadłości. Na koniec skarżąca podkreśliła, że jej obecna sytuacja finansowa jednoznacznie wskazuje, że nie posiada ona żadnych środków z których mogłaby uiścić koszty sądowe, a odmowa przyznania prawa pomocy blokuje skarżącej prawo do sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 t.j.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., postanowienie, co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy może zostać wydane przez referendarza sądowego. Od takiego postanowienia stronie przysługuje środek odwoławczy określony w art. 259 p.p.s.a., to jest sprzeciw. W razie wniesienia sprzeciwu, jeśli nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd rozstrzyga ją w drodze postanowienia, na które przysługuje zażalenie (art. 260 p.p.s.a.). Podkreślić należy, iż ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie daje sądowi uprawnienia do merytorycznego rozpoznania zasadności sprzeciwu. Skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest bowiem utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarskiego z mocy samej ustawy i przejście sprawy będącej jego przedmiotem do właściwości sądu (W. Chróścielewski, J.P. Tarno: Postępowanie administracyjne i postępowanie przed sądami administracyjnymi, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004). Mając na uwadze powyższe rozważenia stwierdzić trzeba, iż wniesienie sprzeciwu, a nie jego zakres określony przez stronę, powoduje utratę mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego. W takiej sytuacji sąd rozpoznaje złożony w sprawie wniosek, w tym wypadku wniosek o przyznanie prawa pomocy. Sąd rozważając przedmiotową sprawę musi ustalić, czy spełniona została przesłanka określona w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., który stanowi, że osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, obejmującym – stosownie do treści art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a. - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego z urzędu, może być przyznane, gdy osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 ustawy p.p.s.a.). W świetle powyższych uwag stwierdzić należało, że w rozpoznawanej sprawie brak jest podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku. Odnosząc się do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym należne opłaty sądowe i wydatki, do których zalicza się również wpis sądowy od skargi w kwocie 500 zł stwierdzić należy, że w rozpoznawanej sprawie nie zostały w dostateczny sposób wykazane. Jak bowiem ustalono Spółka nadal widnieje w bazie koncesji [...] jako przedsiębiorca posiadający koncesję na obrót paliwami ciekłymi do [...] r. (vide: informacje zawarte na str. [...] zaskarżonej decyzji). Z tego tytułu w 2012 r. poniosła stratę rzędu [...] zł. Podobnie za ubiegły rok obrotowy wykazała stratę rzędu [...] zł, niemniej jednak tak jak wynika z zaskarżonej decyzji, jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżki kosztów nad przychodami i nie jest tożsama z brakiem środków finansowych. W deklaracjach VAT-7 za I i II kwartał 2013 r. Spółka wykazała bowiem podstawę opodatkowania w kwocie [...] zł i [...] zł (vide: str. [...] decyzji organu pierwszej instancji). Ponadto stan jej rachunku w banku "B" na dzień [...] r. wynosił [...] zł i nie uległ zmianie do dnia [...] r. Wprawdzie z informacji podanej w treści wniosku wynika, że organ zabezpieczający odmówił jej zwolnienia środków na pokrycie kosztów niniejszego postępowania oraz wypłaty wynagrodzeń dla członków zarządu Spółki, którzy mogliby dokonać opłat. Jednakże powyższe nie zostało w żaden sposób uprawdopodobnione, gdyż wydane w tym przedmiocie rozstrzygnięcia nie zostały przedłożone. Tymczasem to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania w znaczeniu udowodnienia, przedstawienia czegoś w sposób przekonujący, unaocznienia (por. Słownik języka polskiego pod redakcją prof. Mieczysława Szymczaka, tom III, Wydawnictwo Naukowe PWN, Sp. z o.o. Warszawa 1978, wydanie IX z 1994 r., str. 805), że jego sytuacja finansowa w porównaniu do poprzednio złożonego wniosku uległa zmianie. Stwierdzić należy, że w rozpoznawanej sprawie pogorszenie takie nie nastąpiło. Zauważyć bowiem należy, że skarga do tut. Sądu została sporządzona [...] r., a z treści wniosku wynika, że na początku roku 2014 wynagrodzenia członków zarządu były wypłacane (vide: rubryka nr 5 formularza PPPr). W ocenie Sądu nic zatem nie stało na przeszkodzie, aby z tychże kwot wygospodarować stosowne środki na uiszczenie należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego, który wynosi 500,00 zł. Ponadto okoliczność, że skarżąca Spółka prowadzi działalność gospodarczą, mimo wykazywanych strat oznacza, że posiada środki finansowe na prowadzenie tej działalności, która przecież nakierowana jest na uzyskanie przychodu. W takiej sytuacji brak jest wystarczających podstaw do traktowania skarżącej Spółki w szczególny sposób w stosunku do innych podmiotów funkcjonujących w obrocie gospodarczym. Podkreślenia bowiem wymaga, że koszty związane z postępowaniem przed sądem stanowią część kosztów prowadzenia działalności gospodarczej, a zatem zdolność do ich ponoszenia należy badać przede wszystkim z uwzględnieniem osiąganych przychodów, a nie dochodów (por. postanowienie NSA z dnia 13 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 1543/13, LEX nr 1422842 oraz postanowienie WSA w Gdańsku z dnia 2 lipca 2004 r., sygn. akt I SA/Gd 269/04, LEX nr 220385). Dlatego też wykazana po raz kolejny w treści formularza strata za ostatni rok obrotowy nie mogła stanowić wystarczającej przesłanki przemawiającej za uwzględnieniem złożonego wniosku. Tym bardziej, że stan pozostałych rachunków bankowych, które Spółka posiada w "C", "D", "E", "F" oraz "G" (vide: str. [...] decyzji organu pierwszej instancji) do dnia dzisiejszego nie został podany. Podkreślić w tym miejscu należy, iż w doktrynie za dominujący uznany został pogląd, zgodnie z którym koszty sądowe należą do normalnych kosztów działalności gospodarczej, a dochodzenie roszczeń na drodze sądowej - jako element tej działalności - wymaga na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie (por. M. Kowalska, A. Malmuk-Cieplak, Stosowanie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Przegląd Sądowy 2006/9/44). To oznacza, że planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, o której mowa w art. 199 ustawy, jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych oraz preferowanie jednych zobowiązań mających zresztą charakter publicznoprawny względem drugich, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty należnych w sprawie kosztów sądowych nie może prawnie skutecznie podnieść zarzutu, iż odmowa zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądem. W świetle powyższego przyjąć należało, iż skarżąca Spółka nie wykazała w dostateczny i przekonujący sposób jakoby jej sytuacja finansowa uzasadniała zastosowanie tej szczególnej instytucji procesowej jaką jest przyznanie prawa pomocy w zakresie odpowiadającym żądaniu wnioskodawcy. Wobec powyższego, działając na podstawie art. 260 oraz art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 i art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.