III SA/Gl 462/09

Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Gabriel Radecki po rozpoznaniu w dniu 4 sierpnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Odpowiadając w terminie na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 22.973 zł, skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek, podkreślił przede wszystkim, że jest osobą bezrobotną, pozbawioną prawa do zasiłku i nie mogącą znaleźć zatrudnienia z powodu poważnych problemów zdrowotnych. Rozwijając ów ostatni watek, opisał krótko schorzenia, na które cierpi, oraz przebieg leczenia (są to choroby [...], m.in. [...], skarżący leczy się od [...] r., był także poddany skomplikowanej operacji [...]). Według wniosku skarżący nie pozostaje z nikim we wspólnym gospodarstwie domowym, nie osiąga żadnych dochodów, a jego majątek ogranicza się do nieruchomości gruntowej. Wnioskodawca podniósł również, że w jego małżeństwie od dnia [...] r. obowiązuje rozdzielność majątkowa, załączając kopię stosownej umowy zawartej w tej materii. Skarżący został wezwany do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku poprzez m.in. udokumentowanie wysokości wszelkich uzyskiwanych dochodów oraz nadesłanie kopii zeznania podatkowego za ubiegły rok. W wezwaniu zastrzeżono, iż wnioskodawca powinien także przedstawić takie informacje dotyczące jego małżonki. Odpowiadając na wezwanie, skarżący nadesłał: zaświadczenie organu podatkowego, iż nie złożył za ubiegły rok "zeznania o wysokości dochodów opodatkowanych na zasadach ogólnych", kopie aktów notarialnych odnoszących się do lokalu stanowiącego miejsce zamieszkania skarżącego (według jego treści lokal ów należy do jego małżonki) i posiadanej przez niego nieruchomości (wartość udziału przysługującego skarżącego we współwłasności tej nieruchomości określono na [...] zł; nieruchomość obciążona jest prawem dożywocia) oraz dokumentacji medycznej. Ponadto wnioskodawca oświadczył, że jego miesięczne wydatki na leczenie wynoszą około [...] zł oraz że z uwagi na rozdzielność majątkową nie jest w stanie przedstawić jakichkolwiek informacji na temat dochodów jego małżonki oraz kosztów utrzymania gospodarstwa domowego. Mając na względzie powyższe, zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – czyli w myśl art. 245 § 3 przywołanej ustawy obejmującym m.in. zwolnienie od kosztów sądowych – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie tego faktu. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez nią dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest ona w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Odnosząc te uwagi do rozpatrywanej sprawy, stwierdzić trzeba, że skarżący nie wykazał, iż w jego sytuacji powyższa przesłanka zachodzi. Niezależnie od wątpliwości, jakie wiążą się z przedłożonymi dokumentami (treść zaświadczenia organu podatkowego nie pozwala wszak wykluczyć, że skarżący osiągnął jednak dochody, tyle że opodatkowane w inny sposób, niż wskazany w zaświadczeniu, np. w formie karty podatkowej), wyeksponować bowiem przede wszystkim należy, iż nie wykonał on tej części wezwania, która odnosiła się do dochodów jego małżonki, powołując się jedynie na umowę znoszącą w jego małżeństwie ustawową wspólność majątkową. Zaznaczyć wypada, że wezwanie w tej materii wystosowano do skarżącego, mimo iż już na etapie wniosku powoływał się on na tę okoliczność, przedstawiając stosowną umowę. Nie ma ona wszak znaczenia w punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy, nie wyłączając zastosowania art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), w myśl którego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia ich pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. GZ 71/04, ONSAiWSA 2005, nr 1, poz. 8). Rozdzielność majątkowa, jak sama nazwa wskazuje, odnosi się przecież do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09). Zgodnie z kolei z art. 255 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który zresztą został wskazany w wezwaniu skierowanym do skarżącego, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Wezwanie takie może odnosić się do osób trzecich pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym, i to nie tylko dlatego, że informacje o tych osobach muszą być zamieszczone w odpowiednich rubrykach formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, ale przede wszystkim z uwagi na fakt, iż treść tych oświadczeń, co oczywiste, może w istotnym stopniu wpłynąć na rozstrzygnięcie wniosku (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt I OZ 657/06, LEX nr 181557). Skoro bowiem wnioskodawca pozostaje we wspólnocie rodzinnej i majątkowej z innymi osobami, to wydatki i potrzeby finansowe tych osób bezsprzecznie kształtują jego status majątkowy, czasami wręcz przesądzając o tym, czy może on ponieść koszty postępowania, czy też nie. Bezsprzecznie przy tym rozpatrywane wezwanie może być skierowane wyłącznie do osoby wnioskującej o prawo pomocy, a nie do osób trzecich czy innych podmiotów. Jeśli natomiast osoba trzecia odmówi współpracy z wnioskodawcą, to powinna się liczyć, iż swoją postawą naraża tegoż wnioskodawcę na negatywne konsekwencje w postaci odmowy przyznania prawa pomocy. Niewykonanie wezwania w części odnoszącej się do małżonki skarżącego ma w niniejszej sprawie szczególne znaczenie. Z przedłożonej kopii aktu notarialnego, a także z treści zwrotnego potwierdzenia odbioru pierwszej przesyłki wysłanej do strony w sprawie, na której widnieje podpis wspomnianej małżonki, wynika wszak, że wnioskodawca zamieszkuje z nią w należącym do niej lokalu. Stwierdzając, że nie jest w stanie udzielić jakiejkolwiek informacji na temat utrzymania gospodarstwa domowego, przyznał on zarazem, iż pozostaje na jej utrzymaniu. Skądinąd zresztą wniosek taki wydaje się oczywisty, jeśli zważyć na deklarowany przez skarżącego brak dochodów oraz stan jego zdrowia, umożliwiający lub co najmniej utrudniający mu wykonywanie zajęcia zarobkowego. W takim stanie rzeczy niemożliwość poczynienia ustaleń faktycznych w rozpatrywanym zakresie, pozwalających stwierdzić, czy dochody małżonki skarżącego pozwalają na choćby częściowe pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla rodziny, wyklucza uwzględnienie rozpoznawanego wniosku. W związku z powyższym, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w punkcie pierwszym sentencji