III SA/Gl 462/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Apollo po rozpoznaniu w dniu 18 września 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii sprzeciwu od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy postanawia: 1. zwolnić skarżącego od każdorazowej opłaty sądowej w części przekraczającej kwotę [...] ([...]) zł; 2. w pozostałym zakresie wniosek oddala. W związku z otrzymaniem przez skarżącego R. K. zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu sadowego od skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w K. z dnia [...] nr [...], skarżący złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazał, że od [...] r. – do chwili obecnej jest bezrobotny i nie posiada prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Jednocześnie wnioskodawca leczy się od [...] r. z powodu [...] i [...]. Skarżący był poddany [...] i [...] z powodu powyższych schorzeń. Ciężki stan zdrowotny skarżącego jest także przyczyną jego ciężkiej sytuacji materialnej. W efekcie pozostaje on bez pracy, nie posiada żadnych dochodów, oszczędności. R. K. jest żonaty, jednak od dnia [...] r. pozostaje ze swoją żoną w ustroju rozdzielności majątkowej. Nie posiada on praktycznie żadnego majątku, jest jednak właścicielem nieruchomości gruntowej w B. w Powiecie Z. o powierzchni [...] ha. Na wezwanie referendarza sądowego, skarżący uzupełnił wniosek o prawo pomocy poprzez nadesłanie zaświadczenia organu podatkowego, z którego wynika, że nie złożył zeznania podatkowego za [...] r. oraz kopie aktów notarialnych dotyczących lokalu stanowiącego miejsce zamieszkania wnioskodawcy. Lokal, w którym zamieszkuje R. K. stanowi własność jego żony, natomiast nieruchomość znajdująca się w B. stanowi w istocie współwłasność, w której udział skarżącego wynosi [...] zł, a nieruchomość jest obciążona prawem dożywocia. Wraz z dokumentacją medyczną, dołączył skarżący również oświadczenie, że jego wydatki na leczenie wynoszą około [...] zł miesięcznie, a z uwagi na obowiązujący w jego małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej, nie jest w stanie przedstawić jakichkolwiek informacji na temat dochodów jego małżonki oraz kosztów utrzymania gospodarstwa domowego. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 4 sierpnia 2009 r. odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. W uzasadnieniu stwierdził, że nie zostały wykazane przez wnioskodawcę ustawowe przesłanki, których wykazanie uzasadnia przyganianie stronie prawa pomocy. Od tego postanowienia skarżący wniósł w ustawowym terminie sprzeciw. W sprzeciwie skarżący podtrzymał generalnie swoją argumentację, zgodnie z którą, jego stan finansowy nie pozwala na poniesienie kosztów sądowych. Skarżący podkreślił, że nie wykonuje żadnej działalności zarobkowej, która tworzyłaby po jego stronie obowiązek podatkowy. Ten właśnie stan faktyczny został potwierdzony w dołączonym przez niego uprzednio zaświadczeniu z urzędu skarbowego. Ponadto R. K. podkreślił, że w jego małżeństwie obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej. W małżeństwie tym funkcjonuje pomoc wzajemna, ale odnosi się to jedynie do "utrzymania przez niego najprostszych funkcji życiowych". Oświadczył, że taką właśnie pomoc otrzymuje od żony od przeszło [...] lat, to jest od czasu, kiedy został pozbawiony [...]. Nie widzi jednak podstaw, aby pomoc jego żony miała się rozciągać również na pomoc finansową w zakresie prowadzonego postępowania sądowego. W sprzeciwie wnioskodawca zaznaczył, że nie jest wstanie dostarczyć odpowiednich informacji dotyczących rocznego dochodu jego żony, ponieważ takich informacji uzyskać nie może. Ponadto skarżący oświadczył, że jedyny posiadany przez niego majątek, tj. nieruchomość położona w B. jest aktualnie obciążona [...], ustanowioną na wniosek Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w K. Na potwierdzenie tej okoliczności wnioskodawca nadesłał kserokopię zawiadomienia sądowego o ustanowieniu na nieruchomości [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." – w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 243 § 1 i art. 245 § 1 P.p.s.a. na wniosek strony może być przyznane jej prawo pomocy w zakresie częściowym lub całkowitym. W zakresie całkowitym przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej winno nastąpić wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sadowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym przyznaje się osobie fizycznej, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2) Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika procesowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Pojęcie "wykazania" należy rozumieć jako udowodnienie, przedstawienie w sposób przekonywujący, pokazany, unaoczniony. Tym samym inicjatywa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciążą na wnioskodawcy. W pierwszej kolejności należy podnieść, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Instytucja prawa pomocy nie stanowi przeszkody, ani zapory w korzystaniu przez podmioty prawa z kontroli sądowoadministracyjnej. Nie oznacza to jednak tego, że prawo pomocy będzie przyznawane także takim podmiotom, których stan majątkowy pozwala jednak na poniesienie kosztów postępowania sądowego (w pełnym albo częściowym zakresie). Z samej zasady instytucji prawa pomocy wynika, że należy je przyznawać jedynie takim podmiotom, które rzeczywiście nie są w stanie wygenerować środków finansowych na ponoszenie opłat sądowych bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. W tej sytuacji strona powinna wykazać w sposób wystarczający, że jej sytuacja materialna i bytowa nie pozwala na poniesienie kosztów sądowych. W przedmiotowej sprawie z przedstawionego przez skarżącego materiału dowodowego wynika, że nie będzie on w stanie uiścić jednak wpisu sądowego od skargi w pełnej wysokości. Należy stwierdzić, że wpis sądowy w przedmiotowej sprawie wynosi [...] zł, jest więc on niewątpliwie wysoki. Należy uwzględnić fakt, że R. K. jest osobą, która nie wykonuje pracy zarobkowej, także z uwagi na swój stan zdrowia. Faktem jest, że skarżący pozostając ze swoją małżonką w ustroju rozdzielności majątkowej, ma podstawę do tego, aby uzyskiwać od niej pomoc. W zakresie pomocy, którą maja sobie świadczyć małżonkowie, zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, z pewnością mieszczą się również obciążenia związane z obowiązkiem uiszczania kosztów sądowych (w tym wpisów) w poszczególnych sprawach sądowych. Skarżący wykazał jednak w stopniu zadowalającym, że w praktyce nie posiada znaczącego majątku osobistego. Jedynym składnikiem jego majątku jest udział we współwłasności nieruchomości położonej w B. Nieruchomość ta rzeczywiście jest obciążona ustanowioną na niej [...]. W ocenie Sądu, rozpatrując całokształt materiału dowodowego w zakresie wniosku skarżącego o prawo pomocy, skarżącego należy zwolnić od obowiązku uiszczania kosztów sądowych jedynie w zakresie częściowym, tj. w kwocie przekraczającej [...] zł. Sytuacja finansowa skarżącego oraz fakt pozostawania z żoną we wspólnym gospodarstwie domowym pozwoli mu jednak na uiszczenie wpisu sądowego od skargi w kwocie [...] zł. Mając na uwadze powyższe okoliczności faktyczne i prawne Sąd działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.