III SA/Gl 477/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Wiesner, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik (spr.), Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć, Protokolant Starszy referent Małgorzata Wasik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lipca 2018 r. sprawy ze skargi P.Z. na decyzję [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję. Zaskarżoną decyzją z [...] r., nr [...], Śląski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Katowicach, po rozpatrzeniu odwołania P. Z. od decyzji Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Katowicach z [...] r. nr [...] odmawia-jącej stwierdzenia choroby zawodowej: obustronny trwały odbiorczy ubytek słuchu typu ślimakowego lub czuciowo-nerwowego spowodowany hałasem, wyrażony podwyższeniem progu słuchu o wielkości co najmniej 45dB w uchu lepiej słyszącym, obliczony jako średnia arytmetyczna dla częstotliwości audiometrycznych 1, 2 i 3 kHz wym. w poz. 21 wykazu chorób zawodowych określonego w przepisach w sprawie chorób zawodowych, wydanych na podstawie art. 237 § 1 pkt 3-6 i § 11 Kodeks pracy – utrzymał w mocy decyzję pierwszo instancyjną. W podstawie prawnej rozstrzygnięcia powołano art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 – dalej: k.p.a.), art. 235¹ ustawy z 29 czerwca 1974 r. Kodeksu pracy (tj. Dz. U. z 2016 r., poz.1666 ze zm., dalej: k.p.) oraz § 8 rozporządzenia Rady Ministrów z 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (tj. Dz. U. z 2013 r., poz. 1367, dalej: rozporządzenie wykonawcze). W uzasadnieniu przedstawiono stan faktyczny i prawny sprawy i podkreślono, że decyzją z [...] r. nr [...] Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Katowicach odmówił stwierdzenia Stronie choroby zawodowej narządu słuchu wym. w poz. 21 wykazu chorób zawodowych rozporządzenia wykonawczego w związku z przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym narażenia zawodowego na hałas w środowisku pracy i orzeczeniami lekarskimi Poradni Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w K. z [...] r. nr [...] oraz Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. z [...] r. nr [...]. Kwestionując prawidłowość tego rozstrzygnięcia strona wniosła odwołanie nie zgadzając się z ww. decyzją oraz podnosząc, że choroba narządu słuchu, spowodowana ciężkimi warunkami pracy, w znacznym stopniu utrudnia normalne funkcjonowanie. Rozpoznając sprawę w trybie odwoławczym organ II instancji nie znalazł podstaw do uwzględnienia zarzutów. Wyjaśnił, że za podstawę rozstrzygnięcia w przedmiocie podejrzenia choroby zawodowej u Strony przyjął warunki jakie powinny być spełnione do uznania zawodowej etiologii rozpoznanego schorzenia, biorąc pod uwagę definicję choroby zawodowej, określonej w art. 2351 Kodeksie pracy. Poza tym postępowanie wyjaśniające przeprowadzone przez PPIS w Katowicach wykazało, że P. Z. pracował w warunkach narażenia na czynnik szkodliwy - hałas, a zatem stwarzających ryzyko uszkodzenia narządu słuchu w latach 1973-1974 w "A" (obecnie "B" S.A.) na stanowisku spawacza, 1976-1978 w "C" (zakład zlikwidowany) na stanowisku spawacza, 1978-1995 w "D" (zakład zlikwidowany) na stanowisku spawacza, 1993-1995, 1995-1998, 2000-2002, 2004-2015 w "E" Sp. z o.o. na stanowisku spawacza, 1998-1999 w "F" S.A. na stanowisku spawacza oraz w latach 2002-2004 w "G" S.A. również na stanowisku spawacza. Był badany w Poradni Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w K. (orzeczenie lekarskie z [...] r. nr [...]), gdzie lekarze specjaliści orzekli o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej narządu słuchu wym. w poz. 21 wykazu chorób zawodowych określonego w przepisach w sprawie chorób zawodowych, wydanych na podstawie art. 237 § 1 pkt 3-6 i § 11 Kodeksu pracy. Natomiast przeprowadzona aktualnie diagnostyka audiologiczna obejmująca audiometrię progową tonalną, audiometrię nadprogową typu SISI i audiometrię impedancyjną wykazała obustronny niedosłuch mieszany. Średnie ubytki słuchu wynoszą: w uchu prawym - 40dB, 43dB, 38dB; w uchu lewym - 37dB, 43dB, 35dB. Mieszany charakter niedosłuchu, obustronne blizny po perforacji błony bębenkowej, stan po przebytej operacji ucha środkowego lewego oraz trwale podwyższenie progu słuchu, nie spełniające kryterium podwyższenia progu słuchu o wielkości co najmniej 45dB w uchu lepiej słyszącym, w myśl aktualnie obowiązujących przepisów prawnych rozporządzenia wykonawczego w sprawie chorób zawodowych - nie uzasadniały rozpoznania choroby zawodowej narządu słuchu. Nadto P. Z. był badany w Instytucie Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. gdzie lekarze specjaliści w orzeczeniu lekarskim również nie znaleźli podstaw do rozpoznania choroby zawodowej narządu słuchu. Wskazano także, że w trakcie obserwacji klinicznej badaniem otoskopowym stwierdzono obustronnie zmleczałą błonę bębenkową z centralną blizną w uchu prawym. Przeprowadzona diagnostyka audiologiczna wykazała niedosłuch mieszany obustronnie. Podwyższenie progu słuchu obliczone jako średnia arytmetyczna dla częstotliwości audiometrycznych 1, 2, 3 kHz wynosi w kolejnych badaniach: dla ucha prawego - 45dB, 45dB, 47dB, dla ucha lewego - 45dB, 43dB, 44dB. Uzyskano dobrą powtarzalność wyników. Przebieg krzywych progowych jest typowy dla niedosłuchu mieszanego obustronnie, z obecnością rezerwy ślimakowej. W audiometrii impedancyjnej uzyskano obustronnie tympanogramy nieprawidłowe typu B; nie zarejestrowano odruchów strzemiączkowych. Wyniki badań wskazują na obecność patologii w obrębie ucha środkowego obustronnie. Dane z wywiadu i dokumentacji medycznej potwierdzają występowanie u Strony stanów zapalnych ucha środkowego obustronnie. Zatem uznał, że stwierdzony aktualnie na podstawie przeprowadzonej diagnostyki audiologicznej stan narządu słuchu P. Z. nie spełnia określonych w obowiązującym wykazie chorób zawodowych kryteriów diagnostyczno-orzeczniczych zawodowego obustronnego trwałego odbiorczego ubytku słuchu typu ślimakowego lub czuciowo-nerwowego spowodowanego hałasem ze względu na charakter niedosłuchu - mieszany tj. przewodzeniowo-odbiorczy, a wiec nietypowy dla przewlekłego zawodowego urazu akustycznego; niedosłuch mieszany nie odpowiada skutkom klinicznym działania hałasu w warunkach przewlekłej ekspozycji zawodowej. Organ uznał więc brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej narządu słuchu. W wyniku otrzymania pisma z art. 10 Kpa o prawie do zajęcia stanowiska wobec całości dowodów i żądań zawartych w aktach sprawy przed wydaniem decyzji Strona pisemnie podkreśliła, że warunki pracy były bezpośrednią przyczyną wystąpienia u niego choroby narządu słuchu. Nadto organ wyjaśnił, iż w trakcie postępowań diagnostycznych w obu jednostkach orzeczniczych uzyskano merytoryczną zgodność co do braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej; zacytowano poglądy upowszechnionego orzecznictwa sądów administracyjnych. Dodatkowo zauważono, iż charakter niedosłuchu - mieszany (przewodzeniowo - odbiorczy) wykluczał możliwość rozpoznania u Strony choroby zawodowej narządu słuchu. Tego rodzaju niedosłuch nie ma cech klinicznych przewlekłego zawodowego urazu akustycznego. W konkluzji organ nie kwestionuje istnienia narażenia P. Z. na hałas stwarzający ryzyko uszkodzenia słuchu jak również nie podważa okresu jego trwania. W skardze osobistej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący nie zgodził się z zawartymi w zaskarżonej decyzji stwierdzeniami; powielił dotychczasowe zarzuty akcentując posiadane schorzenie; dołączył ksero dokumentacji medycznej. Natomiast wyznaczony z urzędu pełnomocnik we wniesionym uzupełnieniu skargi zażądał uchylenia zaskarżonej decyzji w całości i zasądzenia kosztów postępowania sądowego. Ponadto wniósł o: przeprowadzenie dowodu z opinii niezależnego instytutu Medycyny Pracy w L., które potwierdzi iż występujące u skarżącego uszkodzenie słuchu ma charakter choroby zawodowej oraz o dopuszczenie dowodu z części dokumentacji medycznej (historia choroby wraz z audiogramem) uzyskanej przez skarżącego w Poradni Laryngologicznej w WSS nr [...] w B. Zarzucił naruszenie prawa materialnego t.j art. 235 k.p. poprzez jego błędną wykładnię polegająca na przyjęciu, że występujące u skarżącego uszkodzenie słuchu nie jest chorobą zawodową. W uzasadnieniu wskazał, że mimo iż orzeczenia lekarskie wydawane przez jednostki orzecznicze w sprawach chorób zawodowych mają walor opinii biegłego to trudno się zgodzić z ich wnioskami ponieważ niedosłuch przewodzeniowy, w przeciwieństwie do odbiorczego, zazwyczaj ma charakter przejściowy, czyli ustępuje po wyeliminowaniu przyczyny; tylko w niektórych przypadkach pozostaje schorzeniom trwałym - a przypadku skarżącego ani zabieg usunięcia polipa ucha środkowego lewego ani wcześniejsze operowanie ucha prawego nie stanowiły przeszkody dla kontynuowania pracy w warunkach narażenia na hałas ponadnormatywny. Nadto w przypadku skarżącego pomiary audiometryczne wskazują na bardzo podobny ubytek słuchu w uchu lewym i prawym co jest charakterystyczne dla zawodowego uszkodzenia słuchu ponieważ narażenie słuchu na ponadnormatywny hałas w miejscu pracy jest takie samo w odniesieniu do obu uszu Zarzucono, że w zaskarżonej decyzji przyjęto brak wymaganego przepisami koniecznego dla uznania choroby zawodowej ubytku słuchu powyżej 45% w uchu lepiej słyszącym podczas gdy wyniki badań audiometrycznych, które stanowiły podstawę wydanych orzeczeń lekarskich bardzo różnią się między sobą co nasuwa wątpliwości pod względem ich prawidłowości. Poza tą znaczną rozbieżnością wyników wskazał na przekraczające wymagany próg wyniki ubytku słuchu w uchu prawym (UP -45dB, 45dB. 47 dB) i zbliżone do wymaganego progu wyniki pomiarów ubytku słuchu w uchu lewym (45dB, 43dB, 44,dB). Konkludując, że biorąc pod uwagę średnią to wyniki mieszczą się w granicach błędu pomiaru. Organ, w odpowiedzi na skargę, wniósł o jej oddalenie. Konsekwentnie pozostał przy swoim stanowisku i jego argumentacji . Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy wskazać, iż zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2188) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowo - administracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.); sąd może stwierdzić nieważność decyzji w całości lub w części ( art. 145 § 1 pkt 3 tej ustawy). Nadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną ( art. 134 § 1 w/w ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.). Przedmiotem niniejszej sprawy jest spór o stwierdzenie związku przyczynowego pomiędzy istniejącą u skarżącego chorobą a warunkami w jakich pracował, a zatem ustalenie wystąpienia u niego choroby zawodowej jako obustronny trwały odbiorczy ubytek słuchu typu ślimakowego lub czuciowo- nerwowego spowodowany hałasem, wyrażony podwyższeniem progu słuchu o wielkości co najmniej 45dB w uchu lepiej słyszącym, obliczony jako średnia arytmetyczna dla częstotliwości audiometrycznych 1, 2 i 3 kHz wym. w poz. 21 wykazu chorób zawodowych określonego w przepisach w sprawie chorób zawodowych. Poza sporem jest, że wskazywane przez Stronę schorzenie jest wymieniony w poz. 21 wykazu chorób zawodowych rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych. Ponadto poza sporem pozostaje, że skarżący niewątpliwie pracował w warunkach narażenia zawodowego i rozpoznano u niego oraz był leczony w związku ze stwierdzonym ubytkiem słuchu. Do rozstrzygnięcia pozostaje więc kwalifikacja istniejącego u Strony schorzenia jako choroby zawodowej. Zauważyć więc należy, że zgodnie z art. 235¹ k.p., dodanym ustawą z dnia 22 maja 2009 r. (Dz. U. nr 99, poz. 825), która weszła w życie z dniem 3 lipca 2009 r., za chorobę zawodową uważa się chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Według art. 235² k.p. rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych. Innymi słowy choroba zawodowa jest pojęciem prawnym oznaczającym zachorowanie, które pozostaje w związku przyczynowym z pracą, zwłaszcza z jej rodzajem i charakterem oraz sposobem wykonywania. Z kolei, stosownie do § 8 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika. Natomiast zgodnie z regulacją zawartą w art. 80 k.p.a. organ ma obowiązek w sposób wszechstronny ocenić całokształt materiału dowodowego kierując się prze przede wszystkim zasadami logiki i doświadczenia życiowego, tak aby swobodna ocena nie nosiła cech dowolności. Dlatego też zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji musi wskazywać fakty uznane za udowodnione, dowody, na których organ się oparł, oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Zauważyć należy, że w przedmiotowej sprawie organy ograniczyły się wyłącznie do przedstawienia treści kolejno wydawanych orzeczeń lekarskich uznając, że są one bezwzględnie wiążące przy rozstrzyganiu charakteru schorzenia. Tymczasem związanie organu orzeczeniem lekarskim odnieść można do kwestii medycznych, jeżeli są one spójne i wzajemnie zgodne. Natomiast jak wynika z zestawienia pomiarów wykonanych przez oba instytuty, dokonanej diagnostyki audiologicznej to średnie ubytki słuchu raz wynoszą: w uchu prawym - 40dB, 43dB, 38dB; w uchu lewym - 37dB, 43dB, 35dB; a w kolejnych badaniach: dla ucha prawego - 45dB, 45dB, 47dB, dla ucha lewego - 45dB, 43dB, 44dB, gdzie uzyskano dobrą powtarzalność wyników. Do powyższych rozbieżności organ nie odniósł się, ani nie podjął działań celem ich jednoznacznego wyjaśnienia. Natomiast z przedstawionych przez stronę skarżącą wyników badań wynika znaczna rozbieżność z wynikami w/w bowiem - przekraczają one wymagany próg ubytku słuchu w uchu prawym (45dB, 45dB, 47 dB) i zbliżone do wymaganego progu wyniki pomiarów ubytku słuchu w uchu lewym (45dB, 43dB, 44,dB). Zatem wobec takich rozbieżności w diagnostyce i dokonanych pomiarach oraz w związku ze stwierdzeniem w orzeczeniu lekarskim mieszanego charakteru niedosłuchu, obustronnych blizn po perforacji błony bębenkowej, stanu po przebytej operacji ucha środkowego lewego oraz trwałego podwyższenie progu słuchu - jako nie spełniających kryterium podwyższenia progu słuchu o wielkości co najmniej 45dB w uchu lepiej słyszącym do zakwalifikowania schorzenia jako choroby zawodowej – zdaniem składu orzekającego w tej sprawie powyższe ustalenia nie mogą być przesądzające. Koniecznym jest wyjaśnienie zaistniałych rozbieżności i skierowanie Strony do niezależnego instytutu celem jednoznacznego rozstrzygnięcia spornych kwestii i ostatecznego ustalenia etiologii schorzenia. W ponownie prowadzonym postępowaniu organ odwoławczy mając na uwadze ocenę prawną i wskazania zawarte w wyroku uwzględni je w ponownym rozstrzyganiu sprawy. W tym stanie rzeczy, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję. Natomiast koszty postępowania w postaci wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu zostaną przyznane odrębnym postanowieniem na posiedzeniu niejawnym.