III SA/Gl 48/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Herman po rozpoznaniu w dniu 7 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J.K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług (odpowiedzialności osoby trzeciej) w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: 1. uchylić postanowienie z 31 marca 2014 r. , 2. odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z [...] r. skarżący domagał się przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu powyższego podał, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną i synami (G. lat [...] i A. lat [...]). Poza mieszkaniem o pow. [...] m2 i pomieszczeniami gospodarczymi w budynkach o pow. [...] m2 innych składników majątku nie posiada. Łączne dochody całej rodziny wynoszą 5.850,04 zł brutto. Tymczasem koszty utrzymania oszacowane zostały na kwotę 2.200,00 zł. Dodatkowo z uwagi na stan zdrowia skarżącego i jego syna 400,00 zł miesięcznie wydatkują na leki. Natomiast ok. 2.000,00 zł przeznaczają na spłatę zadłużenia wobec "A", "B" Bank i "C" Bank tytułem zaciągniętych kredytów i pożyczek objętych następnie zawartą w tym przedmiocie ugodą. Dane te uzupełniono o następujące dokumenty źródłowe: - przekaz pocztowy na kwotę 1.856,47 zł dotyczący świadczenia rentowego otrzymywanego przez J. K.; - decyzję ZUS o wysokości renty przyznanej starszemu synowi w kwocie 969,16 zł; - zaświadczenie o kontynuowaniu nauki przez młodszego syna wraz z umową o pracę na czas określony za wynagrodzeniem 875,00 zł brutto; - zeznanie podatkowe za 2013 r. żony skarżącego, z którego ustalono, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wypracowała ona przychód rzędu 49.226,72 zł, który po potrąceniu o koszty jego uzyskania wielkości 19.740,28 zł przyniósł dochód w kwocie 29.486,44 zł (czyli po opłaceniu zaliczki na podatek i składki na ubezpieczenie zdrowotne ok. 2.060,76 zł miesięcznie); - podatkową księgę przychodów i rozchodów żony za ostatnie trzy miesiące wraz z ewidencją środków trwałych i wyciągami z kont; - paragony za leki i faktury obrazujące wysokość ponoszonych opłat za: gaz (870,02 zł), energię elektryczną (777,86 zł), podatek od nieruchomości (116,00 zł), wywóz szamba (80,00 zł), odpady komunalne (70,00 zł) oraz wodę (112,33 zł); - ugody zawarte z wierzycielami: "D" S.A, "E" S.A. i "F" S.A. Postanowieniem z 3 marca 2014 r. referendarz sądowy odmówił prawa pomocy. Postanowienie to zostało zaskarżone sprzeciwem skarżącej datowanym na [...] r. W uzasadnieniu sprzeciwu uznano ustalenia referendarza za wadliwe , pokreślono, że skarżący faktycznie dysponuje jedynie kwotą 1007 zł na osobę w rodzinie. W wyniku rozpoznania sprzeciwu Sąd wydał w dniu 31 marca 2014 r. postanowienie odmawiające przyznania prawa pomocy, jednak w sentencji tegoż postanowienia błędnie wpisano nazwisko sprawozdawcy. Sąd zważył, co następuje Na wstępie należy wyjaśnić, iż zgodnie z art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm) – zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a." – postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być zmieniane lub uchylane w razie zmiany okoliczności, chociażby była zaskarżone a nawet prawomocne. Dlatego też Sąd postanowił o uchyleniu postanowienia z 31 marca 2014 r. z uwagi na błędnie wpisane nazwisko sprawozdawcy. Stosownie natomiast do art. 260 p.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie takie przysługuje zażalenie. Zatem kwestia przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podlega rozpoznaniu przez Sąd. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 p.ps.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie strony od kosztów sądowych, tj. opłat sądowych i wydatków (vide: art. 245 § 3 w/w ustawy) następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że instytucja zwolnienia z kosztów sądowych może być stosowana jedynie do osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej. Podkreślić bowiem należy, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa. Zatem powinno mieć ono miejsce tylko w przypadkach, kiedy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2009 r. sygn. akt I OZ 1146/09, Lex nr 579280). Tym bardziej, że koszty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych, a zwolnienie z ich uiszczenia jest odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też tego rodzaju ulgi mogą być stosowane wyłącznie w sytuacjach szczególnych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucania ciężaru dotyczącego danej osoby na pozostałych współobywateli. Odnosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że przewidziana w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. przesłanka zwolnienia strony skarżącej od kosztów sądowych (tj. opłat sądowych i wydatków) nie została spełniona w stopniu pozwalającym na uwzględnienie złożonego wniosku. Miesięczny dochód skarżącego i jego rodziny wynosi bowiem ok. 5.500,00 zł, podczas gdy ponoszone wydatki związane z koniecznym utrzymaniem zamykają się w kwocie 2.600,00 zł. To oznacza, że z pozostałej kwoty wnioskodawca będzie w stanie uiścić należny od skargi wpis w kwocie 500,00 zł. Tym bardziej, że nie każdy wydatek, który subiektywnie przez stronę jest postrzegany jako dolegliwy finansowo, oznacza, że ponoszony jest jako uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Tak należy ocenić bez wątpienia wymienione wśród wydatków raty kredytów i pożyczek objęte następnie zawartymi w tym przedmiocie ugodami. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się bowiem jednoznacznie, że zobowiązania cywilnoprawne nie mogą być powodem pokrycia z budżetu Skarbu Państwa kosztów zainicjowanego przez wnioskodawcę postępowania, gdyż w przeciwnym razie dochodziłoby do sytuacji, w której ciężar zaspokajania potrzeb niezasługujących na miano niezbędnych dla utrzymania danej osoby i jej rodziny zostałby przerzucony na pozostałych współobywateli (vide: postanowienie NSA z dnia 23 stycznia 2006 r., sygn. akt II FZ 23/06, niepubl.). W świetle powyższego, działając na podstawie art. 165 oraz art. 260 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., Sąd postanowił jak w sentencji.