III SA/Gl 498/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek po rozpoznaniu w dniu 23 maja 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi "A" Sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: zwolnić stronę skarżącą z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi w części przekraczającej kwotę 100,00 zł (słownie: sto złotych), a w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia [...] r. Syndyk Masy Upadłości Spółki "A" w M. domagał się zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu powyższego podał, iż prawomocnym postanowieniem z dnia [...] r. sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w K. ogłosił upadłość Spółki obejmującą likwidację jej majątku. Utraciła ona bowiem płynność finansową i nie wykonywała wymagalnych zobowiązań, które przekroczyły wartość posiadanego majątku. Wprawdzie jej wierzytelności wynoszą łącznie [...] zł, niemniej jednak prowadzone postępowania sądowe i egzekucyjne nie doprowadziły do zaspokojenia wnioskodawcy. Podobnie majątek Spółki w postaci ruchomości nie został sprzedany mimo dwóch ogłoszeń sprzedaży. Ponadto z treści złożonego oświadczenia (vide: rubryki od 6-9 formularza PPPr) ustalono, że kapitał Spółki wynosi [...] zł, podczas gdy wartość środków trwałych szacuje się na kwotę [...] zł. Bilans na dzień ogłoszenia upadłości przyniósł stratę rzędu [...] zł, podczas gdy osiągnięty na koniec 2011 r. zysk zamykał się w kwocie [...] zł. Z przedłożonego dodatkowo zestawienia posiadanych w kasie i na rachunku bankowym środków wynika, że te na dzień [...] r. wynosiły: [...] zł i [...] zł. Jako uzupełnienie podanych wyżej danych do akt sprawy nadesłano wykaz majątku z szacunkową wyceną jego składników (zaworów przepływowych "[...]"), która na dzień [...] r. wynosiła [...] euro, tj. [...] zł, podczas gdy sporządzony obecnie spis inwentarza (przy założeniu, że 1 euro = 4,36 zł) zamyka się w kwocie [...] zł. W odniesieniu natomiast do posiadanych wierzytelności oraz środków pieniężnych zgromadzonych w kasie ustalono, że te na dzień ogłoszenia upadłości opiewały na kwoty: [...] zł i [...] zł (vide: uzasadnienie postanowienia SR z dnia [...] r.), a obecnie zmniejszyły się i wynoszą: [...] zł i [...] zł. Z zeznania podatkowego za 2012 r. wynika, że przychody Spółki wynosiły [...] zł i po potrąceniu o koszty ich uzyskania rzędu [...] zł przyniosły stratę w kwocie [...] zł. Ta jak ustalono z rachunku zysków i strat na koniec lutego 2013 r. zwiększyła się o [...] zł. Podobnie zwiększeniu uległy zobowiązania krótkoterminowe. Natomiast zmniejszyły się aktywa obrotowe i inwestycje krótkoterminowe (vide: bilans na dzień [...] r.) Mając na uwadze wskazane wyżej okoliczności postanowieniem z dnia 9 kwietnia 2013r. referendarz sądowy zwolnił "A" w M. z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi w części przekraczającej kwotę 500,00 zł (słownie: pięćset złotych), a w pozostałym zakresie odmówił przyznania prawa pomocy. Uznał bowiem, że stan kasy i rachunków bankowych upadłej Spółki wynoszący [...] zł będzie wystarczający na pokrycie należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego w podanej wyżej kwocie. Tym bardziej, że dochodzone na drodze sądowej wierzytelności oszacowane zostały na kwotę [...] zł. Od powyższego orzeczenia pełnomocnik strony wniósł w ustawowym terminie sprzeciw. W jego motywach wskazał, że majątek Spółki, w skład którego wchodzą zawory przepływowe "[...]", jest z uwagi na trudności w jego spieniężeniu "zamrożony". Podobnie posiadane wierzytelności są trudno ściągalnymi, a zatem nawet w przypadku powodzenia w ich wyegzekwowaniu, co jest wątpliwe i niepewne, nie zostaną one w całości odzyskane. W tej sytuacji niewykonalne w ocenie pełnomocnika strony jest uiszczenie opłat sądowych w łącznej kwocie [...] zł, jako że te znacznie przekraczają środki zgromadzone na rachunku bankowym. Już z tego powodu wniosek należało uwzględnić, albowiem w przeciwnym wypadku dalsze prowadzenie postępowania upadłościowego może zostać utrudnione lub uniemożliwione. Tym bardziej, że szybkie spieniężenie posiadanego majątku – abstrahując od jego dotychczasowej bezskuteczności - nie jest możliwe w tak krótkim czasie, co więcej nie daje też automatycznie możliwości przeznaczenia tych środków na pokrycie opłat sądowych, w sytuacji gdy zachodzi konieczność zaspokojenia wierzycieli upadłego w ramach postępowania upadłościowego. Ponadto nawet gdyby przyjąć, że majątek Spółki jest obiektywnie wyższy niż środki zgromadzone na rachunku bankowym w kwocie [...] zł, to i tak przeznaczenie go na wpis od skargi abstrahując od konieczności sporządzenia planu podziału wierzytelności ujętych w I kolejności zaspokajania wiązałoby się z jednej strony z graniczącą z pewnością możliwością pokrzywdzenia wierzycieli podlegających zaspokojeniu, natomiast z drugiej strony oznaczałoby, iż dalsze prowadzenie postępowania upadłościowego byłoby nadmiernie utrudnione, chociażby z uwagi na brak środków koniecznych do pokrycia kosztów bieżącego funkcjonowania upadłej Spółki. Nie mówiąc o zobowiązaniach wobec kontrahentów, które Syndyk zobowiązany jest regulować, kosztach stałych, zobowiązań o charakterze publicznoprawnym, kosztach bieżącej działalności czy opłatach od innych spraw sądowych. Końcowo cytując liczne orzecznictwo Sądu Najwyższego oraz NSA pełnomocnik strony zauważył, że sformułowany przez referendarza argument, z którego treści wynikało, że nieuzasadnione byłoby stwierdzenie, że upadła Spółka była w stanie ponieść dodatkowe i fakultatywne koszty związane z zastępstwem prawnym, a jednocześnie nie mogła ponieść obligatoryjnych kosztów sądowych należnych Skarbowi Państwa nie powinien być w ogóle brany pod uwagę. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm. - zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.) postanowienie co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy może zostać wydane przez referendarza sądowego. Od takiego postanowienia stronie przysługuje środek odwoławczy określony w art. 259 ustawy, to jest sprzeciw. W razie wniesienia sprzeciwu, jeśli nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd rozstrzyga ją w drodze postanowienia, na które przysługuje zażalenie (art. 260 ustawy p.p.s.a.). Należy w tym miejscu zauważyć, że ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie daje sądowi uprawnienia do merytorycznego rozpoznania zasadności sprzeciwu. Skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest bowiem utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarskiego z mocy samej ustawy i przejście sprawy będącej jego przedmiotem do właściwości sądu. W takiej sytuacji to sąd rozpatruje złożony przez stronę wniosek o przyznanie prawa pomocy, który w rozpoznawanej sprawie ogranicza się do zwolnienia z kosztów sądowych, tj. opłat sądowych i wydatków (vide: art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a.). Powyższe sprowadza się do ustalenia, czy spełniona została określona w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy p.p.s.a. przesłanka przyznania prawa pomocy czy też nie. Zgodnie bowiem z treścią przywołanego wyżej przepisu osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ponieważ w rozpoznawanej sprawie stroną skarżącą jest "A" Sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej owo ustalenie sprowadza się do zbadania jaki jest obecny stan masy upadłości. Fakt ogłoszenia upadłości oznacza bowiem, że istnieje majątek który umożliwia prowadzenie postępowania upadłościowego, ponoszenia kosztów z tym związanych oraz spłaty zobowiązań. Z treści urzędowego formularza wynika, że ten w rozpoznawanej sprawie obejmuje: kapitał podstawowy w kwocie [...] zł, środki trwałe, których wartość oszacowano na [...] zł, wierzytelności wynoszące łącznie [...] zł, oraz zgromadzone w kasie i na rachunku bankowym środki rzędu [...] zł. Argumentacja pełnomocnika jakoby ten w pierwszej kolejności należało przeznaczyć na pokrycie kosztów postępowania upadłościowego nie zasługuje na aprobatę. Należy bowiem zauważyć, że w ustawie - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jak i w ustawie - Prawo upadłościowe i naprawcze, brak jest regulacji normatywnych obligujących do zwolnienia podmiotu zobowiązanego do dokonania likwidacji majątku upadłego od opłat sądowych w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Podobnie realizacja celu postępowania upadłościowego nie może korzystać z pierwszeństwa przed uiszczeniem należności publicznoprawnych, jakimi są w tym przypadku opłaty związane z prowadzeniem zainicjowanego postępowania sądowego. Brak jest bowiem ustawowych podstaw dla przyjęcia tego typu koncepcji (tak postanowienia NSA z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 267/11, Lex nr 948891 i z dnia 22 marca 2011 r. sygn. akt II FZ 83/11, Lex nr 783857). Odnosząc się natomiast do argumentacji jakoby optymalizacja kosztów postępowania upadłościowego miała stanowić wystarczającą przesłankę przemawiającą za zwolnieniem strony postępowania sądowoadministracyjnego z obowiązku ponoszenia kosztów z tym związanych, należy zauważyć, że ta nie może stanowić podstawy do uwzględnienia złożonego wniosku, skoro Spółka posiada jeszcze należności, których zgodnie z oświadczeniem Syndyka, nie udało się wyegzekwować, co jednak nie wyklucza ich ściągnięcia. Ponadto dysponuje towarami handlowymi, których wartość oszacowana została w bilansie na kwotę: [...] zł. Dlatego też nie sposób było uznać jakoby złożony wniosek zasługiwał na uwzględnienie w całości. Nie ma również podstaw do przyjęcia, że wierzytelności związane z postępowaniem upadłościowym oraz wierzytelności o charakterze cywilnoprawnym korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed wierzytelnościami Skarbu Państwa wynikającymi z obowiązku finansowania przez stronę kosztów prowadzenia sprawy przed sądem administracyjnym. Zgodnie bowiem z art. 199 ustawy p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Tym samym wydatki z tym związane, choć nie dotyczą samego postępowania upadłościowego, należą w rezultacie do pierwszej kategorii należności zaspokajanych z masy upadłości. Stosownie bowiem do treści art. 342 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 1112 ze zm.) w pierwszej kategorii należności podlegających zaspokojeniu z funduszów masy upadłości znajdują się nie tylko koszty postępowania upadłościowego, ale i m.in. należności powstałe z czynności syndyka. Nie kwestionując zatem trudności związanych z prowadzonym postępowaniem upadłościowym, jak i z koniecznością poniesienia związanych z tym kosztów, Sąd rozpatrujący wniosek o przyznanie prawa pomocy uznał, że ten zasługuje na uwzględnienie jedynie w części. Wprawdzie należny od skargi wpis wynosi [...] zł (vide: wartość przedmiotu sporu wskazaną przez organ), podczas gdy stan kasy i rachunków bankowych upadłej Spółki na dzień [...] r. zamykał się w kwocie [...] zł (vide: przedłożone przy piśmie z dnia [...] r. dokumenty źródłowe), a w dniu [...] r. na jej konto wpłynęła dodatkowa suma rzędu [...] zł. Jednakże mając na uwadze to, że sprawa będąca przedmiotem skargi jest jedną z kilku, które zostały wniesione przez Syndyka Masy Upadłości, a łączna kwota wpisów do których uiszczenia będzie on zobowiązany wyniesie [...] zł, Sąd w składzie tu orzekającym za zasadne uznał zwolnienie strony skarżącej z należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego w części przekraczającej 100,00 zł (vide: art. 245 § 4 ustawy p.p.s.a.). Ten zakres zwolnienia pozwala bowiem na rozłożone w czasie gromadzenie środków na poniesienie dalszych, wszak niepewnych opłat sądowych. Pomoc państwa nie może całkowicie zastępować starań podmiotu w zabezpieczeniu środków na prowadzenie procesu sądowego, zważywszy że nie można też wykluczyć zmiany sytuacji finansowej strony skarżącej, która w tym okresie może przecież nastąpić (vide: wierzytelności dochodzone na drodze sądowej).