III SA/Gl 520/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Karpińska, Sędziowie Asesor WSA Krzysztof Targoński, Asesor WSA Barbara Brandys-Kmiecik (spr.), Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Oledner, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 marca 2007 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej w Katowicach Anny Podsiadło sprawy ze skargi B. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku 3. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w K. na rzecz strony skarżącej kwotę [...]zł (słownie: [...]złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją z dnia [...]r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w K., po rozpatrzeniu odwołania B. S., utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w L. z dnia [...]r. nr [...] określającą w podatku od towarów i usług za [...]r. zobowiązanie podatkowe w kwocie [...]zł. W podstawie prawnej rozstrzygnięcia powołano art. 233 § 1 pkt 1 w zw. Z art. 13 § 1 pkt 2a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60) i art. 99 ust. 12 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. Nr 54, poz. 535 ze zm.) W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, iż w toku kontroli stwierdzono, że B. S. w [...]r. wykazał nadwyżkę z poprzedniej deklaracji tj. za miesiąc [...]r. w wysokości [...]zł podczas gdy kontrolujący ustalili, że kwota ta wynosi 0,00zł co znalazło odzwierciedlenie w decyzji tegoż organu dot. rozliczenia za miesiąc [...].Dyrektor Izby Skarbowej nie uznał argumentów odwołania i zaskarżoną decyzją utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu podatkowego pierwszej instancji. W uzasadnieniu wskazał, iż podatnik odliczył podatek naliczony wynikający z faktur wystawionych przez firmę A A. S. w B. tytułem sprzedaży [...]. Poza tym zaznaczono, ze zdaniem strony – fakt, że wymieniona firma dokonała zgłoszenia rejestracyjnego na druku VAT-R dopiero w dniu [...]r. nie miał wpływu na prawo do odliczenia podatku naliczonego przez kupującego tj. B. S.. Argumentując swoje rozstrzygnięcie organ odwoławczy uznał za prawidłowo dokonane przez organ I instancji określenie rozliczenia podatkowego za [...]r. zawarte w decyzji nr [...], gdyż rozliczenie to ma wpływ na rozliczenie podatku od towarów i usług w miesiącu [...]. W skardze z dnia [...]r. pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie decyzji organów podatkowych obu instancji, jako naruszających przepisy prawa podatkowego materialnego i procesowego oraz Konstytucji RP oraz zasądzenie kosztów postępowania. Podkreślił, iż podatki na obywateli mogą być nakładane jedynie w ustawie. Zatem zawarcie uregulowań wyłączających prawo do odliczenia podatku naliczonego w § 14 ust. 2 pkt 1 lit. a) rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 27 kwietnia 2004 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług – jest niezgodne z Konstytucją RP. Wskazał, iż wątpliwości te zostały podzielone przez samego ustawodawcę, który nowelizując ustawę z dniem 1 czerwca 2005 r. dodał ust. 3a do art. 88 ustawy o VAT przenosząc krytykowane uregulowania prawne z rozporządzenia do ustawy. Podkreślił także, iż art. 106 nakłada na podatników, o których mowa w art. 15 obowiązek wystawiania faktur, ale z kolei art. 15 statuuje obowiązek dokonania rejestracji, przy czym nie określa, że wyłącznie podatnicy zarejestrowani mają obowiązek wystawiania faktur VAT. Wskazał też na brak podstaw do zawężania zakresu podmiotów zobowiązanych do wystawiania faktur jedynie do podatników VAT czynnych. Podniesiono także naruszenie art. art. 121, art. 122 i art. 125 Ordynacji podatkowej poprzez niepodjęcie wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, prawidłowego prowadzenia postępowania i braku wnikliwości. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Podkreślono, ze w związku ze zmianą rozliczenia za [...]r. należało zmienić rozliczenie za miesiąc [...]r. W trakcie rozprawy pełnomocnik skarżącego wskazał na naruszenie zasad Konstytucji i VI Dyrektywy i podkreślił, że mimo zgłaszanego wniosku organy nie przeprowadziły postępowania wyjaśniającego, co do statusu A. S. jako podatnika podatku od towarów i usług. Natomiast z wyjaśnień sprzedającej wynika, że jest podatnikiem VAT od dawna, składała deklaracje VAT-7, a zgłoszenie złożone [...]r. dotyczyło zmiany firmy albo innego elementu. Pełnomocnik organu podtrzymał stanowisko zawarte w odpowiedzi na skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznając za konieczne wyjaśnienie powstałych wątpliwości zobowiązał Dyrektora Izby Skarbowej w K. do przesłania dokumentów dot. rejestracji i rozliczeń dokonywanych przez A. S.. W trakcie kolejnej rozprawy pełnomocnik skarżącego wskazał dodatkowo na orzecznictwo ETS-u i podkreślił, że budżet nie poniósł uszczerbku gdyż wszyscy kontrahenci deklarowali podatek należny. Pełnomocnik organu wnosił jak w odpowiedzi na skargę. Obecny Na rozprawie Prokurator wniósł o oddalenie skargi uznając, że faktury od podmiotu niezarejestrowanego nie stanowią podstawy do odliczenia podatku naliczonego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje : Sąd administracyjny zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje zatem sprawę rozstrzygniętą w zaskarżoną decyzją ostateczną z punktu widzenia legalności, tj. zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania przepisów prawa. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm. – zwany dalej ppsa) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji bądź postanowienia w całości lub w części następuje wtedy gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie do treści art. 134 § 1 ppsa sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Przeprowadzone w określonych na wstępie ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Przechodząc do merytorycznej oceny zaskarżonej decyzji na wstępie należy podkreślić, że kwestią sporną w sprawie jest ocena zasadności nie uznania w rozliczeniach podatku od towarów i usług podatku naliczonego z faktur wystawionych przez podmiot, który dokonał rejestracji dla potrzeb tego podatku w dniu [...]r. Natomiast kwestionowane przez organy podatkowe faktury wystawiane były we [...] i [...]r., a więc przed datą dokonania zgłoszenia rejestracyjnego. Zaś rozliczenie dokonywane w oparciu o te faktury za miesiąc [...] miało wpływ na ustalone przez organy rozliczenie za miesiąc [...]r., gdyż zdaniem organów podatkowych w momencie wystawiania faktur sprzedawca – A. S. -nie była zarejestrowanym podatnikiem podatku VAT i tym samym faktury te nie mogły stanowić podstawy do odliczenia podatku naliczonego prze skarżącego. Przede wszystkim należy podkreślić, że podstawę rozstrzygnięć organów podatkowych w ustalaniu skarżącemu kwoty zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za kolejne miesiące [...],[...] i [...]r. stanowił § 14 ust. 2 pkt 1 lit. a) rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 27 kwietnia 2004 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług (Dz. U. Nr 97, poz. 970 ze zm.). Przepis ten został wydany na podstawie art. 92 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. Nr 54, poz. 535 ze zm.), który ustanawiał delegację dla ministra właściwego do spraw finansów publicznych do określenia w drodze rozporządzenia przypadków, w których nabycie towarów i usług nie uprawnia do obniżenia kwoty podatku należnego (...) i stanowił, iż nie dają podstawy do odliczenia podatku naliczonego faktury wystawione przez podmiot nie istniejący lub nie uprawniony do wystawiania faktur lub faktur korygujących. Rozstrzygając ten problem, należy w pierwszej kolejności przypomnieć, iż podatek od towarów i usług jest wielofazowym, powszechnym podatkiem obrotowym netto, którego cechy zostały sformułowane w art. 2 Pierwszej Dyrektywy Rady z dnia 11 kwietnia 1967 r. w sprawie harmonizacji przepisów Państw Członkowskich w zakresie podatków obrotowych (67/227/EEC). Zgodnie z tym zapisem podatek od wartości dodanej jest ogólnym podatkiem konsumpcyjnym, proporcjonalnym do ceny towarów i usług, niezależnie od liczby transakcji, przy czym wysokość obciążenia podatkowego przypadającego na daną fazę obrotu obliczana jest w ten sposób, że od podatku należnego w danej fazie obrotu odlicza się podatek naliczony w fazie poprzedniej. Metoda ta zapewnia realizację zasady neutralności tego podatku dla podatnika, co oznacza, iż koszt tego podatku nie obciąża wyników działalności podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą. W zakresie zasad regulujących kwestie odliczania podatku zawartego w cenach nabywanych towarów i usług fundamentalne znaczenie ma przepis art. 86 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług, który statuuje jedną z podstawowych zasad tego podatku – prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego, którą stanowi suma kwot podatku określonych w otrzymanych fakturach z tytułu nabycia towarów i usług. Analogiczny pogląd wyraził Naczelny Sąd Administracyjny, który – rozpatrując sprawę w stanie prawnym regulowanym ustawą z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym – w uzasadnieniu wyroku z dnia 7 lipca 2004 r. sygn. akt FSK 87/04 stwierdził, że art. 19 ust. 1 tej ustawy "formułuje podstawową zasadę obowiązującą w podatku od towarów i usług: zasadę neutralności tego podatku dla podatnika, wyrazem której jest prawo podatnika do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego przy nabyciu towarów i usług. Zasada ta, wyróżniająca podatek od towarów i usług od innych podatków obrotowych oparta jest na założeniu, że wartość podatku zapłaconego przez podatnika w cenie zakupionych przez niego towarów i usług nie będzie stanowić dla niego ostatecznego kosztu, lecz że podatnik musi mieć zapewnioną możliwość odzyskania podatku naliczonego". Odnosząc dotychczasowe spostrzeżenia do przepisów zawartych w ustawie z dnia z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (w brzmieniu obowiązującym do dnia 1 czerwca 2005 r.), stwierdzić trzeba, iż zapewniały one pełną realizację zasad wynikających z art. 2 Pierwszej Dyrektywy Rady z dnia 11 kwietnia 1967 r. w sprawie harmonizacji (...). Natomiast wszelkie ograniczenia w realizacji prawa do odliczania podatku naliczonego wprowadzone zostały na mocy przepisów rozporządzenia wykonawczego. Jak już wyżej wspomniano w rozpatrywanej sprawie wyeliminowanie odliczenia nastąpiło na podstawie § 14 ust. 2 pkt 1 lit. a) rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 27 kwietnia 2004 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług. Przepis ten został wydany na podstawie art. 92 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług, który – co prawda – ustanawiał delegację dla ministra właściwego do spraw finansów publicznych do określenia w drodze rozporządzenia przypadków, w których nabycie towarów i usług nie uprawnia do obniżenia kwoty podatku należnego. Jednak – w ocenie Sądu – uregulowanie to narusza art. 217 Konstytucji RP. Zgodnie z tym przepisem nakładanie podatków, innych danin publicznych, określanie podmiotów, przedmiotów opodatkowania i stawek podatkowych, a także zasad przyznawania ulg i umorzeń oraz kategorii podmiotów zwolnionych od podatków następuje w drodze ustawy. Oznacza to, iż zarówno zakres podmiotowy, przedmiotowy, jak i wysokość podatku winna wynikać z przepisu ustawowego. Nie mniej Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 16 czerwca 1998 r. sygn. U.9/97 (OTK 1998 nr 4, poz. 51) stwierdził, iż zawarte w art. 217 Konstytucji "wyliczenie spraw z zakresu prawa daninowego zastrzeżonych dla ustawy nie ma charakteru wyczerpującego. Wszystkie istotne elementy stosunku daninowego powinny być uregulowane bezpośrednio w ustawie. Natomiast do unormowania w drodze rozporządzenia mogą zostać przekazane sprawy, które nie mają istotnego znaczenia dla konstrukcji danej daniny". Nie ulega przy tym wątpliwości, iż ograniczanie prawa do obniżania podatku należnego o podatek naliczony w sposób znaczący kreuje wysokość zobowiązania z tytułu podatku od towarów i usług, a zatem jako istotny element prawnej konstrukcji obowiązku podatkowego powinien być uregulowany ustawą. Za uzasadniony uznać zatem trzeba pogląd, iż ograniczanie prawa do odliczania podatku naliczonego uregulowane w akcie prawnym rangi rozporządzenia wykonawczego narusza zarówno konstytucyjne prawa podatnika, jak i unijne zasady konstrukcji podatku. W tym stanie rzeczy zarzuty skargi okazały się w pełni skuteczne Uwzględniając zatem całokształt okoliczności sprawy Sąd – działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę uwzględnił i zaskarżoną decyzję uchylił, stwierdzając, że decyzja ta nie może być wykonana do czasu uprawomocnienia się wyroku. Stosownie do art. 200, art. 205 § 2 i 3, art. 209 cyt. ustawy oraz z § 6 pkt 6 w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (...) (Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.) zasądzono kwotę [...]zł ([...] zł – wpis sądowy, [...] zł – opłata skarbowa od pełnomocnictwa i [...]zł – koszt zastępstwa procesowego jednego pełnomocnika) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.