III SA/Gl 524/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Kupiec po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym dnia 25 stycznia 2008 r. sprawy ze skargi A. D. – PPHU "A" w P. oraz A. D. – "B" w P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego w kwestii sprzeciwu od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy postanawia odmówić skarżącym przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych. Na wniosek A. D. – PPHU "A" w P. oraz A. D. – "B" w P. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 21 września 2006 r. zwolnił skarżących od kosztów sądowych w zakresie obejmującym część każdorazowej opłaty sądowej, przekraczającej kwotę [...] zł, a w pozostałym zakresie odmówił przyznania prawa pomocy. Postanowienie to stało się prawomocne, gdyż pełnomocnik skarżących nie złożył stosownego sprzeciwu. W uzasadnieniu tego postanowienia opisano stan faktyczny, jaki brano pod uwagę przy rozstrzyganiu wniosku o przyznanie prawa pomocy i podano powody takiego rozstrzygnięcia. Jeśli chodzi o okoliczności faktyczne, to wskazano, że skarżący oświadczyli, iż: - pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym z córką, synem, synową i wnuczką, - posiadają dom o powierzchni [...] m², nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha oraz "udział w nieruchomości" (nie określili jej charakteru ani powierzchni), co do której "toczy się spór", - nie dysponują żadnymi oszczędnościami lub innymi zasobami pieniężnymi jak również przedmiotami o wartości przekraczającej równowartość [...] Euro, - miesięczny dochód przypadający na gospodarstwo domowe skarżących wynosił [...] zł (w tym [...] A. D. w kwocie [...] zł, dochód z działalności gospodarczej prowadzonej przez syna i synową skarżących – R. i P. D., w rozmiarze [...] zł oraz dochód z działalności gospodarczej prowadzonej przez córkę – M. D., w wysokości [...] zł), - A. D. posiada problemy zdrowotne. W związku z wezwaniem o uzupełnienie danych dotyczących ich stanu majątkowego, przede wszystkim poprzez udokumentowanie okoliczności, na które się powołali, skarżący złożyli następujące dokumenty: - potwierdzające fakt zaprzestania działalności gospodarczej prowadzonej przez A. D. pod nazwą P.P.H.U. "A", - potwierdzające fakt likwidacji rachunków bankowych posiadanych w zakresie tej działalności w "C" oraz w Banku [...] w K., - dowody wypłaty świadczeń z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (w rozmiarze netto: [...] zł – A. D. i [...] zł – A. D.), - zeznania podatkowe za [...] r., wykazujące dochód w wysokości odpowiednio: [...] zł (A. D.) i [...] zł (A. D.) oraz - zaświadczenie, że na dzień likwidacji, tj. na dzień [...]r., podmiot gospodarczy prowadzony przez A. D. nie posiadał żadnego majątku trwałego. Biorąc to pod uwagę Referendarz sądowy uznał, że skarżący nie wykazali w sposób wystarczająco przekonujący aby nawet częściowe pokrycie kosztów związanych z niniejszym postępowaniem miało skutkować niemożnością zaspokojenia ich elementarnych potrzeb życiowych. Oceniając możliwość zapłaty przez skarżących kwoty [...] zł w ramach każdorazowej opłaty sądowej podał następujące powody, a mianowicie, że: - rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy mieć na uwadze nie tylko kwestię dochodów osiąganych przez samego wnioskodawcę lecz także ogół uwarunkowań mających wpływ na jego sytuację materialną, w tym także stan majątkowy i rozmiar dochodu osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, zwłaszcza jeżeli są to osoby najbliższe, na których z mocy art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 z późn. zm.) spoczywa obowiązek alimentacyjny. - A. i A. D. nie udokumentowali wysokości dochodów uzyskiwanych przez ich córkę oraz syna i synową z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, pomimo, iż byli do tego wyraźnie wezwani, - brak dokumentów, które pozwalałyby na ustalenie choćby orientacyjnego rozmiaru dochodów tych osób (np. zeznania podatkowe, ewidencje księgowe itp.) uniemożliwia jakąkolwiek weryfikację oświadczeń podanych w tym zakresie przez skarżących a w rezultacie nie pozwala na przyjęcie, że zostały one należycie uprawdopodobnione, - pomiędzy twierdzeniami A. i A. D. a danymi wynikającymi z dokumentów nadesłanych przez ich pełnomocnika wynika sprzeczność mogąca budzić wątpliwości co do wiarygodności ich oświadczeń, - skarżący we wszystkich sprawach z ich skargi korzystają z usług adwokackich, co świadczy o tym, że posiadają zdolność finansowania określonych wydatków. Po wydaniu wyroku z dnia 11 maja 2007 r., oddalającego skargę i złożeniu skargi kasacyjnej, skarżący zwrócili się ponownie z wnioskiem z dnia [...] r. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W ramach tego wniosku podali, że prowadzą wspólne gospodarstwo domowe z dziećmi oraz wnukami. Ich miesięczny dochód wynosi łącznie ok. [...] zł. Dzieci prowadzą własną działalność gospodarczą, z której miesięczny dochód wynosi [...] zł, natomiast A. D. i A. D. pobierają renty w kwocie [...] zł i [...] zł. Tymczasem ich stan zdrowia wymaga ponoszenia dodatkowych wydatków związanych z leczeniem. W oświadczeniu o stanie majątkowym podniesiono, że wszyscy nie posiadają żadnych oszczędności, papierów wartościowych czy przedmiotów o wartości powyżej [...] euro. Skarżący są jednak właścicielami nieruchomości rolnej o pow. [...] ha, a ponadto posiadają udział w nieruchomości, o którą toczy się aktualnie spór. Podane we wniosku dane A. D. i A. D. potwierdzili dołączonymi wcześniej do sprawy o sygn. III SA/GI od 658 do 661/06 odpisami następujących dokumentów źródłowych w postaci: - zeznań podatkowych skarżących za [...] r., gdzie wykazano dochód do opodatkowania w kwocie [...] zł oraz [...] zł; - odcinków pobieranych rent; - dowodów wpłat uiszczanych opłat za wodę ([...] zł), energię elektryczną ([...] zł i [...] zł) oraz leki ([...] zł). Mając na uwadze taki stan faktyczny Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 13 września 2007 r. odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy. Wniosek ten potraktował jako wniosek o zmianę wydanego wcześniej w dniu 21 września 2006 r. prawomocnego postanowienia. W sprzeciwie z dnia [...] r. pełnomocnik skarżących wniósł o "zmianę zaskarżonego postanowienia i rozpoznanie wniosku o zwolnienie wspólników od wpisu w całości" zarzucając "pominięcie poprzednich rozstrzygnięć Sądu wydanych w analogicznym stanie faktycznym a częściowo zwalniających skarżących od wpisu". Pełnomocnik uzasadniając sprzeciw wskazał, że skarżący "nie posiadają już środków, które mogliby przeznaczyć na pokrycie wpisu sądowego" i że "majątek małżonków należy określić jako trudno zbywalny i jako taki nie mogący stanowić źródła do uiszczenia stosownych opłat". Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Jak stanowi art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) (zwaną dalej P.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Złożony przez pełnomocnika skarżących sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy wywołał taki skutek, że Sąd jest zobowiązany ponownie rozpatrzyć wniosek o przyznanie prawa pomocy uwzględniając okoliczności faktyczne i prawne sprawy oraz zebrany materiał dowodowy istniejący w chwili obecnej. W przedmiotowej sprawie, na mocy obowiązującego postanowienia z dnia 21 września 2006 r., skarżący są zwolnieni od uiszczenia kosztów sądowych w postaci opłaty sądowej (wpisu sądowego i opłaty kancelaryjnej) i w zakresie przewyższającym kwotę [...] zł. Tym samym na skarżących ciąży obowiązek zapłaty każdego należnego wpisu sądowego lub należnej opłaty kancelaryjnej w wysokości do kwoty [...] zł. Rozpatrywanie kolejnych wniosków o przyznanie prawa pomocy odbywa się w trybie wynikającym z art. 165 P.p.s.a., dającym prawo uchylenia lub zmiany prawomocnego postanowienia wskutek zmiany okoliczności sprawy, z uwzględnieniem materialnych przepisów stanowiących podstawę przyznania prawa pomocy zawartych w art. 243 i następne P.p.s.a. Nowy wniosek z dnia [...] r. o zwolnienie od kosztów sądowych w całości jest wnioskiem dalej idącym, niż przyznane w sprawie prawo pomocy postanowieniem z dnia 21 września 2006 r., ponieważ ze swej istoty obejmuje całkowite zwolnienie od opłat sądowych, a nie tylko w kwocie przewyższającej [...] zł oraz całkowite zwolnienie od zwrotu wydatków. W przypadku złożonej skargi kasacyjnej wniosek ten zmierza do zwolnienia z zapłaty nawet kwoty [...] zł z tytułu należnego wpisu sądowego, czyli w części nie objętej już obowiązującym zwolnieniem. Aby Sąd mógł przyznać zwolnienie od kosztów sądowych w całości w stanie faktycznym występującym w sprawie, tzn. przy uwzględnieniu obowiązującego zwolnienia, musiałyby w chwili obecnej zachodzić stosowne podstawy przyznania tej pomocy w stosunku do podstaw w zakresie wcześniejszej odmowy. Warunkiem przyznania osobie fizycznej zwolnienia od kosztów sądowych, czyli opłat sądowych i wydatków w całości, stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w związku z art. 245 § 3 i 4 P.p.s.a., jest wykazanie przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym miejscu należy podkreślić, że w orzecznictwie i doktrynie przyjmuje się, zgodnie z art. 246 § 1 i 2 P.p.s.a., w którego treści używa się określenia "gdy wykaże", iż ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Wskazuje się, że strona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji opisanej w tych przepisach, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania. W związku z tym to strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy i jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 9 września 2004 r. sygn. akt FZ 360/04; M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, komentarz do art. 246 P.p.s.a.). Tym samym przy rozpatrywaniu nowego wniosku należy zwrócić uwagę, czy skarżący wykazali, że ich stan majątkowy lub osobisty, oceniany na dzień złożenia poprzedniego wniosku w porównaniu ze stanem na dzień aktualnego wniosku, na tyle "pogorszył się", że skarżący obecnie nie są w stanie ponieść nawet kwoty [...] zł na pokrycie opłat sądowych, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oceniając zebrany materiał dowodowy, w świetle powyższych regulacji prawnych, należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie nie wystąpiły podstawy do zmiany zapadłego postanowienia o przyznaniu prawa pomocy i rozszerzenia jego zakresu poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Wynika to z tego, że łączny miesięczny dochód gospodarstwa domowego skarżących uległ zwiększeniu z kwoty [...] zł do [...] zł. Miało to odzwierciedlenie w zwiększeniu się łącznego dochodu zadeklarowanego do opodatkowania, jaki skarżący osiągnęli w [...] r. ([...] zł) w porównaniu z łącznym dochodem z [...] r. ([...] zł). Wzrósł też ogólny przeciętny dochód na członka rodziny, nawet przy powiększonym składzie, z kwoty [...] zł ([...] zł : [...] osób): na kwotę [...] zł ([...] zł : [...] osób). Uwzględniając nawet miesięczne wydatki na media oraz leki w łącznej kwocie [...] zł należy uznać, że sytuacja skarżących w odniesieniu do złożonego uprzednio wniosku nie uległa zmianie w taki sposób, aby można przyjąć, że nie są oni w stanie, bez uszczerbku koniecznego utrzymania, ponieść należnych w sprawie opłat sądowych do kwoty [...] zł, w tym występującego na tym etapie wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie i pozostałych sprawach toczących się przed tutejszym Sądem. Zauważyć też należy, że wydatki na koszty sądowe związane z wydanym wyrokiem strony mogły przewidzieć i odpowiednio wcześniej, w miarę istniejących możliwości, gromadzić środki na ich pokrycie. Korzystanie z usług adwokackich we wszystkich tych sprawach również wskazuje, że skarżący posiadają zdolność finansowania określonych wydatków. Biorąc to wszystko pod uwagę Sąd działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 i 4, art. 259 § 1 i art. 260 P.p.s.a., a także uwzględniając art. 165 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.