III SA/Gl 533/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Kandut Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 10 stycznia 2018 r. sprawy ze skargi J. W., J.W.R. na postanowienie Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę. Prezes Wyższego Urzędu Górniczego w K. postanowieniem z [...] r. nr [...], po rozpoznaniu odwołania J.W. i J.W.R., utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Okręgowego Urzędu Górniczego w G. z [...] r. nr [...], odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie oszacowania strat materialnych i dewastacji środowiska naturalnego oraz gruntów rolnych działki [...] położonej w G. przy ul. [...], obręb [...], o Kw [...] na skutek nielegalnego wydobywania bursztynu na tej działce. W podstawie prawnej organ powołał art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 oraz art. 61a § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. — Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23, ze zm., zwanej dalej K.p.a.). W uzasadnieniu postanowienia przedstawiając dotychczasowy przebieg postępowania oraz argumentację prawną, organ wyjaśnił, że: Wnioskiem z [...] r. J.W. oraz J.W.R., zatytułowanym "Żądanie w trybie art. 258 K.p.a.", wnieśli o wydanie "postanowienia o wszczęciu postępowania przez tutejszy Urząd, na skutek złożonego wniosku strony do Wojewody [...] o przeprowadzenie wizji lokalnej działki [...] położonej w G. przy ul. [...], obręb [...], o Kw [...] oraz zawiadomienia i skargi strony z [...] r. złożonej bezpośrednio w siedzibie Prokuratury Generalnej w W., w celu oszacowania strat materialnych i dewastacji środowiska naturalnego oraz gruntów rolnych tej działki, wskutek dopuszczenia się R.C. i osób trzecich nielegalnego wydobycia bursztynu na tej działce. Ponadto autorzy podania wnieśli o "przeprowadzenie konfrontacji (...), strony z podejrzanym R.C. w trybie przywołanych przepisów k.p.a., w celu potwierdzenia składania przez jego osobę fałszywych zeznań co do quasi posiadanej przez tego mężczyznę własności gruntu rolnego działki [...], a zatem także w celu potwierdzenia składania przez niego fałszywych wyjaśnień w tej sprawie, co wyczerpuje przesłanki czynu karalnego z art. [...] k.k. ", Pismem z [...] r. Dyrektor Okręgowego Urzędu Górniczego w G., na podstawie art. 64 § 2 w zw. z art. 63 § 2 K.p.a. wezwał wnioskodawców, w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania, do uzupełnienia braków ww. wniosku poprzez sprecyzowanie wniesionego żądania w drodze określenia, czego dotyczyć ma rozstrzygnięcie przez organ nadzoru górniczego sprawy w postępowaniu. W odpowiedzi na powyższe wezwanie, pismem z [...] r., strony powtórzyły treść wniosku z [...] r. Postanowieniem z [...] r. nr [...], wydanym na podstawie art. 61a § 1 K.p.a. Dyrektor Okręgowego Urzędu Górniczego w G. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie oszacowania strat materialnych i dewastacji środowiska naturalnego oraz gruntów rolnych działki [...] położonej w G. przy ul. [...], obręb [...], o Kw [...] na skutek nielegalnego wydobywania bursztynu na tej działce. W uzasadnieniu organ wskazał m.in., że żądanie nie dotyczy sprawy administracyjnej, a więc sprawy indywidualnej, należącej do właściwości organu administracji publicznej, rozstrzyganej w drodze decyzji, a ponadto, iż obowiązujące przepisy prawa nie przewidują kompetencji organów nadzoru górniczego w zakresie żądania wniosku. W zażaleniu na to postanowienie J.W. oraz J.W.R., wnieśli o: 1) jego uchylenie w całości, 2) nakazanie organowi pierwszej instancji podjęcia przeprowadzenia żądanych czynności, lub z ostrożności procesowej - 3) nakazanie organowi j.w. przekazania z urzędu żądania strony do organu właściwego do jego przeprowadzenia, 4) stwierdzenia rażącego naruszenia prawa przez organ pierwszej instancji poprzez bezzasadne uchylenie się od dokonania nakazanych ustawą czynności w postaci /ewentualnie/, bezzwłocznego nadania sprawie biegu do właściwego organu, czym OUG w G. dopuścił do powstania szkody skarżących, 5) nakazanie organowi pierwszej instancji wydania do wiadomości skarżących, podstawy prawnej, dwukrotnie dokonanej próby, samowolnego wejścia pracowników tego organu, na prywatny teren skarżących. Pismem z [...] r., adresowanym do Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego oraz do Centralnego Biura Antykorupcyjnego, strony wystąpiły o dołączenie do akt przedmiotowej sprawy określonych dokumentów, przesłanie im "treści dokumentów", znajdujących się w aktach przedmiotowej sprawy oraz o pisemne "uzasadnienie przyczyny, dla której L.K. uchyliła się od dokonania żądanego przez stronę treścią pisma z [...] r., ustawowego obowiązku. Po rozpoznaniu odwołania zaskarżonym postanowieniem Prezes Wyższego Urzędu Górniczego utrzymał w mocy rozstrzygniecie organu pierwszoinstancyjnego. W uzasadnieniu postanowienia przywołał treść art. 61a § 1 K.p.a., wskazując, że organ pierwszoinstancyjny słusznie odmówił wszczęcia żądanego postępowania, ponieważ obowiązujące przepisy prawa nie przewidują kompetencji organów nadzoru górniczego w zakresie żądania żalących się. Organ II instancji wskazał, iż podstawowym aktem prawnym regulującym działalność organów nadzoru górniczego jest ustawa z 9 czerwca 2011 r. - Prawo geologiczne i górnicze (Dz. U. z 2016 r. poz. 1131, ze zm.), zwanej dalej "P.g.g.", oraz K.p.a. Przepisy ww. aktów prawnych nie przewidują kompetencji organów nadzoru górniczego do prowadzenia postępowań administracyjnych oraz wydawania rozstrzygnięć, czy to w formie decyzji, czy też postanowień, w przedmiocie "oszacowania strat materialnych i dewastacji środowiska naturalnego oraz gruntów rolnych", które nastąpiły na skutek działalności prowadzonej niezgodnie z P.g.g. Kompetencji takiej nie przyznają tym organom również przepisy innych ustaw, w szczególności z zakresu ochrony środowiska, w tym: ustawy z 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2016 r. poz. 672, ze zm.), ustawy z 13 kwietnia 2007 r. o zapobieganiu szkodom w środowisku i ich naprawie (Dz. U. z 2014 r. poz. 1789, ze zm.) oraz ustawy z 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 909, ze zm.) oraz ustawy z 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2016 r. poz. 2134, ze zm.). Co więcej żadne z unormowań obowiązujących przepisów prawa, w tym ustaw przytoczonych powyżej, nie zawierają podstaw do zadośćuczynienia żądaniu żalących się, wyrażonym w piśmie z [...] r. i powtórzonych w piśmie z dnia [...] r., przez inne organy administracji publicznej na drodze postępowania administracyjnego zakończonego w formie decyzji, czy postanowienia. Ponadto organ wskazał, że zarówno doktryna, jak i orzecznictwo, podkreślają, iż przesłanka odmowy wszczęcia postępowania - "z innych uzasadnionych powodów postępowanie nie może być wszczęte" - uzasadniająca zastosowanie art. 61a § 1 K.p.a., dotyczy sytuacji, w których sprawa nie podlega załatwieniu w formie decyzji, gdyż np. ma charakter cywilnoprawny. Zdaniem organu zgodnie z art. 322 ustawy Prawo ochrony środowiska, do odpowiedzialności za szkody spowodowane oddziaływaniem na środowisko stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Zatem "oszacowanie strat materialnych i dewastacji środowiska naturalnego oraz gruntów rolnych " powinno się odbywać, w ocenie organu II instancji, w postępowaniu cywilnym. Odnosząc się do zarzutu żalących się, zawartych w pkt 3 i 4 zażalenia, organ II instancji wskazał, iż jest on bezzasadny. Zgodnie z art. 65 § 1 K.p.a., jeżeli organ administracji publicznej, do którego podanie wniesiono, jest niewłaściwy w sprawie, niezwłocznie przekazuje je do organu właściwego, zawiadamiając jednocześnie o tym wnoszącego podanie. Zawiadomienie o przekazaniu powinno zawierać uzasadnienie. Analiza tego przepisu wskazuje, iż zasadniczym warunkiem jego zastosowania jest wcześniejsze ustalenie, że sprawa, która jest przedmiotem żądania, ma charakter sprawy administracyjnej, tzn., że rozstrzygana jest na drodze postępowania administracyjnego, w sposób władczy, przez organ administracji publicznej, działający w jednej z form charakterystycznych dla K.p.a. (decyzja, postanowienie). W niniejszej sprawie takich cech sprawy żalących się, co wskazano powyżej, brakuje. Tymczasem przekazanie sprawy na podstawie art. 65 § 1 K.p.a. możliwe jest tylko wtedy, gdy sprawa co do zasady ma charakter sprawy administracyjnej, a jedynie organ, do którego sprawa wpłynęła, jest w niej niewłaściwy. Ponadto w sprawie niemożliwym jest wykazanie kompetencji innego organu, które wskazywałyby na jego właściwość w sprawie żądania żalących się. Odnosząc się do wniosku określonego w pkt 5 zażalenia, mimo tego, iż jest on tożsamy z wnioskiem żalących się zawartym w piśmie z [...] r. (pkt 2 tiret 3 pisma), w ocenie organu II instancji, nie dotyczy bezpośrednio sprawy zakończonej zaskarżonym postanowieniem i wykracza poza jej zakres. Nadto organ wyjaśnił, iż pismem z [...] r., Dyrektor Okręgowego Urzędu Górniczego w G. wskazał stronom podstawy prawne i cel swojego działania, w odrębnej od przedmiotowej sprawie administracyjnej (tj. w sprawie ustalenia opłaty podwyższonej za nielegalne wydobycie kopaliny), w zakresie określonym wnioskiem zawartym w pkt 5 zażalenia. Odnosząc się do wniosku żalących się zawartego w pkt 1 pisma z [...] r., organ II instancji wskazał, iż pismo żalących się z [...] r. (żądanie udzielenia informacji publicznej) znajduje się w aktach przedmiotowej sprawy. Żądania żalących się, zawarte w pkt 2 pisma z [...] r., w ocenie organu II instancji nie dotyczą zaś bezpośrednio sprawy zakończonej zaskarżonym postanowieniem i wykraczają poza jej zakres. Na marginesie organ wyjaśnił, iż w przekazanych przez organ I instancji aktach sprawy znajduje się pismo Dyrektora Okręgowego Urzędu Górniczego w G. z [...] r., w którym wskazał stronom podstawę prawną swojego działania w sprawie ustalenia opłaty podwyższonej za nielegalne wydobycie kopaliny. Ponadto organ poinformował, iż dokumenty, o których mowa w piśmie Dyrektora Okręgowego Urzędu Górniczego z [...] r., stanowią akta sprawy zakończonej postanowieniem Dyrektora Okręgowego Urzędu Górniczego w G. z [...] r. nr [...], które zostały przekazane organowi II instancji w związku z zażaleniem z [...] r. Jak wynika z art. 73 § 1 k.p.a., strona ma prawo przeglądać akta sprawy, robić z nich notatki i odpisy. Zgodnie z art. 73 § 1a) k.p.a, czynności określone w art. 73 § 1 k.p.a. są dokonywane w lokalu organu administracji publicznej w obecności pracownika tego organu. Na podstawie przepisu art. 73 § 1 k.p.a. organ nie ma obowiązku sporządzania odpisów i dostarczania ich stronom. W konsekwencji żalącym się nie przysługuje prawo do żądania, aby organ II instancji przesłał na ich adres "treść dokumentów", tj. sporządził określone przez żalących się kserokopie dokumentów znajdujących się w aktach sprawy i dostarczył je im. Żalącym się przysługuje natomiast prawo do zapoznania się z aktami przedmiotowej sprawy w lokalu organu administracji publicznej, robienia z nich notatek i odpisów, o czym żalący się zostali poinformowani pismem z [...] r., znak: [...]. Procedura administracyjna nie przewiduje możliwości przesyłania stronie przez organ administracji publicznej akt sprawy. Ponadto organ odwoławczy odniósł się do pisma stron z [...] r., zatytułowanego: "Wnioski dowodowe", którym strony przekazały, celem dołączenia do akt niniejszego postępowania, materiały stanowiące, ich zdaniem, "dowody w sprawie celowego dokonania zniszczeń wskutek nielegalnego wydobycia bursztynu, na działce o pierwotnym numerze geodezyjnym [...], [...] obręb S., przy ul. [...]". Organ II instancji wskazał, iż przed organami nadzoru górniczego nie toczy się postępowanie "w sprawie celowego dokonania zniszczeń (...)". Przedmiotem postępowania zawisłego przed organami nadzoru górniczego jest wniosek żalących się o wszczęcie postępowania w "celu oszacowania strat materialnych i dewastacji środowiska naturalnego oraz gruntów rolnych". Postępowanie w przedmiocie tego wniosku przed organem I instancji zakończyło się na etapie wstępnym, tj. oceny czy postępowanie administracyjne w sprawie może być wszczęte. Na skutek odmowy wszczęcia postępowania organ nie prowadzi postępowania administracyjnego, bowiem postanowienie wydane na podstawie art. 61 a § 1 k.p.a. ma charakter proceduralny, czyli nie rozstrzyga sprawy co do jej istoty. Zatem wnioski dowodowe na okoliczności wskazane w piśmie z [...] r. są bez znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, bowiem organ II instancji stwierdziwszy przesłanki z art. 61a § 1 K.p.a. nie przystępuje do merytorycznego badania sprawy, a przekazane materiały nie wpływają na ocenę formalno-procesową żądania żalących się. To samo tyczy również wniosku o przeprowadzenie przez organ wizji lokalnej "celem ustalenia wysokości szkody (...)", jak również materiałów przekazanych przy piśmie żalących się z [...] r. oraz [...] r. Odnosząc się do wniosku żalących się, sformułowanego w piśmie z [...] r. "o wyłączenie funkcjonariuszy z [...] UG", organ II instancji wskazał, iż przesłanki wyłączenia pracownika wskazane są w art. 24 k.p.a. Zgodnie z § 1 wskazanego przepisu, pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie: 1) w której jest stroną albo pozostaje z jedną ze stron w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy może mieć wpływ na jego prawa lub obowiązki, 2) swego małżonka oraz krewnych i powinowatych do drugiego stopnia, 3) osoby związanej z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli, 4) w której był świadkiem lub biegłym albo był lub jest przedstawicielem jednej ze stron, albo w której przedstawicielem strony jest jedna z osób wymienionych w pkt 2 i 3, 5) w której brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji, 6) z powodu której wszczęto przeciw niemu dochodzenie służbowe, postępowanie dyscyplinarne lub karne, 7) w której jedną ze stron jest osoba pozostająca wobec niego w stosunku nadrzędności służbowej. Zgodnie z art. 24 § 3 K.p.a., bezpośredni przełożony pracownika jest obowiązany na jego żądanie lub na żądanie strony albo z urzędu wyłączyć go od udziału w postępowaniu, jeżeli zostanie uprawdopodobnione istnienie okoliczności niewymienionych w art. 24 § 1 K.p.a., które mogą wywołać wątpliwość co do bezstronności pracownika. Przepis art. 24 K.p.a. przewiduje w § 1 przypadki obligatoryjnego wyłączenia pracownika, zaś w § 3 tego artykułu wyłączenie na żądanie strony lub z urzędu. Wyłączenie obligatoryjne z mocy samego prawa, występuje w okolicznościach uznanych przez ustawodawcę za zagrażające podstawowym zasadom postępowania. Wyłączenie przewidziane w art. 24 § 3 K.p.a. następuje zaś w przypadku uprawdopodobnienia okoliczności nie wymienionych w § 1 art. 24 K.p.a., które mogą wywołać wątpliwości co do bezstronności pracownika w postępowaniu. Przepisy K.p.a. nie określają formy, w jakiej następuje wyłączenie pracownika z urzędu lub na wniosek lub odmowa jego wyłączenia. W orzecznictwie przyjmuje się, iż w sytuacji wyłączenia na podstawie art. 24 § 1 K.p.a., wyłączenie to następuje z mocy prawa i zbędne jest wydawanie w tej sprawie odrębnego postanowienia (patrz wyrok NSA z dnia 25 lutego 2009 r., sygn. akt II OSK 1418/07). Natomiast w przedmiocie wyłączenia pracownika w przypadku wskazanym w art. 24 § 3 K.p.a. rozstrzyga bezpośredni przełożony pracownika w formie postanowienia. Organ odwoławczy zaznaczył, że z akt sprawy zakończonej postanowieniem Dyrektora Okręgowego Urzędu Górniczego w G. z [...] r., znak: [...], udział w rozpatrzeniu wniosku żalących się brała jedynie A.K. - pracownik Okręgowego Urzędu Górniczego w G.. Organ II instancji wskazał, iż trybu postępowania uregulowanego w art. 24 § 3 K.p.a. nie stosuje organ odwoławczy, lecz bezpośredni przełożony pracownika. Ponadto, stosownie do tego przepisu wyłączenie pracownika od udziału w postępowaniu na mocy postanowienia bezpośredniego przełożonego jest uwarunkowane uprawdopodobnieniem istnienia okoliczności nie wymienionych w art. 24 § 1 K.p.a., ale mogących wywołać wątpliwości co do bezstronności pracownika. Zdaniem organu II instancji, ciężar uprawdopodobnienia tych okoliczności spoczywa na podmiocie, który wystąpił z inicjatywą wyłączenia pracownika od udziału w postępowaniu, czego żalący się nie uczynili. Wobec niesformułowania na etapie rozpatrywania wniosku żalących się przed organem I instancji żądania wyłączenia pracownika, przy braku uprawdopodobnienia istnienia okoliczności nie wymienionych w art. 24 § 1 K.p.a., ale mogących wywołać wątpliwości co do bezstronności pracownika, żądanie takie złożone na etapie postępowania odwoławczego pozostaje bez wpływu na ocenę prawną zaskarżonego postanowienia. Jako że wniosek o wyłączenie w ramach niniejszej sprawy został złożony przez żalących dopiero na etapie postępowania odwoławczego, uprawnionym jest ponadto pogląd, iż wniosek ten był spóźniony (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 15 listopada 2016 r., sygn. akt II SA/Łd 648/16, opubl. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Również zdaniem organu odwoławczego sformułowany przez żalących się w piśmie z [...] r. wniosek żalących się o wszczęcie przez Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego "w sprawie dokonania zniszczeń dużych rozmiarów, na działce rolnej [...] w skutek nielegalnego wydobycia bursztynu przez ww. sprawców" pozostaje bez związku z przedmiotowym postępowaniem i jako taki nie był przedmiotem rozważań organu II instancji w tym postępowaniu. Organ też wyjaśnił, że pismo żalących się z [...] r. zatytułowane: "Zawiadomienie o fałszowaniu postępowania ws nielegalnego wydobycia bursztynu przez dyrektora OUG (...)", zostało przez Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego zakwalifikowane jako skarga na działalność organu I instancji w związku z prowadzonym przez ten organ postępowaniem w sprawie ustalenia opłaty podwyższonej na terenie działek objętych KW nr [...] (dawniej [...]). Jednocześnie organ poinformował, iż zbieżność dat pism, tj. postanowienia z [...] r., znak: [...] oraz zawiadomienia z [...] r., znak: [...], kierowanych do żalących się przez Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego oraz pisma Dyrektora Okręgowego Urzędu Górniczego w G. (zawiadomienie o przeprowadzeniu dowodu z oględzin z [...] r., znak: [...] - kopia przekazana przy piśmie żalących się z [...] r.), przesłanego do wiadomości J.W.R., dotyczącego odrębnego postępowania, jest przypadkowa. Ponadto organ odwoławczy wskazał, iż kompetencja Dyrektora Okręgowego Urzędu Górniczego w G. do prowadzenia postępowań w przedmiocie ustalenia opłaty podwyższonej wynika wprost z przepisów P.g.g., a postępowanie w tym przedmiocie nie jest tożsame ze sprawą zawisłą przed organami nadzoru górniczego w związku z wnioskiem żalących się z [...] r. Ponadto wyjaśniono, iż organy nadzoru górniczego nie są organami nadzoru i kontroli, w tym w zakresie określonym w art. 258 K.p.a., nad organami jednostek samorządu terytorialnego, czy też innymi organami administracji rządowej. Nie posiadają też uprawnień kontrolnych i nadzorczych, o których mowa w art. 259 K.p.a. w stosunku do ww. organów. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, skarżący wnieśli o uchylenie postanowienia organu odwoławczego oraz nakazanie organowi powzięcia ustawowych czynności w zakresie: - wyłączenia organu I instancji, - przeprowadzenia wizji na działce [...] kw [...], po uprzednim zawiadomieniu skarżących, celem dokonania oszacowania strat w środowisku naturalnym oraz podjęcia czynności nakazanych w p.g.g. , w postaci wydania decyzji nakazującej likwidację zakładu górniczego prowadzonego bez wymaganej koncesji, (art. 129.6 p.g.g.). Ponadto przeprowadzenie przez Sąd dowodów z: filmu z monitoringu posesji skarżących, prawomocnych wyroków Sądu Apelacyjnego w G. [...] i NSA sygn. akt II OSK 17/07, treści przepisów p.g.g. na okoliczność potwierdzenia : istnienia ustawowego obowiązku organu dokonania wnioskowanych czynności. Strony zażądały też zobowiązania organu odwoławczego do ujawnienia przyczyn (dokumentów) na podstawie, których odmówił skarżących przymiotu strony w tym postępowaniu , na okoliczność potwierdzenia lub wykluczenia posługiwania się fałszywymi dokumentami w tej sprawie. Zaskarżonemu postanowieniu strony zarzuciły: 1. rażące naruszenie prawa materialnego, tj.: art. 57 § 1 ust. 3 zd. 2 p.p.s.a. w zw. z art. 61a § 2 k.p.a. w zw. z art. 41.1 p.g.g. w zw. z art. 28 K.p.a., w zw. z art. 29.1.3 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi w zw. z treścią wyroku Sądu Apelacyjnego w G. z [...] r. [...], do którego organ II instancji dopuścił w wyniku rażącego i nieuzasadnionego uchylania się od przeprowadzenia wnioskowanych czynności z dokumentów urzędowych potwierdzających istnienie prawa materialnego skarżących , jak też w sposób rażący uchylił się od podjęcia ustawowych czynności wskazanych w art. 41 ust. 1 P.g.g.; 2. art. 76 § 1 i 2 w zw. z art. 10 § 1 i 3 K.p.a. w zw. z art. 158 ust. 1 i 2 P.g.g.; 3. art. 138 § 1 w zw. z art. 139 w zw. z art. 61a § 1 K.p.a. w zw. z art. 28 i art. 41 ust. 1 P.g.g.; 4. art. 86 w zw. z art. 85 K.p.a.; 5. art. 24 § 1 K.p.a. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Organ poinformował też, iż działając w granicach swojej kompetencji Dyrektor Okręgowego Urzędu Górniczego w G. wszczął postępowanie w sprawie ustalenia opłaty podwyższonej w związku z nielegalnym wydobyciem kopaliny na działkach nr [...] i [...] (dawniej [...]), położonych w G., objętych KW nr [...] (dawniej [...]). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył , co następuje: Skarga okazała się niezasadna. W związku ze sformułowanymi w skardze wnioskami strony, wyjaśnić trzeba, że zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c) p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). A zatem przepisy określające zasady sądowej kontroli decyzji administracyjnych nie pozwalają na bezpośrednie kreowanie przez sąd administracyjny praw i obowiązków stron. Natomiast uchylenie decyzji administracyjnej, w związku z jej negatywną oceną, pod kątem zgodności z prawem powoduje konieczność wyeliminowania jej z obrotu prawnego i ponowne rozpatrzenie sprawy przez właściwe organy z uwzględnieniem wytycznych zawartych w uzasadnieniu wydanego w sprawie wyroku. Wskazać również należy, że rozstrzygając daną sprawę, sąd administracyjny nie jest skrępowany wyartykułowanymi w skardze zarzutami i sformułowanymi w niej wnioskami, lecz ocenia ją w całokształcie okoliczności faktycznych i prawnych danej sprawy, o czym stanowi art.134 § 1 p.p.s.a. Przy czym sąd administracyjny przy ocenie legalności aktu administracyjnego nie jest władny oceniać takich okoliczności jak pokrzywdzenie strony i czy rozstrzygnięcie wiąże się z negatywnymi skutkami dla niej względnie czy narusza zasady współżycia społecznego . Odnosząc się do żądań skarżących, stwierdzić przyjdzie, iż Sąd na mocy wskazanych wyżej przepisów nie jest władny nakazać organowi powzięcia ustawowych czynności w zakresie: wyłączenia organu I instancji; przeprowadzenia wizji na działce [...] kw [...], po uprzednim zawiadomieniu skarżących, celem dokonania oszacowania strat w środowisku naturalnym oraz podjęcia czynności nakazanych w p.g.g., w postaci wydania decyzji nakazującej likwidację zakładu górniczego prowadzonego bez wymaganej koncesji, (art. 129.6 p.g.g.); zobowiązania organu odwoławczego do ujawnienia przyczyn (dokumentów) na podstawie, których odmówił skarżącym przymiotu strony w tym postępowaniu, na okoliczność potwierdzenia lub wykluczenia posługiwania się fałszywymi dokumentami w tej sprawie. W pierwszym rzędzie wskazać przyjdzie, że przedmiotem rozpoznawanej sprawy postanowienie organu drugiej instancji utrzymujące w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne, omawiające wszczęcia postępowania, na wniosek strony dotyczący oszacowania strat materialnych i dewastacji środowiska naturalnego oraz gruntów rolnych działki [...] położonej w G. przy ul. [...], obręb [...], o Kw [...] na skutek nielegalnego wydobywania bursztynu na tej działce. Wniosek ten został skierowany do Dyrektora Okręgowego Urzędu Górniczego w G.. To postanowienie jest rozpoznawane przez Sąd w granicach nakreślonych wyżej. Zatem wskazać przyjdzie, że wydane postanowienie jest prawidłowe. Zaskarżone postanowienie nie narusza powszechnie obowiązujących przepisów prawa, a sądowa kontrola postanowień administracyjnych odnosi się jedynie do sfery ich legalności. O odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego stanowi art. 61 a § 1 k.p.a., w brzmieniu: gdy żądanie, o jakim mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Ustawodawca określił zatem dwie podstawy odmowy wszczęcia postępowania: brak przymiotu strony odniesiony do podmiotu wnoszącego określone żądanie i inne uzasadnione przyczyny. Skarżący są stroną tego postępowania więc z przyczyn ściśle ich dotyczących odmowa wszczęcia postępowania nie mogła nastąpić. Druga z przesłanek odmowy sprowadza się natomiast do tego czy jest to przyczyna uzasadniona okolicznościami istniejącymi poza tym podmiotem. Na tę drugą przesłankę powołał się organ. Słusznie wskazał organ II instancji, iż podstawowym aktem prawnym regulującym działalność organów nadzoru górniczego jest ustawa z 9 czerwca 2011 r. - Prawo geologiczne i górnicze (Dz. U. z 2016 r. poz. 1131, ze zm.), zwanej dalej "P.g.g.". Ustawa ta nie przewiduje kompetencji organów nadzoru górniczego do prowadzenia postępowań administracyjnych oraz wydawania rozstrzygnięć, czy to w formie decyzji, czy też postanowień, w przedmiocie "oszacowania strat materialnych i dewastacji środowiska naturalnego oraz gruntów rolnych", które nastąpiły na skutek działalności prowadzonej niezgodnie z P.g.g. Słusznie też wskazał organ, że kompetencji takich organom nadzoru górniczego nie przyznają również przepisy innych ustaw, w szczególności z zakresu ochrony środowiska, w tym: ustawy z 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2016 r. poz. 672, ze zm.), ustawy z 13 kwietnia 2007 r. o zapobieganiu szkodom w środowisku i ich naprawie (Dz. U. z 2014 r. poz. 1789, ze zm.), ustawy z 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 909, ze zm.) oraz ustawy z 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2016 r. poz. 2134, ze zm.). Biorąc pod uwagę obowiązujące przepisy, na podstawie których organy nadzoru górniczego mogą działać, stwierdzić trzeba, że brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania stron przez te organy. Zatem słusznie organy przywołały treść art. 61a § 1 k.p.a., w myśl którego, gdy żądanie wszczęcia postępowania, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Zasadnie też organy wyjaśniły, że oparły rozstrzygnięcie na tej części przepisu, który wskazywał na odmowę wszczęcia postępowania "z innych uzasadnionych przyczyn". Zgodzić też należy się z organami, że oczywistym jest, że pierwsze zestawienie zakresu żądania wniosku z obowiązującym stanem prawnym, stanowi przeszkodę do wszczęcia postępowania, z uwagi na brak podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym. Bez związku z rozpoznawaną sprawą pozostają szeroko sformułowane zarzuty skargi. Słusznie wyjaśnił organ w odpowiedzi na skargę, że organ nie naruszył art. 28 k.p.a. ani art. 41 P.g.g. - przepis ten wskazuje na strony postępowań prowadzonych na podstawie Działu III. Koncesje P.g.g., a więc na strony postępowań koncesyjnych. W rozpoznawanej sprawie strona nie posiada koncesji. Bez związku ze sprawą pozostaje również naruszenie przez organ art. 158 P.g.g., gdyż dotyczy on organów administracji geologicznej i nie przyznaje żadnych kompetencji oraz nie nakłada żadnych obowiązków na organy nadzoru górniczego w zakresie zakreślonym żądaniem skarżących. Słusznie też zauważył organ, że wnioskiem z [...] r. skarżący nie domagali się wszczęcia przez organy nadzoru górniczego jakiegokolwiek postępowania administracyjnego w związku z "nielegalnym wydobyciem bursztynu", nie wnosili o nakazanie likwidacji zakładu górniczego (art. 129 ust. 6 P.g.g.), która to instytucja ta nie znajduje zastosowania do działalności prowadzonej nielegalnie, bez wymaganej koncesji, czy też nie wnosili o wszczęcie postępowania w przedmiocie naprawienia szkody wyrządzonej ruchem zakładu górniczego (art. 144 i dalsze P.g.g.), do czego nie są również właściwe organy nadzoru górniczego. Żądanie stron dotyczyło wszczęcia postępowania "w sprawie oszacowania szkód materialnych i dewastacji środowiska naturalnego oraz gruntów rolnych działki [...] położonej w G. przy ul. [...], obręb [...], o Kw [...] na skutek nielegalnego wydobycia bursztynu na tej działce" i taki wniosek został rozpatrzony przez organy nadzoru górniczego i jest przedmiotem zaskarżonego postanowienia. W zażaleniu na wydane postanowienie i w skardze nastąpiła eskalacja żądań nie mająca uzasadnienia w obowiązujących przepisach prawa. Słusznie też wyjaśnił organ, że nie doszło do naruszenia art. 73 § 2 K.p.a., albowiem z akt administracyjnych nie wynika, iż skarżący zażądali wydania im uwierzytelnionych dokumentów z akt sprawy. W piśmie z [...] r. skarżący wnieśli o przesłanie na adres strony treści dokumentów które stanowią akta sprawy zakończonej postanowieniem Dyrektora Okręgowego Urzędu Górniczego w G. z [...] r., znak: [...], które zostały przekazane organowi II instancji w związku z zażaleniem z [...] r. Słusznie wyjaśnił organ w odpowiedzi na skargę, że zgodnie z art. 73 § 1 K.p.a., strona ma prawo przeglądać akta sprawy, robić z nich notatki i odpisy. Zgodnie z art. 73 § 1a K.p.a, czynności określone w art. 73 § 1 K.p.a. są dokonywane w lokalu organu administracji publicznej w obecności pracownika tego organu. Zatem na podstawie art. 73 § 1 K.p.a. organ nie miał obowiązku sporządzania odpisów i dostarczania ich stronom. Co o pozostałych zarzutów skargi to stanowiły one powtórzenie zarzutów zażalenia i organ odwoławczy odniósł się do nich szczegółowo i wyczerpująco w zaskarżonym postanowieniu. Sąd stwierdza, że stanowisko organu w tym zakresie jest prawidłowe. Na zakończenie odnosząc się do wniosku skarżących o przeprowadzenie przez Sąd dowodów z: filmu z monitoringu posesji skarżących, prawomocnych wyroków Sądu Apelacyjnego w G. [...] i NSA sygn. akt II OSK 17/07, treści przepisów p.g.g. na okoliczność potwierdzenia: istnienia ustawowego obowiązku organu dokonania wnioskowanych czynności, Sąd stwierdza, że są one bezzasadne. W świetle art. 106 § 3 P.p.s.a., sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić jedynie dowody uzupełniające z dokumentów, jeśli jest to niezbędne do wyjaśnienie istotnych wątpliwości. W rozpoznawanej sprawie Sąd wątpliwości nie miał. Brak jest podstaw prawnych do wszczęcia przez organy nadzoru górniczego postępowania zgodnie z wnioskiem stron, zatem prowadzenie postępowania dowodowego zgodnie z żądaniem stron nie służy wyjaśnieniu sprawy, która jest dostatecznie wyjaśniona. W tym stanie rzeczy w oparciu o art. 151 p.p.s.a. Sąd oddalił skargę.