III SA/Gl 551/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Henryk Wach po rozpoznaniu w dniu 7 września 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi P. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. P. B. wniósł skargę z [...] r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług . Następnie po otrzymaniu zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...] zł skarżący zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych. We wniosku podniósł , iż nie prowadzi działalności gospodarczej, pozostaje na utrzymaniu syna gdyż nie uzyskuje dochodów i nie posiada majątku. Wskazał też brak osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. W części wniosku dotyczącej stanu majątkowego oświadczył, iż nie posiada majątku jak i zasobów pieniężnych. W wykonaniu zarządzenia sędziego pismem z dnia [...] r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wezwał skarżącego do nadesłania dodatkowych dokumentów potwierdzających ponoszenie stałych opłat związanych m.in. z prowadzeniem gospodarstwa domowego z podaniem ich wielkości, dokumentów obrazujących status strony jako podatnika podatku VAT, w tym deklaracji podatkowych VAT-7 , udokumentowanie wysokości wszelkich osiąganych dochodów, kopii zeznania podatkowego za [...] r., wyciągów z posiadanych rachunków bankowych wraz z dokumentami w przypadku zajęcia rachunku potwierdzającymi ten fakt , dokumentów potwierdzających zaprzestanie działalności gospodarczej, dokumentów z których wynikałoby komu przysługuje tytuł prawny do nieruchomości wskazanej jako adres do korespondencji w druku PPF. W odpowiedzi na wezwanie skarżący nadesłał kserokopie: deklaracji podatkowych VAT-7 za okres od [...] do [...] r. zeznania podatkowego – na druku PIT- 36 za [...] r., odpisu z księgi wieczystej według stanu z dnia [...] r., aktu notarialnego umowy majątkowej małżeńskiej w przedmiocie ustanowienia rozdzielności majątkowej, zaświadczenia z [...] r. Banku "A" dotyczącego zajęcia rachunku prowadzonego dla firmy "A" od dnia [...] r. przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w G. na kwotę [...] zł wraz z wyciągami z tegoż rachunku. Dodatkowo w piśmie procesowym P. B. podkreślił, iż "dochodów nie posiada żadnych od [...]", rachunek w banku "A" jest od [...] lat " martwy" , działalności gospodarczej nie zawiesił natomiast ewidencji środków trwałych nie prowadzi . Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) - dalej zwane p.p.s.a.- przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. Podnieść należy, iż co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Zatem prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winno być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Zdaniem Sądu strona skarżąca nie wykazała istnienia tej okoliczności. Podkreślić trzeba, iż wniosek o prawo pomocy został tak sformułowany by nakreślić istnienie negatywnych okoliczności faktycznych mających uzasadniać jego trafność w postaci: braku jakichkolwiek dochodów i majątku, pozostawaniu na utrzymaniu syna, braku jakichkolwiek innych osób bliskich pozostających ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym, nie prowadzenie działalności gospodarczej. Wskazane okoliczności nie znajdują jednakże potwierdzenia w dowodach jakie zostały nadesłane przez skarżącego w wykonaniu wezwania sądu z dnia [...] r. Przede wszystkim zauważyć należy, iż z deklaracji VAT-7 za okres od [...] do [...] r. wynika, iż systematycznie dokonywane jest nabycie towarów i usług. I tak przykładowo podać można, iż w [...] r. wartość netto nabytych towarów i usług wyniosła [...] zł, za [...] za [...] zł, za [...] za [...] zł, za [...] zł. Powyższe świadczy o tym, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą i posiada środki pozwalające na dokonywanie zakupów. To zaś stoi w oczywistej sprzeczności z twierdzeniami zawartymi zarówno we wniosku o prawo pomocy jak i piśmie procesowym strony z dnia [...] r. Nadmienić też trzeba, iż jak wynika z umowy małżeńskiej majątkowej sporządzonej w formie aktu notarialnego repertorium A: [...] skarżący z małżonką ustanowili rozdzielność majątkową małżeńską. Ten fakt jednak w żaden sposób nie usprawiedliwia braku pomocy małżonki. Zgodnie bowiem z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ.: ONSAiWSA 2005/1/8). Strona opisując we wniosku swą sytuację faktyczną nie wskazała by pozostawała w związku małżeńskim. Należy tutaj podkreślić, że korespondencja Sądu z [...] r. kierowana na adres P. B. ul K. została odebrana przez U. B. małżonkę skarżącego, co wynika ze zwrotnego potwierdzenia jej odbioru . Końcowo zauważyć należy, iż przepis art. 255 p.p.s.a. stanowiący podstawę prawną do żądania przez sąd dodatkowych dokumentów i wyjaśnień w sytuacji gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające – co miało miejsce w sprawie - nakłada na stronę obowiązek współdziałania z sądem w tym zakresie. Powyższe nie oznacza jednak by to na Sądzie ciążył obowiązek prowadzenia takiego postępowania dowodowego, które miałoby prowadzić do wykazania istnienia przesłanek ustawowych warunkujących przyznanie prawa pomocy. To na stronie ciąży obowiązek udowodnienia ich zaistnienia . Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane wobec uchylania się wnioskodawcy od złożenia prawdziwych informacji w zakresie danych ujętych w sformalizowanym wniosku o prawo pomocy. Wobec powyższego, gdy w rozpoznawanej sprawie oświadczenia strony skarżącej o jej sytuacji materialno – finansowej pozostają w sprzeczności z dokumentami przez nią przedłożonymi przyjąć należało, iż strona skarżąca nie udowodniła by nie była w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Stanowisko strony, która uchyla się od zaprezentowania stosownej dokumentacji potwierdzającej jej aktualny stan majątkowy i możliwości płatnicze, dokonuje tego w sposób wybiórczy lub podaje nie prawdziwe dane nie obrazujące obiektywnie jej możliwości płatniczych nie zasługuje na aprobatę zwłaszcza, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania istnienia przesłanek przemawiających za słusznością przyznania prawa pomocy ciąży na wnioskodawcy (tak też NSA w Warszawie w postanowieniu z 25 kwietnia 2008 r. sygn. akt II OZ 322/08LEX nr 478983). W świetle wyżej wskazanych okoliczności oceny w przedmiocie braku wykazania przesłanki do zwolnienia od kosztów sądowych, nie zmienia także i to, iż strona jest zobowiązana do jednoczesnego efektywnego poniesienia kilku wpisów od skarg w postępowaniach sądowych toczących się obecnie przed tutejszym Sądem. Mając na uwadze powyższe, orzeczono jak w sentencji .