III SA/Gl 555/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Golat po rozpoznaniu w dniu 14 sierpnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi "A" s.c. J. T. i T. R. w G. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 4 lutego 2005 r., sygn. akt I SA/Ka 2306/03 w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych p o s t a n a w i a: oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy. Skarżąca Spółka – "A" J. T. i T. R. z siedzibą w G. wniosła dnia [...]r. (data wpływu) wniosek na urzędowym formularzu PPPr o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku stwierdzono, że Spółka nie prowadzi działalności gospodarczej od [...] r. Według wniosku skarżąca nie posiada żadnego majątku, ani rachunku bankowego. Dnia [...] r. Referendarz sądowy wezwał skarżącą do uzupełnienia w terminie 10 dni danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy w szczególności poprzez: złożenie wyjaśnień dotyczących działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącą Spółkę (wskazano, że wyjaśnienia te powinny być wsparte stosowną dokumentacją: w przypadku zawieszenia lub wykreślenia tej działalności z ewidencji - zaświadczeniem potwierdzającym ten fakt oraz odpisem ostatnio sporządzonej ewidencji środków trwałych, w razie kontynuowania działalności – zaświadczeniem o treści wpisu w ewidencji gospodarczej oraz odpisami: deklaracji na podatek od towarów i usług składanych przez skarżącą w okresie ostatnich [...] miesięcy, ewidencji środków trwałych posiadanych w ramach działalności gospodarczej oraz prowadzonych w związku z nią ksiąg rachunkowych lub podatkowej księgi przychodów i rozchodów za wskazany wyżej okres), przedłożenie wyciągów i wykazów z rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą Spółkę obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich [...] miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont (sprecyzowano, iż w przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie ich likwidacji - stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku), udzielenie odpowiedzi na pytanie o to, jaki tytuł prawny przysługuje wspólnikom skarżącej Spółki do lokalu stanowiącego jej siedzibę (zastrzeżono, że wyjaśnienia te należy poprzeć stosowną dokumentacją, potwierdzającą również ewentualną utratę wspomnianego tytułu), przedłożenie zaświadczenia wydanego przez właściwy urząd pracy, potwierdzającego, że jeden ze wspólników Spółki, występujący w jej imieniu w postępowaniu, jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, nadesłanie zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zameldowane pod adresem miejsca zamieszkania tego wspólnika oraz ewentualne wyjaśnienie, jakie relacje rodzinne łączą te osoby z tym wspólnikiem, udokumentowanie wysokości dochodu uzyskiwanego przez wspomnianego wspólnika i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, przedłożenie odpisów zeznań podatkowych złożonych przez te osoby, przedłożenie wyciągów i wykazów z rachunków bankowych posiadanych przez te osoby obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich [...] miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont, nadesłanie zaświadczenia wystawionego przez szkołę lub uczelnię potwierdzającego, że córka jednego ze wspólników uczy się w tej placówce oraz udokumentowanie za pomocą odpisów faktur lub rachunków wysokości wydatków z tytułu stałych opłat związanych z utrzymaniem jego gospodarstwa domowego. Odpowiadając na to wezwanie, wspólnik skarżącej Spółki, który występuje w jej imieniu w postępowaniu, nadesłał kopię własnego zeznania [...] za rok [...] (w większość rubryk zeznania wpisano "0"), wskazując na możliwość wystąpienia przez Sąd do właściwego organu podatkowego w razie uznania, iż jego oświadczenia w rozpatrywanym zakresie są niewystarczające. Podtrzymał nadto twierdzenia, że skarżąca Spółka "nie działa gospodarczo od [...] r." i "nie posiada kont bankowych również od [...] r." Wspólnik zwrócił się także z zapytaniem o to, jaki organ wystawia zaświadczenia o zameldowaniu, oraz czy powinien nadesłać odpis wyroku w sprawie separacji jego małżeństwa. Podkreślił jednak, że nie prowadzi z nikim wspólnego gospodarstwa domowego, odmawiając w związku z tym wykonania wezwania odnoszącego się do jego córki, oraz że pozostaje na utrzymaniu żony i "matki-emerytki". Referendarz sądowy ponownie wezwał skarżącą do uzupełniania w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku poprzez: udowodnienie, że skarżąca Spółka nie prowadzi działalności od [...] r. oraz że rachunek bankowy posiadany w związku z tą działalnością został w tym roku zamknięty, wykonanie wezwania do nadesłania zaświadczenia o zameldowaniu (wskazano organ wystawiający tego rodzaju zaświadczenia), nadesłanie zaświadczenia wystawionego przez właściwy dla wspomnianego wspólnika skarżącej Spółki organ podatkowy, potwierdzającego, że wspólnik ów nie wykazał dochodów do opodatkowania za [...] ostatnie lata, oraz przedłożenie odpisu prawomocnego orzeczenia orzekającego separację w małżeństwie tego wspólnika. W piśmie z dnia [...] r. J. T. wyraził pogląd, że wystarczającą wartość dowodową mają jego oświadczenia oraz że organ prowadzący postępowanie powinien przejawić inicjatywę w ustaleniu stanu faktycznego, występując do sądów, banków i organów mogących wydać żądane zaświadczenia czy dostarczyć wymagane dane. W konsekwencji wezwania wystosowane w sprawie uznał za szykanowanie jego osoby oraz faktyczną odmowę prawa do sądu, zagwarantowanego w Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Postanowieniem z dnia 23 czerwca 2009 r. sygn. akt III SA/GI 555/08 Referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu zwrócił uwagę, że skarżąca nie wykazała, iż spełnione zostały przesłanki przyznania prawa pomocy, nie wykonując w przeważającej części wezwań do uzupełnienia danych zawartych we wniosku. Zaakcentował, że zgodnie z art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) powoływanej dalej w skrócie jako: P.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Bezsprzecznie wedle rozpatrywanego unormowania wezwanie może być skierowane wyłącznie do wnioskodawcy, a nie do innych podmiotów, w tym banków, organów czy sądów, na które nie można nałożyć żadnych obowiązków w omawianej materii. Dnia [...] r. wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach sprzeciw od wskazanego postanowienia Referendarza sądowego. W sprzeciwie podniesiono m.in., że rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy WSA w Gliwicach mógł podjąć własne starania w celu ustalenia stanu faktycznego, o ile złożone oświadczenie uznał za niewiarygodne. Zwrócono też uwagę, że szykaną jest żądanie złożenia zaświadczenia o zameldowaniu, które to nie pozostaje w związku ze sprawą, a nadto żądanie przedłożenia dokumentów z dnia [...] r. nie było wykonalne ze względu na dni wolne od pracy. Poniesiono również brak dokumentacji Spółki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy jest wprowadzona z myślą o osobach (fizycznych i prawnych oraz jednostkach organizacyjnych), które z uwagi na bardzo trudną sytuację materialną, brak środków pieniężnych nie są w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego, a odmowa udzielenia im pomocy doprowadziłaby do zamknięcia przed nimi możliwości dochodzenia praw przed sądem administracyjnym. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony ze Skarbu Państwa. Powinno mieć miejsce jedynie w tych sytuacjach, w których strona istotnie nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków finansowych na udział w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Ciężar dowodu spełnienia powyższej przesłanki spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Do Sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy należy natomiast ocena, czy takie okoliczności zachodzą. W tym względzie należałoby powołać stanowisko NSA zawarte w postanowieniu z dnia 18 czerwca 2004 r., w którym podkreślił, iż ciężar dowodu co do okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na składającym wniosek, albowiem do uwzględnienia wniosku nie wystarczy ogólnikowe stwierdzenie o trudnej sytuacji tej osoby (FZ 165/04, niepubl.). Również w szeregu innych orzeczeniach NSA podkreśla się, iż na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek wykazania trudnej sytuacji (sygn. akt: II FZ 470/05, II FZ 834/05). Należy mieć również na uwadze, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 P.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji materialnej wnoszącego. W razie pojawiania się wątpliwości co do przedstawionych w formularzu danych Sąd ma instrumenty prawne służące ich wyjaśnieniu. Na mocy art. 255 P.p.s.a. Sąd może wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 § 2 P.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości. Czynności określone w art. 255 P.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W konsekwencji - podmiot wezwany do uzupełnienia oświadczenia winien z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. W interesie strony leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Strona powinna zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby Sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. O ile zatem nie przeprowadzenie, w oparciu o przepis art. 255 P.p.s.a., postępowania uzupełniającego co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, w sytuacji, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą wątpliwości, jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie informacji wskazanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 5 września 2005 r., II FZ 414/05; postanowienie NSA z 14 września 2005 r., II FZ 575/05; postanowienie NSA z 10 stycznia 2008 r., II FZ 540/07 niepubl.). Rozpatrując złożony na urzędowym formularzu wniosek z dnia [...]r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych należy stwierdzić, że Spółka nie wykazała, że w jej przypadku zachodzi przesłanka do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W swoim oświadczeniu Spółka podała, że stan zarówno kapitału zakładowego, jaki i wartości środków trwałych oraz zysku lub strat wynosi [...]. Jedynym dokumentem, który został przedłożony w sprawie było zeznanie [...] J. T. za [...] r., w którym nie wykazano dochód w wysokości [...] zł. Jeżeli chodzi o wyjaśnienie innych kluczowych dla przyznania prawa pomocy kwestii, to w zakresie zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej przez Spółkę stwierdzono, że dowodem na nieprowadzenie działalności jest brak kont. Nie odniesiono się natomiast do żądania - w przypadku zawieszenia lub wykreślenia tej działalności z ewidencji - zaświadczenia potwierdzającego ten fakt. Nie wiadomo zatem, czy formalnie działalność Spółki została zakończona albo przerwana. Mimo wyraźnie sformułowanego żądania Sądu dotyczącego udowodnienia, iż Spółka nie prowadzi działalności gospodarczej nie przedłożono również jakiejkolwiek innej informacji np. o wpłacaniu składek ZUS. W piśmie J. T. z dnia [...] r. stwierdzono natomiast, że "skarżący wnioskują o dokonanie przez Sąd wywiadu we właściwych instytucjach podatkowych na terenie miasta G. oraz wywiadu we wszystkich bankach". W kwestii rachunków bankowych Spółki oświadczenia wspólnika występującego w imieniu Spółki nie są wystarczające. W odpowiedzi na wezwanie z dnia [...] r. pełnomocnik Spółki stwierdził, że nie posiadała ona jakiegokolwiek rachunku bankowego na terenie G., natomiast w sprzeciwie z dnia [...] r. – wskazując na brak dokumentów firmy - stwierdzono, że ze względu na upływ czasu trudno określić w jakim banku Spółka prowadziła rachunek w [...] r. Odnośnie do podważania przez wnioskodawcę celowości żądania zaświadczenia z urzędu skargowego, potwierdzającego że J. T. nie wykazał dochodów za ostatnie [...] lata należy – powołując się na art. 255 P.p.s.a. – stwierdzić, że żądanie to miało na celu weryfikację oświadczeń strony. Należy również podnieść, że J. T. nie zwrócił się o przedłużenie terminu na złożenie dokumentów, nie złożył również wymaganych dokumentów po terminie. W sprzeciwie z dnia [...] r. ponownie zwrócił uwagę na możliwość podjęcia przez WSA w Gliwicach "własnych starań celem ustalenia stanu faktycznego". W odniesieniu do tego stwierdzenia należy podkreślić, że art. 255 P.p.s.a. nie stanowi podstawy do aktywności Sądu w uzyskiwaniu potrzebnej dokumentacji i podejmowania przez Sąd w celu weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy poszukiwań dokumentów w innych organach bądź instytucjach. Przywołany przepis zakreśla granice postępowania dowodowego wyraźnie obciążając obowiązkiem przełożenia potrzebnej dokumentacji wnioskodawcę. Jednocześnie uzasadniając ten obowiązek ustawodawca wskazał na potrzebę weryfikacji oświadczenia strony przez Sąd oraz potrzebę uzupełnienia informacji, w sytuacji, gdy oświadczenie wnioskującego o prawo pomocy "okaże się niewystarczające dla oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości". W kwestii zasadności żądania innych dokumentów, obrazujących osobistą sytuację majątkową J. T. oraz osób pozostających w nim we wspólnym gospodarstwie domowym Sąd wyjaśnia, że spółka cywilna, której wspólnikiem jest J. T. jest podatnikiem podatku od towarów i usług. Jednak w kontekście ponoszenia kosztów wpisu od skargi do sądu administracyjnego należy powołać się na konstrukcję spółki cywilnej, która nie posiada odrębnego majątku na podobieństwo spółek kapitałowych. W przypadku spółki cywilnej ustalenia faktyczne powinny zatem uwzględniać najogólniej rozumianą sytuację materialną jej wspólników. Zgodnie z art. 864 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.) odpowiadają oni za jej zobowiązania solidarnie, a stosownie do art. 863 tego Kodeksu majątek spółki stanowi w istocie przedmiot ich współwłasności łącznej. Reasumując należy przyjąć, że Spółka nie wykazała w sposób nie budzący wątpliwości jaka jest jej sytuacja majątkowa i tym samym uniemożliwiła przeprowadzenie analizy jej zdolności płatniczych. W składanych pismach wnioskodawca nie odwołał się do okoliczności faktycznych, które odpowiadałyby przesłankom przyznania prawa pomocy, co posiada decydujący wpływ na dokonane przez Sąd oceny wniosku Spółki. Należy ponadto podkreślić, że cytowany przepis stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty, powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Skarżący nie wykazał jednak faktów, ani nie opisał zdarzeń mogących przemawiać za odstępstwem od generalnej zasady ponoszenia kosztów sądowych. Taka sytuacja uniemożliwia rozstrzygnięcie przez Sąd w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sposób odpowiadający oczekiwaniom Spółki. W związku z powyższym na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.