III SA/Gl 556/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym Przewodniczący Sędzia WSA Marzanna Sałuda po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A Sp. z o.o. w M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W dniu 18 maja 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wydał oddalający skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług. Wnioskiem z dnia [...] strona skarżąca zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu podała, iż zajmuje się produkcją wyrobów chemicznych i metalowych, w tym rur stalowych, przewodów rurowych, profili drążonych, a także metalurgią proszków oraz kuciem, prasowaniem, wytłaczaniem i walcowaniem metali. W ramach tej działalności w ubiegłym roku obrotowym poniosła stratę rzędu [...] zł. Wprawdzie jej kapitał zakładowy wynosi [...] zł, a wartość środków trwałych szacuje się na kwotę [...] zł, niemniej jednak w wyniku wypowiedzenia umowy kredytowej, posiadany w [...] rachunek od pewnego czasu wykazuje saldo ujemne w wysokości [...] zł. Powyższe jest również konsekwencją prowadzonej egzekucji administracyjnej, która objęła zarówno majątek trwały jak i wszelkie należności. W tej sytuacji w ostatnim półroczu Spółka wygenerowała dalsze straty wielkości [...] zł. Nie posiada żadnych innych źródeł dochodu ani też żadnego wolnego od zajęć majątku. Dodatkowo przy piśmie z dnia [...] skarżąca nadesłała kserokopie następujących dokumentów źródłowych: - zestawienie tytułów wykonawczych wraz z kwotami należności głównej ([...] zł), kosztami egzekucyjnymi ([...] zł) oraz zaległymi odsetkami ([...] zł); - zeznanie podatkowe CIT-8 za 2009 r., z którego ustalono, iż Spółka A wypracowała w tym okresie przychód w kwocie [...] zł, który po potrąceniu kosztów jego uzyskania w wysokości [...] zł, przyniósł jej stratę rzędu [...] zł; - raporty kasowe z okresu ostatnich trzech miesięcy, których saldo końcowe wynosiło [...] zł; [...] zł oraz [...] euro; - deklaracje VAT-7 za ostatni kwartał, gdzie podstawa opodatkowania kształtowała się następująco: [...] zł, [...] zł oraz [...] zł; - sprawozdanie finansowe za 2009 r., w którym wykazano sumę bilansową w wysokości [...] zł, w tym środki pieniężne w kasie i na rachunkach bankowych w kwocie [...] zł, aktywa trwałe wielkości [...] zł oraz aktywa obrotowe rzędu [...] zł, a także - wyciągi z posiadanego przez Spółkę rachunku bankowego, gdzie na dzień [...] zaksięgowano ujemne saldo końcowe wynoszące [...] zł oraz kwotę [...] zł z tytułu zaległej prowizji, podczas gdy zablokowane środki wynosiły [...] zł. Postanowieniem z dnia 24 września 2010 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. Referendarz sądowy w uzasadnieniu wskazał, iż analiza stanu majątkowego tejże Spółki prowadzi do wniosku, iż ta powinna partycypować w kosztach sądowych, tym bardziej, że poniesiona w 2009 r. strata rzędu [...] zł została w całości pokryta z kapitału zapasowego firmy wypracowanego w roku 2008, który przyniósł zysk wielkości [...] zł . Nie można było zatem uznać, iż okoliczność ta zagraża płynności finansowej przedsiębiorstwa bądź jego dalszemu funkcjonowaniu na rynku. Postanowienie referendarza zostało doręczone pełnomocnikowi strony skarżącej [...]. Dnia [...] (data nadania w Urzędzie Pocztowym) pełnomocnik strony skarżącej wniósł sprzeciw na powyższe postanowienie, do którego dołączył pełnomocnictwo Syndyka masy upadłości upoważniającego A. M. radcę prawnego do występowania przed WSA w Gliwicach w postępowaniu dotyczącym postanowienia referendarza sądowego o sygn. akt III Sa/Gl 556/10 z 24 września 2010r. W sprzeciwie podniesiono, że strona utraciła możliwość opłacenia kosztów sądowych w miesiącu [...], w którym to zarząd Spółki złożył wniosek o upadłość. Upadłość została ogłoszona przez Sąd Rejonowy K. Wydział X Gospodarczy w dniu [...]. Pełnomocnik strony skarżącej podniósł, że w związku z toczącym się postępowaniem egzekucyjnym, mimo posiadania środków trwałych oraz kapitału zakładowego rzeczywisty dostęp do środków umożliwiających uiszczenie wpisu od skargi kasacyjnej jest niemożliwy do spełnienia .Posiadane środki są wystarczającymi na koszty postępowania upadłościowego , ale ich dostępność jest zablokowana dla strony. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) –dalej p.p.s.a. - postanowienie co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy może zostać wydane przez referendarza sądowego. Od takiego postanowienia stronie przysługuje środek odwoławczy określony w art. 259 ustawy, to jest sprzeciw. W razie wniesienia sprzeciwu, jeśli nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd rozstrzyga ją w drodze postanowienia, na które przysługuje zażalenie (art. 260 ustawy). Należy w tym miejscu zauważyć, że ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie daje sądowi uprawnienia do merytorycznego rozpoznania zasadności sprzeciwu. Skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest bowiem utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarskiego z mocy samej ustawy i przejście sprawy będącej jego przedmiotem do właściwości sądu (W. Chróścielewski, J.P. Tarno: Postępowanie administracyjne i postępowanie przed sądami administracyjnymi, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004). A zatem już samo wniesienie sprzeciwu, a nie jego zakres określony przez stronę powoduje utratę mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego. W takiej sytuacji sąd rozpoznaje złożony w sprawie wniosek, w tym wypadku wniosek o przyznanie prawa pomocy. Powyższe sprowadza się do ustalenia, czy spełniona została określona w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy przesłanka zwolnienia strony skarżącej od kosztów sądowych czy też nie. Zgodnie bowiem z treścią powołanego przepisu przyznanie osobie prawnej prawa pomocy w zakresie częściowym, o którym mowa w art. 245 § 3 ustawy, uzależnione jest od wykazania, że strona ta nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Użyte w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy pojęcie "wykazania" należy rozumieć jako udowodnienie, przedstawienie w sposób przekonywujący, pokazany, unaoczniony. Odnosi się ono do wnioskodawcy, co oznacza, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży bezpośrednio na stronie, a nie na rozpoznającym wniosek. Ma ona istotne znaczenie w sprawie, albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do wiarygodności składanych w treści wniosku oświadczeń. W ocenie Sądu strona nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zarówno z wniosku ze sprzeciwu jak i z nadesłanych na wezwanie referendarza sądowego dokumentów źródłowych nie wynika by sytuacja finansowa Spółki uzasadniała przychylenie się do wniosku w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych dotyczących, na obecnym etapie postępowania sądowo administracyjnego wpisu od skargi kasacyjnej . Zauważyć należy, iż obecnie przesłanek do zwolnienia od wpisu od skargi kasacyjnej Spółka upatruje w trudnościach finansowych związanych z faktem ogłoszenia upadłości Spółki skutkującym przejęciem władztwa nad masą upadłości przez syndyka. W tym zakresie strona podnosi, iż już w [...] utraciła możliwość opłacania kosztów sądowych. Zdaniem Sądu okoliczność ta nie może jednak mieć przesądzającego znaczenia dla rozstrzygnięcia wniosku mając zwłaszcza na uwadze to, iż strona z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych zwróciła się do sądu w dniu [...]. Jak wynika z dokumentów nadesłanych tut. Sądowi w wykonaniu wezwania referendarza sądowego w tym m.in.: raportów kasowych dotyczących m-cy V, VI i VII 2010r., w których saldo końcowe wynosiło [...] zł; [...] zł oraz [...] euro; deklaracji VAT-7 za maj, czerwiec i lipiec 2010r., gdzie podstawa opodatkowania kształtowała się następująco: [...] zł, [...] zł oraz [...] zł w kasie Spółki na dzień składania wniosku zgromadzone były wystarczające środki na pokrycie kosztów wpisu od skargi kasacyjnej kwota - [...] zł . Te bowiem, jak wynika z raportów kasowych wynosiły: [...] zł; [...] zł oraz [...] euro. Podobnie wykazana w deklaracjach VAT-7 podstawa opodatkowania w wysokości [...] zł, [...] zł oraz [...] zł nie potwierdziła by strona nie posiadała dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, które jak już nadmieniono, stanowią kwotę [...] zł należną od wpisu od skargi kasacyjnej. W tej sytuacji argumentacja pełnomocnika strony skarżącej dotycząca braku środków finansowych spowodowana decyzją zarządu Spółki co do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki nie może zasługiwać obecnie na uwzględnienie. Skoro bowiem strona skarżąca przed ogłoszeniem upadłości nie miała zablokowanych środków finansowych tym samym była w stanie uiścić wpis od skargi kasacyjnej w wysokości [...] zł. Zatem powoływanie się na ogłoszenie upadłości Spółki skutkujące władztwem syndyka nad masą upadłości nie może zostać uwzględnione. Oceniając bowiem obecnie pozytywnie tę okoliczność Sąd pominąłby sytuację materialno finansową w jakiej się strona znajdowała składając wniosek o prawo pomocy akceptując tym samym działanie Spółki sprowadzające się niejako do biernego oczekiwania do ogłoszenia o jej upadłości, by w konsekwencji wywodzić o braku środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Końcowo Sąd zauważa, iż w całości podziela pogląd NSA w Warszawie wyrażony w postanowieniu z 30 stycznia 2009r. nr II OZ 66/09 ( publ.LEX nr 551922) z którego wynika, iż obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej czy prawa do zwolnienia od kosztów, dlatego strona, która wyzbywa się zdolności do samodzielnego poniesienia kosztów postępowania nie może skutecznie podnosić, że odmowa przyznania prawa pomocy uniemożliwia jej dochodzenie swoich praw przed sądem. W tym stanie sprawy, działając na podstawie art. 260 i art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.