II OZ 66/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Gliniecki po rozpoznaniu w dniu 30 stycznia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia [...] z siedzibą w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 grudnia 2008 r., sygn. akt IV SA/Wa 1807/08 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] z siedzibą w W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] września 2008 r., zn. [...] w przedmiocie odmowy dopuszczenia do udziału w postępowaniu administracyjnym postanawia: oddalić zażalenie Zaskarżonym postanowieniem z dnia 17 grudnia 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił skarżącemu Stowarzyszeniu [...] przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] września 2008 r., zn. [...]. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że przyznanie prawa pomocy jest odstępstwem od zasady ponoszenia kosztów związanych ze swoim udziałem w postępowaniu sądowym i może być stosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, gdy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 202 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a. Z wyjaśnień złożonych przez Stowarzyszenie wynika, iż nie pobiera ono składek od swoich członków, nie prowadzi działalności gospodarczej i nie posiada żadnego majątku, a tym samym nie ma środków na swoją działalność. Sąd podkreślił jednak, że stosownie do przepisów ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r., Nr 79, poz. 855 ze zm.) Stowarzyszenie może przyjmować darowizny, spadki i zapisy, korzystać z ofiarności publicznej, a ponadto na mocy przepisów odrębnych może prowadzić działalność gospodarczą, co wynika także ze Statutu. Fakt, że stowarzyszenie nie wykorzystało możliwości na zgromadzenie środków finansowych (chociażby w drodze obowiązkowych składek) przesądza o braku podstaw do przyznania mu prawa pomocy. W zażaleniu na powyższe postanowienie Stowarzyszenie zarzuciło naruszenie przepisu art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a., ponieważ spełnia warunek braku środków na poniesienie kosztów postępowania, o którym mowa w tym przepisie. Działalność Stowarzyszenia jest korzystna dla ogółu mieszkańców W. i jest realizowana społecznie przez członków Stowarzyszenia. Dodatkowo Stowarzyszenie podniosło, że w szeregu innych spraw Wojewódzki Sąd Administracyjny zwalniał Stowarzyszenie od kosztów sądowych. Ponadto podniosło, że chociaż Statut przewiduje możliwość prowadzenia działalności gospodarczej, to obecnie Stowarzyszenie nie prowadzi i nie zamierza prowadzić działalności gospodarczej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. Stosownie do przepisu art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W niniejszej sprawie skarżące Stowarzyszenie starając się o przyznanie prawa pomocy wskazywało, że prowadzi działalność niezarobkową, nie generuje żadnych przychodów ani nie pobiera składek członkowskich. Niemniej jednak w orzecznictwie sądowoadministracyjnym panuje jednolity pogląd, iż fakt, że stowarzyszenie jest organizacją non profit nie zwalnia go od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności, chociażby w drodze obowiązkowych składek, czy uzyskiwanych z prowadzonej działalności gospodarczej. Skoro zatem strona dobrowolnie pozbawiła się środków, z których mogłaby pokryć koszty postępowania, wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie jest usprawiedliwiony. Fakt niepobierania składek od swoich członków oraz zaniechanie podjęcia jakichkolwiek działań w celu uzyskania środków finansowych nie może stanowić podstawy do przyznania skarżącemu Stowarzyszeniu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Członkowie Stowarzyszenia przystępując do aktywnej realizacji zamierzonych, powinni liczyć się z obowiązkiem ponoszenia niezbędnych kosztów, m.in. sądowych we wszczynanych postępowaniach i podjąć działania zmierzające do uzyskania odpowiednich środków na ich pokrycie. W takim stanie rzeczy uznać należy, że skarżące Stowarzyszenie nie wykazało, iż nie ma możliwości poniesienia kosztów, nie wykazało bowiem, że podjęło jakiekolwiek starania o uzyskanie środków finansowych na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Założeniem instytucji prawa pomocy jest przyznanie pomocy finansowej podmiotom, które z powodów od siebie niezależnych, nie mogą zgromadzić środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego, nie oznacza to, że na podstawie przepisu art. 246 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy przysługuje podmiotom, które dobrowolnie zaniechały pozyskiwania środków na swoją działalność. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej czy prawa do zwolnienia od kosztów, dlatego strona, która wyzbywa się zdolności do samodzielnego poniesienia kosztów postępowania nie może skutecznie podnosić, że odmowa przyznania prawa pomocy uniemożliwia jej dochodzenie swoich praw przed sądem. Wskazywana w zażaleniu okoliczność, że Stowarzyszenie w innych postępowaniach uzyskiwało zwolnienie od kosztów sądowych nie oznacza, że prawo pomocy zostanie mu przyznane w kolejnych postępowaniach sądowych. Należy zauważyć, że wojewódzki sąd administracyjny wielokrotnie odmawiał przyznania Stowarzyszeniu prawa pomocy w innych postępowaniach, a zażalenia wnoszone przez Stowarzyszenie były oddalane (postanowienia NSA z dnia 20 marca 2008 r. sygn. akt II OZ 239/08, z dnia 31 marca 2008 r., sygn. akt II OZ 263/08, z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OZ 266/08, z dnia 10 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OZ 308/08, z dnia 28 sierpnia 2008 r., sygn. akt II OZ 843/08, z dnia 12 września 2008 r., sygn. akt II OZ 908/08, z dnia 5 listopada 2008 r., sygn. akt II OZ 1157/08, z dnia 16 grudnia 2008 r., sygn. akt II OZ 1295/08, z dnia 16 grudnia 2008 r., sygn. akt II OZ 1295/08 oraz II OZ 1296/08, z dnia 23 grudnia 2008 r., sygn. akt II OZ 1330/08, sygn. akt II OZ 1131/08 oraz II OZ 1332/08). Odrębnie wskazać należy, że w przypadku uwzględnienia skargi, skarżącemu przysługuje od organu zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw (art. 200 p.p.s.a.). Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.