II OZ 1330/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Włodzimierz Ryms po rozpoznaniu w dniu 23 grudnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia [...] z siedzibą w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 listopada 2008 r., sygn. akt IV SA/Wa 1632/08 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] z siedzibą w W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] sierpnia 2008 r., nr [...] w przedmiocie odmowy dopuszczenia do udziału w postępowaniu postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 20 listopada 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił Stowarzyszeniu [...] z siedzibą w W. przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi tego Stowarzyszenia na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] sierpnia 2008 r. w przedmiocie odmowy dopuszczenia do udziału w postępowaniu na prawach strony w postępowaniu w sprawie ustalenia warunków zabudowy dla inwestycji polegającej na budowie budynków biurowych z garażem podziemnym, obsługą komunikacyjną, infrastrukturą techniczną oraz elementami zagospodarowania terenu. W uzasadnieniu Sąd stwierdził, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Stowarzyszenie prowadząc działalność na rzecz ochrony istniejących obiektów historycznych oraz podejmując działania mające na celu zachowanie walorów architektonicznych miasta stołecznego Warszawy, potencjalnie związane z udziałem w postępowaniach sądowych, wnosząc skargę winno liczyć się z koniecznością pokrycia kosztów wszczętego postępowania. Ponadto oświadczenie o nieposiadaniu jakichkolwiek środków budzi wątpliwości. Stowarzyszenie bierze udział w licznych postępowaniach zarówno przed organami administracyjnymi, jak i przed sądami administracyjnymi. Udział ten wiąże się z ponoszeniem kosztów związanych ze sporządzeniem pism, odpisów pism, kserokopii dokumentów, przesyłaniem korespondencji (znaczki pocztowe) itp. Zatem strona dysponuje środkami finansowymi niezbędnymi do dokonywania czynności procesowych, nie wskazuje natomiast źródła ich pozyskiwania. W zażaleniu na to postanowienie skarżące Stowarzyszenie podniosło, że jego działalność polegająca na reprezentowaniu interesu społecznego w sprawach z zakresu architektury i urbanistyki, nie wymaga żadnych środków i jest realizowana społecznie przez członków Stowarzyszenia. Stowarzyszenie prowadzi działalność korzystną dla ogółu mieszkańców Warszawy. Dąży do zapewnienia ładu architektoniczno-urbanistycznego, realizuje więc cele istotne dla całej społeczności. Stowarzyszenie podniosło również, że w szeregu innych spraw przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie było zwalniane od kosztów sądowych, dlatego zaskarżone postanowienie stanowi niezrozumiałe odstępstwo od poprzedniej praktyki. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów. Wymóg ponoszenia kosztów sądowych nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przez pojęcie "środki" należy rozumieć nie tylko środki finansowe gromadzone na rachunkach bankowych czy wartość środków trwałych. Obowiązkiem ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy jest wykazanie faktu podjęcia starań o uzyskanie środków finansowych, niezależnie od efektów. W rozpoznawanej sprawie uznać należy, że skarżące Stowarzyszenie nie wykazało dostatecznie, iż nie dysponuje wystarczającymi środkami na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Należy zgodzić się ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji, że fakt niepobierania składek od swoich członków oraz zaniechanie podjęcia jakichkolwiek działań w celu uzyskania środków finansowych nie może samo przez się stanowić podstawy do przyznania skarżącemu Stowarzyszeniu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa, a więc ubiegający się o taką pomoc powinien w każdym przypadku poczynić wszelkie możliwe czynności, które pozwolą mu na uiszczenie kosztów sądowych i dopiero wtedy, gdyby poczynione w ten sposób czynności okazałyby się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa. W okolicznościach niniejszej sprawy, nie można bowiem przyjąć że jedynym przesądzającym argumentem przemawiający za zwolnieniem od kosztów sądowych jest, jak twierdzi skarżące Stowarzyszenie to, że jego działalność jest realizowana społecznie przez członków Stowarzyszenia. Jak słusznie wskazał Sąd pierwszej instancji zgodnie z art. 33 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r., Nr 79, poz. 855 ze zm.) majątek stowarzyszenia powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz ofiarności publicznej. Skarżące Stowarzyszenie nie wykazało, że podjęło jakiekolwiek starania o uzyskanie środków finansowych na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Na zmianę rozstrzygnięcia nie może wpłynąć również fakt, iż zdaniem skarżącego Stowarzyszenia prowadzi ono działalność polegającą na reprezentowaniu interesu społecznego w sprawach z zakresu architektury i urbanistyki, korzystną dla ogółu mieszkańców Warszawy. Należy jednak zauważyć, że w przypadku uwzględnienia skargi, skarżącemu przysługuje od organu zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw (art. 200 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Odnosząc się do zarzutu Stowarzyszenia, że w szeregu innych spraw przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie było zwalniane od kosztów sądowych, należy zauważyć natomiast, że liczne zażalenia Stowarzyszenia [...] na postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o odmowie przyznania prawa pomocy Stowarzyszeniu, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił postanowieniami z dnia 20 marca 2008 r. sygn. akt II OZ 239/08, z dnia 31 marca 2008 r., sygn. akt II OZ 263/08, z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OZ 266/08, z dnia 10 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OZ 308/08, z dnia 28 sierpnia 2008 r., sygn. akt II OZ 843/08, z dnia 12 września 2008 r., sygn. akt II OZ 908/08, z dnia 5 listopada 2008 r., sygn. akt II OZ 1157/08, z dnia 16 grudnia 2008 r., sygn. akt II OZ 1295/08, co zupełnie pominęło skarżące Stowarzyszenie. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.