III SA/Gl 558/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Karpińska, po rozpoznaniu w dniu 12 października 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi P. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek, podkreślił, że nie posiada żadnego majątku i nie osiąga jakichkolwiek dochodów, będąc na utrzymaniu syna. Stwierdził również, iż nie pozostaje z nikim we wspólnym gospodarstwie domowym. Odpowiadając na wezwanie do uzupełnienia danych zawartych we wniosku, skarżący nadesłał odpisy: umowy wyłączającej wspólność majątkową w jego małżeństwie, deklaracji dla podatku od towarów i usług za okresy od [...] do [...] r. (w deklaracjach tych nie wykazano żadnej podstawy opodatkowania, w każdej z nich wyszczególniono jednak wartości nabycia towarów i usług, w ostatniej z nich na kwotę [...] zł), zeznania podatkowego za [...] r. (wykazano w nim przychód z działalności gospodarczej w wysokości [...] zł, koszty jego uzyskania w wysokości [...] zł i dochód w wysokości [...] zł) oraz księgi wieczystej nieruchomości stanowiącej jego miejsce zamieszkania (według niego nieruchomość należy do małżonki skarżącego i jest obciążona [...] na kwotę [...] zł). Sprawozdawca ponownie wezwał skarżącego do uzupełnienia w terminie 14 dni danych zawartych we wniosku poprzez: nadesłanie zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zameldowane pod adresem miejsca zamieszkania skarżącego oraz ewentualne wyjaśnienie, jakie relacje rodzinne łączą te osoby ze skarżącym, udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez wnioskodawcę i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, w tym (także) przez jego syna i – pomimo rozdzielności majątkowej – przez jego małżonkę, kopii zeznań podatkowych za rok [...] złożonych przez wspomniane wyżej osoby pozostające ze skarżącym w gospodarstwie domowym (zastrzeżono, że w przypadku, gdyby którekolwiek z tych zeznań nie zostało złożone, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie właściwego organu podatkowego), przedłożenie wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont (sprecyzowano nazwy trzech banków, w których w świetle akt administracyjnych skarżący miał rachunki, i zastrzeżono, że gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie ich likwidacji – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku), przedstawienie odpisów prowadzonej przez skarżącego podatkowej księgi przychodów i rozchodów za ostatnie sześć miesięcy (ewentualnie ksiąg rachunkowych za ten okres), nadesłanie zaświadczenia właściwego organu podatkowego poświadczającego, że w roku bieżącym nie odnotowano jakichkolwiek wpłat tytułem zaliczek na podatek dochodowy skarżącego, złożenie wyjaśnień na temat stanu prawnego lokalu wykorzystywanego wcześniej przez skarżącego w działalności gospodarczej oraz udokumentowanie za pomocą odpisów faktur lub rachunków wysokości wydatków z tytułu stałych opłat związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Wezwanie to doręczono w dniu [...] r. do rąk małżonki wnioskodawcy. Do chwili obecnej skarżący nie nadesłał brakujących dokumentów. Sąd zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – czyli w myśl art. 245 § 3 przywołanej ustawy obejmującym m.in. zwolnienie od kosztów sądowych – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie tego faktu. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez nią dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest ona w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Odnosząc te uwagi do rozpatrywanej sprawy, stwierdzić trzeba, że skarżący nie wykazał, iż powyższa przesłanka została spełniona. Nie wykonał bowiem w wystarczającym stopniu wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku. Podkreślić zaś wypada, że zgodnie z art. 255 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który zresztą został wskazany w wezwaniu skierowanym do skarżącego, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Wezwanie takie może odnosić się przy tym do osób trzecich pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym, i to nie tylko dlatego, że informacje o tych osobach muszą być zamieszczone w odpowiednich rubrykach formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, ale przede wszystkim z uwagi na fakt, iż treść tych oświadczeń, co oczywiste, może w istotnym stopniu wpłynąć na rozstrzygnięcie wniosku (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt I OZ 657/06, LEX nr 181557). Skoro bowiem wnioskodawca pozostaje we wspólnocie rodzinnej i majątkowej z innymi osobami, to wydatki i potrzeby finansowe tych osób bezsprzecznie kształtują jego status majątkowy, czasami wręcz przesądzając o tym, czy może on ponieść koszty postępowania, czy też nie. Bezsprzecznie przy tym rozpatrywane wezwanie może być skierowane wyłącznie do osoby wnioskującej o prawo pomocy, a nie do osób trzecich czy innych podmiotów. Jeśli natomiast osoba trzecia odmówi współpracy z wnioskodawcą, to powinna się liczyć, iż swoją postawą naraża tegoż wnioskodawcę na negatywne konsekwencje w postaci odmowy przyznania prawa pomocy. Zaznaczyć również wypada, że wezwanie w tej materii wystosowano do skarżącego, mimo iż na wcześniejszym etapie postępowania powołał się on na umowę wyłączającą wspólność majątkową w jego małżeństwie. Okoliczność ta nie ma wszak znaczenia w punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy, nie wyłączając zastosowania art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), w myśl którego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia ich pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. GZ 71/04, ONSAiWSA 2005, nr 1, poz. 8). Rozdzielność majątkowa, jak sama nazwa wskazuje, odnosi się przecież do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09). Niewykonanie wezwania w części odnoszącej się osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym ma w niniejszej sprawie szczególne znaczenie. Wnioskodawca nie tylko przecież zamieszkuje wraz z małżonką w należącym do niej domu, co potwierdza treść nadesłanego przezeń odpisu księgi wieczystej oraz znajdującego się w aktach potwierdzenia odbioru, ale i oświadczył, że pozostaje na utrzymaniu syna oraz że nie ponosi żadnych bieżących wydatków. Oczywistym zatem jest, że ocena wniosku musi uwzględniać możliwości finansowe co najmniej obu wymienionych osób. Dotychczasowe spostrzeżenia nie wyczerpują jednak listy wątpliwości stanowiących skutek braku dokumentów, o które wzywano. Najistotniejsze spośród nich dotyczą działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego. Wnioskodawca nie nadesłał bowiem żądanych dokumentów rachunkowych oraz wyciągów z wszystkich rachunków bankowych, czyli materiałów mających podstawowe znaczenie dla poczynienia ustaleń w rozpatrywanym zakresie. Ustalenia te są zaś tym bardziej konieczne, że oświadczenia skarżącego nie znajdują potwierdzenia w tych materiałach, które zostały przez niego nadesłane. W świetle zeznania podatkowego za ubiegły rok oraz deklaracji dla podatku od towarów i usług uzyskał on wszak w ubiegłym roku dochód z działalności gospodarczej, a w roku bieżącym regularnie dokonywał zakupu towarów i usług. Sądowi rozpoznającemu sprawę znany jest z urzędu fakt nadesłania części dodatkowych dokumentów (m.in. odpisy: umowy użyczenia, wyciągu z jednego z rachunków bankowych strony oraz deklaracji dla podatku od towarów i usług) w sprawie o sygn. akt III SA/Gl 331/09. Należy jednak podkreślić, że dokumenty te w części pokrywają się z uprzednio złożonymi a nadto nie można ich uznać za wystarczające do uwzględnienia wniosku co znalazło wyraz w postanowieniu referendarza sądowego w przedmiotowej sprawie odmawiającym przyznania prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji