III SA/Gl 562/08

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 18 września 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi "A" Sp. z o.o. w B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w zakresie wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Dnia [...] r. (data stempla pocztowego) skarżąca Spółka, reprezentowana przez pełnomocnika radcę prawnego M. M., wniosła skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług. W uzasadnieniu powyższego domagała się "zwolnienia z kosztów postępowania" załączając stosowny formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy – druk PPPr. Jak wynika z zawartego tam oświadczenia o stanie majątkowym i dochodach kapitał zakładowy Spółki zajmującej się [...] wynosi [...] zł, z kolei wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok kształtowała się w wysokości [...] zł, natomiast zysk z prowadzonej działalności wynosił [...] zł. Jednocześnie jako składniki posiadanego majątku wymieniono własność [...] położonej w B. oraz środki pieniężne zgromadzone na rachunku bankowym Spółki w kwocie [...] zł. Dodatkowo w rubryce nr 5 formularza skarżąca powołując się na przyczyny zaskarżenia wadliwej w jej przekonaniu decyzji podniosła, iż z tego tytułu poniosła już znaczne straty finansowe spowodowane koniecznością uiszczenia na rzecz Urzędu Skarbowego kwoty [...] zł, stąd "dalsze ponoszenie opłat sądowych stawia ją w ciężkiej sytuacji zwłaszcza wobec konkurentów, którzy w identycznej sprawie podatkowej nie zostali obciążeni dodatkowymi daninami publicznymi". Ponadto jako uzupełnienie złożonego wniosku do akt sprawy nadesłano kserokopie następujących dokumentów źródłowych: - zaświadczenie z dnia [...] r. stwierdzające, iż w okresie ostatnich [...] lat kalendarzowych skarżąca nie posiadała zadłużenia w Banku z tytułu [...]; - odpis z księgi wieczystej [...] położonej w B., której powierzchnia wynosi [...] ha; - bilans za lata [...] i [...] wraz z rachunkiem zysków i strat oraz informacją dodatkową, z których wynika, iż na koniec roku środki pieniężne w kasie i rachunkach bankowych wynosiły [...] zł oraz [...] zł, natomiast zysk za ten okres kształtował się w wysokości [...] zł i [...] zł, z kolei kapitał zapasowy uległ zwiększeniu z kwoty [...]zł do kwoty [...] zł; - wyciągi z rachunków bankowych oraz raporty kasowe za ostatnie [...] miesięcy; - zeznania podatkowe za lata [...] i [...] r., z których ustalono, iż dochód w tym okresie wynosił odpowiednio [...] zł i [...] zł; - deklaracje podatkowe VAT-7 za ostatnie [...] miesięcy, gdzie wykazano następujące podstawy opodatkowania: [...] zł, [...] zł, [...] zł, [...] zł, [...]zł i [...] zł. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - obejmującym zgodnie z art. 245 § 3 ustawy zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego – gdy ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W tym miejscu należy zauważyć, iż przywołany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym, w myśl której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 199 ustawy p.p.s.a.), zatem jego stosowanie może mieć miejsce jedynie w takich sytuacjach, kiedy uzasadnione jest zapewnienie stronie skarżącej będącej osobą prawną – prawa do sądu pod warunkiem, iż ta wykaże, tj. udowodni w sposób wystarczająco przekonujący istnienie okoliczności uzasadniających zwolnienie jej z obowiązku uiszczania występujących w sprawie kosztów sądowych, w tym należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego. Z regulacji zawartej w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy p.p.s.a. wypływa bowiem jednoznaczny wniosek, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania w znaczeniu udowodnienia, przedstawienia czegoś w sposób przekonujący, unaocznienia (por. Słownik języka polskiego pod redakcją prof. Mieczysława Szymczaka, tom III, Wydawnictwo Naukowe PWN, Sp. z o.o. - Warszawa 1978, wydanie IX z 1994 r., str. 805), że osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna ubiegająca się o prawo pomocy nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Tym samym rozstrzygnięcie złożonego wniosku zależy w gruncie rzeczy od tego, co zostanie przez wnioskodawcę udowodnione (por. J.P.Tarno "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi". Komentarz, Wyd. Prawnicze Lexis Nexis, W-wa 2004 r., str. 319). Odnosząc przywołaną wyżej regulację prawną oraz prezentowane w tym zakresie stanowisko doktryny do realiów rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że przewidziana w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy p.p.s.a. przesłanka zwolnienia strony skarżącej z obowiązku uiszczania kosztów sądowych (tj. opłat sądowych i wydatków) nie została spełniona. Analiza stanu majątkowego wnioskodawcy dokonana w oparciu o podniesione okoliczności oraz przedłożone do akt kserokopie dokumentów, prowadzi do wniosku, iż skarżąca Spółka nie wykazała w dostateczny i przekonujący sposób jakoby nie była w stanie ich ponieść. Posiada bowiem zgromadzone - według oświadczenia - na rachunku bankowym środki finansowe w kwocie [...] zł, które może przeznaczyć na ten cel. Tym bardziej, że w [...] roku wypracowała dochód w wysokości [...] zł (vide: zeznanie podatkowe [...]). Dodatkowo dysponuje też majątkiem trwałym, którego wartość - według bilansu za ostatni rok – oszacowała na kwotę [...] zł. Tymczasem w orzecznictwie sądowym zgodnie przyjmuje się, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Instytucja prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów, do których zalicza się m.in. należny na tym etapie sprawy wpis sądowy od skargi stanowi bowiem wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w procedurach sądowych, w tym w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Zatem każdy podmiot zamierzający wytoczyć sprawę lub wziąć udział w sprawie powinien liczyć się z koniecznością poniesienia związanych z tym kosztów i odpowiednio wcześniej w miarę istniejących możliwości, gromadzić środki potrzebne na ich pokrycie. Tym bardziej, że dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, a ich posiadanie staje się istotnym składnikiem prowadzonej działalności. Oznacza to, że w procedurze planowania wydatków podmioty prowadzące tę działalność, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinny uwzględniać także konieczność posiadania środków na prowadzenie spraw sądowych. Planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady, o której wspomniano wyżej jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych nie może prawnie skutecznie podnieść zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej z obowiązku ich uiszczenia jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądem (vide: postanowienie NSA z dnia 12 stycznia 2005 r. sygn. akt FZ 415/04 niepubl. oraz postanowienie NSA z dnia 2 marca 2005 r. sygn. akt II GZ 12/05 niepubl.). Mając na uwadze powyższe przyjąć należało, że gdyby skarżąca Spółka z osiągniętego w [...] i [...] r. dochodu w kwocie [...] zł i [...] zł oraz poniesionych w tym okresie wydatków w wysokości [...] zł i [...] zł (vide: zeznanie podatkowe [...] za [...] i [...] r.) wygospodarowała niezbędne środki byłaby w stanie partycypować w kosztach postępowania. Tym bardziej, że posiada silną pozycję na rynku, która zdaniem rozpoznającego wniosek pozwala na czynienie stosownych oszczędności. Te bowiem leżą w zasięgu jej możliwości. Z nadesłanych do akt dokumentów źródłowych wynika wszakże, iż podstawa opodatkowania wykazana w deklaracjach VAT-7 za ostatnie [...], tj. od [...] do [...] [...] r. wynosiła w poszczególnych miesiącach: [...] zł, [...] zł, [...] zł, [...] zł, [...] zł i [...] zł. Ponadto fakt, iż w latach [...] skarżąca wypracowała znaczny przychód (tj. [...] zł i [...] zł) powinien był skłonić ją do przedsięwzięcia stosownych kroków by zabezpieczyć się finansowo. W orzecznictwie sądowym powszechny jest bowiem pogląd, iż od przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą wymaga się przezorności, zapobiegliwości i profesjonalizmu, gdyż prowadzenie działalności gospodarczej wiąże się ze swej istoty z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów – także sądowych. Zwłaszcza, że zgodnie z art. 200 ustawy p.p.s.a. w razie pozytywnego dla skarżącej rozstrzygnięcia jej skargi wszelkie poniesione przez nią opłaty na poczet prowadzonego postępowania podlegać będą zwrotowi (por. postanowienie NSA z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 156/04 niepubl. oraz postanowienie NSA z dnia 24 kwietnia 2006 r., sygn. akt I FZ 128/06 niepubl.). Stąd działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 w zw. z art. 258 § 3 oraz art. 245 § 1 i § 3 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.