III SA/Gl 570/10

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 12 maja 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie [...] zł, skarżący B. J. złożył wniosek o prawo pomocy obejmujący zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, że nie ma możliwości uregulowania wpisu w związku z czynnościami egzekucyjnymi prowadzonymi przez Urząd Skarbowy w B.. Wnioskodawca oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną I. J., uzyskuje on emeryturę w wysokości [...] zł, natomiast jego żona otrzymuje emeryturę w wysokości [...] zł miesięcznie. Pomiędzy małżonkami obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej (intercyza została zawarta w dniu [...] 2004 r.). Skarżący zajmuje mieszkanie o powierzchni [...] m2, posiada nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha, a poza tym nie posiada żadnych oszczędności, papierów wartościowych ani innych przedmiotów wartościowych. Skarżący został wezwany zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 30 marca 2010 r. do uzupełnienia danych, na które powołał się we wniosku o prawo pomocy, poprzez wykazanie swojego stanu majątkowego oraz stanu majątkowego swojej żony. Wezwanie to miało na celu uzyskanie odpowiedniego materiału dowodowego, który obrazowałby aktualne i faktyczne możliwości finansowe strony skarżącej. Skarżący został wezwany między innymi do udokumentowania dochodów uzyskiwanych przez jego żonę z tytułu emerytury, nadesłania odpisów zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych złożonych przez jego małżonkę, jak również przedłożenie wykazów i wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez małżonkę skarżącego. Wnioskodawca nadesłał dokumenty o które był wezwany, za wyjątkiem jednak tych dokumentów, które miały zobrazować stan majątkowy jego żony I. J.. Wnioskodawca nadesłał w tym zakresie jedynie kserokopię aktu notarialnego, w którym zawarta została umowa wyłączająca majątkową wspólność małżeńską. Ponadto skarżący przedłożył kserokopie rachunków wskazujących miesięczne koszty związane z utrzymaniem. Strona ponosi następujące opłaty miesięczne: czynsz ([...] zł), energia elektryczna ([...] zł), gaz ([...] zł), telewizja kablowa ([...] zł), woda ([...] zł). Pozostała kwota przeznaczona jest na zakup żywności oraz na zaspokojenie należności ściąganych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. w drodze egzekucji: aktualnie jest to [...] zł miesięcznie. Wnioskodawca nadesłał również kserokopię decyzji w/w organu z dnia [...] 2010 r., w której rozłożono na raty zaległość podatkową w kwocie [...] zł wraz z odsetkami za zwłokę w wysokości [...] zł. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy zażądał jedynie zwolnienia od kosztów sądowych. Wniosek ten, obejmował więc jedynie żądanie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku B. J., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Dokonana w tym kontekście analiza okoliczności sprawy oraz przedłożonego przez wnioskodawcę niekompletnego materiału dowodowego doprowadziła do konkluzji, że brak jest podstaw do uwzględnienia zgłoszonego żądania. Stosownie do art. 255 P.p.s.a., wskazanym zresztą w cytowanym wezwaniu referendarza sądowego, skierowanym do skarżącego, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to strona zobowiązana jest złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Co istotne, to wezwanie takie może odnosić się także do osób trzecich, pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym, i to nie tylko dlatego, że informacje o tych osobach muszą być zamieszczone w odpowiednich rubrykach formularza PPF, ale przede wszystkim z uwagi na fakt, że treść tych oświadczeń, co oczywiste, może w istotnym stopniu wpłynąć na rozstrzygnięcie wniosku (postanowienie NSA z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt: I OZ 657/06, LEX nr 181557). Jeżeli wnioskodawca pozostaje we wspólnocie rodzinnej i majątkowej z inną osobą – w tym przypadku z żoną – to właśnie łączne wydatki i potrzeby finansowe tych osób bezsprzecznie kształtują status majątkowy wnioskodawcy. W dalszej kolejności fakt ten bezpośrednio przesądza o tym, czy wnioskodawca może ponieść koszty postępowania, czy też nie jest w stanie ich ponieść. Bezsprzecznie, rozpatrywane wezwanie może być skierowane wyłącznie do osoby wnioskującej o prawo pomocy, a nie do osób trzecich czy innych podmiotów. Jeśli natomiast osoba trzecia odmówi współpracy z wnioskodawcą, to powinna się liczyć z tym, że swoją postawą naraża tegoż wnioskodawcę na negatywne konsekwencje w postaci odmowy przyznania prawa pomocy. Zaznaczyć również należy, że wezwanie w tej materii wystosowano do skarżącego, mimo iż już na urzędowym formularzu wniosku PPF w rubryce 11 "inne dane, które składający oświadczenie uważa za istotne" powołał się na umowę wyłączającą wspólność majątkową w jej małżeństwie (czyli istnienie w małżeństwie ustroju rozdzielności majątkowej). Okoliczność ta nie ma jednak znaczenia z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy, nie wyłączając zastosowania art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), w myśl którego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia ich pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. GZ 71/04, ONSAiWSA 2005, nr 1, poz. 8). Rozdzielność majątkowa, jak sama nazwa wskazuje, odnosi się przecież do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09). Niewykonanie wezwania w części odnoszącej się do osoby pozostającej we wspólnym gospodarstwie domowym ma w niniejszej sprawie szczególne znaczenie. Wnioskodawca zamieszkuje przecież razem z żoną w lokalu mieszkalnym przy. ul. [...] w B.. Skarżący sam oświadczył na urzędowym formularzu PPF, że prowadzi razem ze swoją żoną wspólne gospodarstwo domowe. Oczywistym zatem jest, że ocena wniosku musi uwzględniać precyzyjne dane odnoszące się do obu osób pozostających w związku małżeńskim. Odnosząc powyższe do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący nie udowodnił, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy. Nie uczynił bowiem całkowicie zadość wezwaniu do przedłożenia dokumentów, które pozwoliłyby ocenić całokształt jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.