III SA/Gl 596/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik po rozpoznaniu w dniu 5 października 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na wskazaną w sentencji postanowienia decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K., dotyczącą podatku od towarów i usług. Odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od tejże skargi, w kwocie 200 zł, skarżący wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od tego wpisu. Uzasadniając wniosek podniósł, że jego aktualna sytuacja materialna jest katastrofalna. Wynika to z prowadzonych w stosunku do niego postępowań egzekucyjnych, gdzie podjęto czynności egzekucyjne polegające na zablokowaniu kont bankowych, zajęciu nieruchomości i wierzytelności, a także na ustanowieniu hipoteki na nieruchomości, której jest współwłaścicielem. Skarżący oświadczył, że nie posiada lokat bankowych ani wartościowych ruchomości. Jego Małżonka obecnie jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Skarżący zaznaczył, że było mu już przyznawane prawo pomocy w sprawach o sygn. od I SA/Gl 1555/09 do I SA/Gl 1599/05. Również przed sądami powszechnymi był zwolniony od kosztów sądowych w wielu sprawach. Do wniosku skarżący dołączył szereg dokumentów źródłowych, wśród nich zajęcia rachunków bankowych, zajęcia wierzytelności, postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 19 grudnia 2005 r. o sygn. akt I SA/Gl 1555/05, orzeczenia sądów powszechnych potwierdzające fakt zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych, m. in. postanowienie z dnia [...] r. sygn. akt [...]; postanowienia te wydane zostały w okresie od [...] r. do [...] r. Odpowiadając na wezwanie referendarza sądowego, skarżący nadesłał urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, jednocześnie precyzując, że wniosek dotyczy zwolnienia od wpisu sadowego od skargi. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach zawartego w rzeczonym formularzu wynika, że skarżący we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje wraz z żoną i córką. W skład posiadanego majątku wchodzi dom [...] o pow. [...]m² w C. oraz nieruchomość o pow. [...] ha - obie wskazane nieruchomości zostały zajęte przez komornika. Odnośnie dochodów skarżący oświadczył, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w [...] r. poniósł stratę w kwocie [...] zł, jak również w pierwszej połowie bieżącego roku również ponosi stratę. Postanowieniem z dnia 12 sierpnia 2009 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W złożonym sprzeciwie skarżący podniósł po raz kolejny, iż znajduje się w katastrofalnej sytuacji materialnej. Stwierdził, iż osiągnięty zysk z działalności gospodarczej jest jedynie "wirtualny". Zaznaczył, że w okresie od [...] do [...] r. nie regulował bieżących opłat z tytułu wieczystego użytkowania [...] na łączną kwotę [...] zł. Z tytułu podatku od nieruchomości nie uiścił wpłat na kwotę [...] zł, jak również nie opłacał składek [...], które wynoszą za wskazany okres [...] zł. Zaznaczył, iż księgując w/w kwoty, których nie zapłacił, okazałoby się, że na dzień [...] r. jego strata wynosiłaby około [...] zł. Zdaniem skarżącego brak tych opłat spowodowany jest procesami z firmą ,,A.’’, przez którą został on oszukany. Skarżący wskazał, iż w dniu [...] r. uzyskał postanowienie o zawieszeniu postępowania egzekucyjnego, którego prowadzenie przez komornika (kwota dochodzonych należności to [...] zł) całkowicie uniemożliwiało mu dokonywanie jakiejkolwiek wypłaty z konta bankowego. Z uwagi na zawartą ugodę z Urzędem Miasta [...], skarżący zmuszony jest do regulowania w pierwszej kolejności kwot, wynikających z zawartej ugody. Miesięczna rata spłaty zaległości w wyniku tej ugody wynosi ponad [...] zł, co pozbawia wnioskującego jakichkolwiek możliwości finansowych, aby móc regulować inne zobowiązania – np. [...], co spowodowało wszczęcie szeregu postępowań egzekucyjnych. Skarżący dodał również, iż spłaca zadłużenie wobec wielu firm. Odnośnie zakupu produktów, stosowanych w [...], podał, że zakupy takie zostały dokonane, albowiem jeden z jego pracowników, wykorzystując [...], spowodował w nim uszkodzenia, które skarżący zmuszony był pokryć, gdyż [...] pożyczony został od znajomego. Skarżący podał nadto, iż obecnie nie posiada środków trwałych w postaci [...], gdyż ostatnie [...] ([...]oraz [...]) zostały [...]. W odniesieniu do nieruchomości, gdzie zameldowana jest żona M. M. skarżący wyjaśnił, iż zabudowana jest ona [...] domem, wybudowanym w okresie międzywojennym, który to budynek znajduje się obecnie w fatalnym stanie technicznym. Odnośnie tego budynku nie jest w stanie przedstawić jakiejkolwiek aktualnej dokumentacji, gdyż nieuregulowana jest kwestia jego własności. Koszty przeprowadzenia postępowań spadkowych mogłyby zdaniem skarżącego przewyższyć wartość tej nieruchomości. Wskazał, iż jego małżonka nie jest właścicielem przedmiotowej nieruchomości. Skarżący wyraził również zdziwienie wobec faktu, iż w zaskarżonym postanowieniu wyliczono kwoty z przedstawionych rachunków za [...] na sumę [...] zł, podczas gdy przedstawione przez niego rachunki wynosiły [...] zł. Dodał, że w/w opłaty z tytułu prowadzenia gospodarstwa domowego są regulowane przez jego matkę B. M., która również poprzez prowadzenie wspólnego domu utrzymuje skarżącego i jego rodzinę. Do sprzeciwu skarżący dołączył dokumenty źródłowe potwierdzające podniesione w nim kwestie, wśród nich m. in. kopię postanowienia Sądu Okręgowego Wydziału [...] w C. z dnia [...] r. o zabezpieczeniu powództwa M. i A. M. i zawieszeniu postępowania egzekucyjnego; kopię decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] r. o rozłożeniu na [...] rat zaległości podatkowych w podatku od nieruchomości w wysokości [...] zł wraz z odsetkami za zwłokę w kwocie [...] zł oraz podatek od [...] w wysokości [...] zł wraz z odsetkami w kwocie [...] zł; kopie wezwań do zapłaty wystawionych przez firmy: ,,B.’’; ,,C.’’ oraz ,,D.’’, na łączną sumę ponad [...] zł; kopie faktur za [...] – na łączną sumę około [...] zł; kopie decyzji o [...] oraz [...]; oświadczenie B. M., zgodnie z którym zamieszkuje ona wspólnie z synem (skarżącym) oraz jego żoną M. i córką P. w domu [...] o powierzchnia całkowitej [...] m2, w C. przy ul. [...]. B. M. jest emerytowaną [...] z emeryturą w wysokości około [...] zł i według oświadczenia pomaga synowi finansowo poprzez uregulowanie wszelkich opłat, związanych z prowadzeniem domu, nadto dokonuje ona niezbędnych zakupów artykułów żywnościowych i higienicznych. W uzupełnieniu sprzeciwu skarżący podniósł w zasadzie argumenty, uprzednio już przedstawione w sprzeciwie od postanowienia referendarza. Podobnie ma się rzecz z dołączonymi do pisma uzupełniającego sprzeciw kopiami dokumentów źródłowych. Podatnik wyjaśnił dodatkowo, iż Sąd Rejonowy w C. wpisał go do rejestru dłużników niewypłacalnych, co zamyka mu drogę do uzyskania jakiegokolwiek kredytu bądź prób handlowych z innymi firmami. W kontekście wpisu sądowego dodał, iż każda opłata może przyczynić się do nieterminowego uregulowania raty w stosunku do Urzędu Miasta [...]. Konsekwencją byłaby licytacja pozostałej części majątku. Zlicytowanie domu mieszkalnego w C. przy ul. [...] spowodowałaby pozbawienie skarżącego i jego rodziny dachu nad głową. Skarżący oprócz wyżej wzmiankowanych kopii dokumentów źródłowych dołączył do pisma m. in. upomnienie z Urzędu Miasta [...] z dnia [...] r. z tytułu podatku od nieruchomości i opłaty za dzierżawę wieczystą na łączną kwotę [...] zł, wezwanie do zapłaty z [...] z dnia [...] r. na łączną kwotę [...] zł, oraz kopie zawiadomień dłużnika o stanie zobowiązania z wezwaniem do zapłaty i kopie postanowień ( z miesiąca [...] oraz [...] r.) o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z wniosku wierzyciela w tych sprawach, w których wystawione zostały przedmiotowe zawiadomienia dłużnika o stanie zobowiązania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie stwierdzić należy, iż z uwagi na skutecznie wniesiony sprzeciw postanowienie referendarza, przeciwko któremu został on wniesiony utraciło moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlegała rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Konsekwencja taka wynika bowiem z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie: ppsa. Rozpoznanie wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy sprowadza się zatem do ustalenia, czy w niniejszej sprawie spełniona jest określona w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy ppsa przesłanka przyznania tego prawa. Zgodnie bowiem z treścią powołanego przepisu przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym uzależnione jest od wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 137/05, niepubl.). Rozpoznanie wniosku strony skarżącej wymaga zatem ustalenia, czy wykazała ona, że poniesienie kosztów postępowania sądowego zainicjowanego skargą na decyzję organu podatkowego, wskazaną w sentencji postanowienia, zagrażałoby codziennej egzystencji wnioskodawcy. Innymi słowy - czy w rozpoznawanej sprawie został osiągnięty stan pewności co do tego, że skarżący nie jest obecnie w stanie pokryć kosztów postępowania, obejmujących nie tylko należny wpis od skargi w wysokości 200 zł, ale wpisy w równolegle złożonych 48 skargach na decyzje na łączną kwotę 9.600 zł, bez uszczerbku koniecznego utrzymania. Zdaniem Sądu orzekającego skarżący wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania mu dobrodziejstwa procesowego, w postaci zwolnienia go od wpisu sądowego od skargi. Wskazywane dokumenty potwierdzają okoliczność, że wnioskodawca znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, czego obrazem są chociażby wystawiane przez wierzycieli skarżącego (w tym Urząd Miasta [...] oraz [...]) upomnienia i wezwania do zapłaty, z których ostatnie, przedstawione przez skarżącego, wystawione zostały na dzień [...] oraz [...] r. Weryfikując zasadność wniosku strony o prawo pomocy nie sposób pominąć przy tym faktu prowadzonych od dawna wobec skarżącego postępowań egzekucyjnych. Ewentualny zysk osiągany przez firmę skarżącego ,,E.’’ przeznaczany jest na spłatę zaległości podatkowych, rozłożonych na [...] rat decyzją Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] r.; przy czym każda z przedmiotowych rat wynosi ponad [...] zł. Zaznaczyć w tym miejscu trzeba, iż zgodnie z podatkową księgą przychodów i rozchodów firmy, której kopię skarżący nadesłał w ramach postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy, w miesiącu [...]r. firma skarżącego poniosła stratę w wysokości ponad [...], w [...] r. strata wyniosła [...] zł, zaś w [...]r. zysk wyniósł niecałe [...] zł. W [...] r. zysk wynosił [...] zł, natomiast zysk w [...] i [...] r. odpowiednio wynosił [...] zł oraz [...] zł. Sąd nie może przy tym tracić z pola widzenia, że skarżący ograniczył się do nadesłania zaświadczeń z banków: ,,F.’’ w N. Oddział w C. oraz ,,G.’’ S. A. Oddział [...] w C. o posiadaniu rachunków w w/w bankach. Zaświadczenia te pochodzą z [...] r. Skarżący nie wykonał natomiast wezwania referendarza sądowego odnośnie nadesłania wykazów bądź wyciągów z posiadanych przez niego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym rachunków bankowych. Wyciągi powyższe nie zostały również złożone przy sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego. Tym niemniej dane wynikające z pozostałych, nadesłanych dokumentów, pozwalają przyjąć, że środki zgromadzone na powyższych rachunkach nie wystarczyłyby na pokrycie kosztów postępowania we wszystkich 48 zawisłych przed tutejszym Sądem sprawach skarżącego z zakresu podatku od towarów i usług. Zwrócić należy uwagę, że badanie sytuacji majątkowej wyłącznie w aspekcie wpisu w niniejszej sprawie wynoszącego zaledwie 200 złotych, w poważnym stopniu uniemożliwiłoby skarżącemu realizację przysługującego mu prawa do sądu, w odniesieniu do wszystkich przedmiotowych 48 spraw, pozostających ze sobą w związku. Wszystkie podniesione wyżej okoliczności, zdaniem Sądu, skutkować muszą stwierdzeniem, że skarżący wykazał, iż przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w stosunku do niego zachodzi. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia, działając w oparciu o art. 260 tej ustawy.