III SA/Gl 626/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek Asesor WSA Małgorzata Walentek Asesor WSA Barbara Orzepowska-Kyć (spr.) Protokolant Beata Jacek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 czerwca 2005 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w K. orzekł, że u J. S. brak jest podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej w postaci - zatrucia ostrego albo przewlekłego lub ich następstw wywołanych przez rtęć lub jej związki - wskazanej w pozycji 1/11 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz.U. z 2002 r. Nr 132, poz. 1115). Jako podstawę prawną podał art. 5 pkt. 4a ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (tekst jednolity Dz. U. z 1998 r. Nr 90, poz. 575). W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wyjaśnił, że istotnym warunkiem stwierdzenia choroby zawodowej jest jej uprzednie rozpoznanie przez jednostkę służby zdrowia oraz wykazanie w dochodzeniu epidemiologicznym narażenia zawodowego na czynnik patogenny, wywołujący rozpoznane schorzenie. Przeprowadzone dochodzenie epidemiologiczne wykazało, iż J.S. podczas zatrudnienia w latach 1963-1970 oraz 1972-2002, na różnych stanowiskach pracy w "A" S.A. w K. pracował w warunkach stwarzających ryzyko powstania choroby zawodowej. Jednakże organ I instancji stwierdził, że przeprowadzone badania lekarskie nie potwierdziły istnienia u pracownika choroby zawodowej, wobec czego nie ma podstaw do wydania pozytywnego orzeczenia o stwierdzeniu takiej choroby. W aktach sprawy znajduje się orzeczenie lekarskie z dnia [...] r. wydane na podstawie obserwacji klinicznej przeprowadzonej w Szpitalu Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej pod postacią przewlekłego zatrucia rtęcią. W uzasadnieniu tego orzeczenia wskazano, że J.S. został skierowany do Szpitala w trybie konsultacyjnym, po uprzednim badaniu w Wojewódzkim Ośrodku Medycyny Pracy w S. Przeprowadzona obserwacja kliniczna nie uzasadniała rozpoznania u badanego zatrucia rtęcią. Stwierdzono u badanego patologię w obrębie ośrodkowego układu nerwowego, jednakże uznano, że jest ona wynikiem przebytych udarów niedokrwiennych mózgu, które są schorzeniem samoistnym, pozazawodowym, nie związanym z narażeniem zawodowym na działanie metali, w tym rtęci. W złożonym odwołaniu J.S. nie zgodził się z rozstrzygnięciem i podał, że w czasie pracy był narażony na działanie rtęci i ołowiu. Przeprowadzone badania w 1986 r. wykazały u niego podwyższony poziom rtęci w moczu. Jego choroby, które spowodowały przejście na rentę, wywołane zostały działaniem rtęci, nie mają pochodzenia samoistnego. Zaskarżoną decyzją z [...] r. nr [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. utrzymał w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Sanitarnego w K. z [...] r. powołując się na art. 138 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. Z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.). W uzasadnieniu wyjaśnił, że J.S. w latach 1963-1970 oraz 1972-2002, pracował na różnych stanowiskach pracy w "A" S.A. w K. w warunkach stwarzających ryzyko powstania choroby zawodowej, gdzie był eksponowany na pary rtęci metalicznej w stężeniach nie przekraczających NDS. Następnie powołując się na wyniki badań przeprowadzonych przez placówki diagnostyczne przypomniał, że na podstawie obserwacji klinicznej przeprowadzonej w dniach od [...] do [...] r. Szpital Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. wydał orzeczenie z [...] r., w którym wykluczył istnienie patologii będącej następstwem zawodowego narażenia na rtęć. Organ odwoławczy podkreślił, że badania diagnostyczne wykazały, iż poziomy wskaźników wchłaniania działania toksycznego rtęci mieszczą się w granicach dopuszczalnych stężeń biologicznych. Omawiając tę opinię, organ II instancji zwrócił także uwagę na to, że stwierdzona u pracownika patologia jest następstwem [...], które są schorzeniem samoistnym (pozazawodowym). Zdaniem organu odwoławczego całokształt obserwacji i badań diagnostycznych nie dają podstaw do uznania związku przyczynowego pomiędzy schorzeniem z pracą zawodową. Na końcu, Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. stwierdził, że wobec nie rozpoznania choroby zawodowej przez placówki diagnostyczne brak było podstaw do uwzględnienia odwołania. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego J.S. podniosł, że w trakcie pracy w "A" był narażony na działanie par rtęci i pyłów ołowiu. Istnieje bezspornie związek przyczynowy między warunkami pracy a jego schorzeniem, albowiem pracował w warunkach przekraczających NDS. Negatywna decyzja odnośnie choroby zawodowej zatrucia rtęcią jest dla niego krzywdząca, albowiem nie zbadano narażenia zawodowego przed 2002 r., tj. datą przejścia skarżącego na rentę. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację. W piśmie procesowym z [...] r. skarżący zarzucił organowi odwoławczemu, że nie uwzględnił okresu pracy od 1963 r., kiedy to skarżący pracował w warunkach narażenia na czynnik szkodliwy. Zarzucił także, że w aktach sprawy jest tylko szczątkowa dokumentacja dotycząca pomiarów czynnika szkodliwego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast według art. 3 § 1 i 2 pkt. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola działalności administracji publicznej obejmuje między innymi orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Tylko zatem stwierdzenie, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a, b, c tej ustawy). Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ organ administracji sanitarnej nie naruszył prawa. Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji i podanych w niej motywów stwierdził, iż ocena dowodów, jakiej dokonał w tej sprawie organ odwoławczy nie wykraczała poza ramy swobodnej oceny dowodów i jako taka korzysta z ochrony przewidzianej w art. 80 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem:" Organ administracji państwowej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona". Oznacza to, że organ administracji państwowej w ocenie materiału dowodowego nie jest skrępowany żadnymi regułami dowodowymi, a ustaleń faktycznych dokonuje według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnie rozważonego materiału dowodowego. Swobodna ocena dowodów, aby nie przerodziła się w samowolę, musi być dokonana z uwzględnieniem norm prawa procesowego i z zachowaniem reguł tej oceny. Reguły te polegają na tym, że: -należy opierać się na materiale dowodowym zgromadzonym w toku postępowania, -materiał ten musi być poddany wszechstronnej ocenie, -ocena ta powinna odnosić się do poszczególnych dowodów z uwzględnieniem ich znaczenia dla sprawy, (tak B. Adamiak w "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz Wydawnictwo C. H. Beck, Warszawa 1996 r. str. 376-378). Dopóki granice swobodnej oceny dowodów nie zostaną przez organ orzekający przekroczone Sąd nie ma podstaw do podważania dokonanych w ten sposób ustaleń. Tak też było w niniejszej sprawie. Organ odwoławczy rozważył wnikliwie zebrany w sprawie materiał dowodowy, jak również przeprowadził wszystkie dowody niezbędne dla prawidłowego ustalenia stanu faktycznego. Zarzuty postawione organowi administracji w skardze nie stanowią w ocenie Sądu o naruszeniu przez ten organ art. 80 k.p.a. To, że organ administracji sanitarnej dokonał na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego ustaleń odmiennych od tych, które prezentuje skarżąca nie świadczy jeszcze o dowolnej ocenie dowodów. Odnosząc się do zarzutów podniesionych w skardze należy przede wszystkim zauważyć, że stosownie do § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach, za choroby zawodowe uważa się choroby określone w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia. Zgodnie z § 8 ust. 1 tego rozporządzenia właściwy państwowy inspektor sanitarny wydaje decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz oceny narażenia zawodowego pracownika. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że w przypadku pozytywnego ustalenia, że rozpoznane u pracownika schorzenie mieści się w wykazie chorób zawodowych, a wykonywana przez niego praca odbywała się w warunkach narażających na jej powstanie, to istnieje domniemanie związku przyczynowego między schorzeniem będącym chorobą zawodową, a warunkami narażającymi na jej powstanie. W prowadzonym przez właściwego inspektora sanitarnego postępowaniu w tym przedmiocie należy więc zebrać w pierwszej kolejności dane dotyczące stopnia, rodzaju i czasu narażenia zawodowego, sposobu wykonywania pracy, sporządzając formularz oceny narażenia zawodowego (§ 2 ust. 3 tego rozporządzenia), a następnie poddać pracownika badaniom w wyspecjalizowanych jednostkach diagnostycznych powołanych do rozpoznania chorób zawodowych, które orzeczenia wydają nie tylko w oparciu o własne badania kliniczne i dostępną dokumentację lekarską, ale również na podstawie dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego (§ 6 ust. 1 rozporządzenia). Dopiero postępowanie dowodowe, a w szczególności dane zawarte w orzeczeniach lekarskich jednostek diagnostycznych oraz ocena narażenia zawodowego pracownika stanowią podstawę do oceny zebranego materiału dowodowego, przeprowadzenia rozważań, a w konsekwencji do wydania decyzji o stwierdzeniu bądź braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej (§ 8 ust. 1 rozporządzenia, art. 77 i art. 80 k.p.a.). W rozpoznawanej sprawie wyniki dochodzenia epidemiologicznego wykazały, że J.S. w okresie wykonywania pracy zawodowej w latach od 1963-1970 oraz 1972-2002 był eksponowany na pary rtęci metalicznej w stężeniach nie przekraczających NDS. Orzeczenie lekarskie w sprawie choroby zawodowej po dokonaniu oceny stanu zdrowia pracownika wydał [...] r. Szpital Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S., stwierdzając brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. W uzasadnieniu orzeczenia podano, że występująca u pracownika patologia jest następstwem [...], które są schorzeniem samoistnym (pozazawodowym). Zatem, istota sporu w tej sprawie sprowadza się do ustalenia, czy to orzeczenie lekarskie, mające charakter opinii biegłego w rozumieniu art. 84 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (por. wyrok NSA z 19 lutego 1999 r., sygn. akt II SA/Wr 1452/97, opubl. w Pr.Pracy 1999/11/39) jest opinią pełną, jasną i nie zawierającą żadnych sprzeczności. W ocenie Sądu, organ odwoławczy był uprawniony do przyjęcia, że ten dowód - w istocie decydujący o sposobie rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej - posiada wskazane walory. Istotność tego dowodu polega bowiem na tym, że ze względów medycznych wykluczono istnienie choroby zawodowej ujętej w wykazie chorób zawodowych rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach. Należy przypomnieć, że o chorobie zawodowej nie decydują względy medyczne, a tylko prawne. Pojęcie choroby zawodowej oznacza kwalifikację prawną choroby biologicznej i można o niej mówić w odniesieniu do chorób wymienionych w wykazie chorób zawodowych, w wypadku stwierdzenia, że zachorowanie ma swą przyczynę w warunkach wykonywania pracy. Zgodnie z wolą ustawodawcy wyrażoną w rozporządzeniu w sprawie chorób zawodowych, rozpoznaną u pracownika chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych należy zakwalifikować jako chorobę zawodową po uprzednim ustaleniu, że był on zatrudniony w warunkach narażenia na jej powstanie. To zaś oznacza, że przy braku innych ustaleń dotyczących narażenia i domniemaniu związku przyczynowego – takie schorzenie z mocy prawa uznane jest za chorobę zawodową. Należy podnieść, że omawianej problematyki dotyczy utrwalone już orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, jak również Sądu Najwyższego, który stwierdził, że o tym, czy schorzenie jest chorobą zawodową, decyduje związek przyczynowy między tym schorzeniem a warunkami pracy (...), jeśli dane schorzenie figuruje w oficjalnym wykazie chorób zawodowych (orzeczenie SN, sygn. III RN 110/98). Wobec braku rozpoznania choroby zawodowej przez uprawnione placówki medyczne, ustalenie to podlega ochronie w ramach art. 80 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego. W tym kontekście zarzut skarżącego, że nie zbadano narażenia zawodowego przed 2002 r., tj. datą przejścia skarżącego na rentę nie stanowi naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny skargę oddalił na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U Nr 153, poz. 1270).