III SA/Gl 635/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 10 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Z. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wraz ze skargą strona złożyła wniosek o zwolnienie jej od kosztów sądowych. Zakres swojego żądania wnioskodawca powtórzył na urzędowym formularzu PPF. W uzasadnieniu wniosku strona oświadczyła, że wniosek swój uzasadnia tym, że osiągane przez nią dochody, które i tak w większości przeznacza na spłatę zadłużenia z tytułu zaległości w podatku VAT, nie pozwalają jej na uiszczenie kosztów sądowych. Na utrzymaniu skarżącego pozostaje jego żona i dwoje dzieci, które kontynuują naukę, nie osiągają żadnego dochodu i skarżący ponosi koszty ich edukacji. Poza tym, to właśnie skarżący ponosi wszelkie koszty związane z utrzymaniem i funkcjonowaniem wspólnego gospodarstwa domowego. Strona pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym ze swoją żoną A. oraz dwójką wspólnych dzieci: D. (22 lata) i P. (17 lat). Na dochód wspólnego gospodarstwa domowego wnioskodawcy składa się zysk z prowadzonej przez stronę skarżącą działalności gospodarczej, w kwocie około 22.036 zł miesięcznie i sezonowa działalność gospodarcza prowadzona przez jego żonę (od dnia [...]r. – czynsz najmu w kwocie 800 zł na miesiąc). Zgodnie oświadczeniem o majątku, wnioskodawca jest właścicielem ½ domu mieszkalnego w K. oraz posiada nieruchomości rolne (w większości będące we wspólności małżeńskiej, a w części, stanowiące jego wyłączną własność). Z kolei żona skarżącego, jest również współwłaścicielką w ½ części domu mieszkalnego w K., jednocześnie jest również współwłaścicielką w ½ części lokalu użytkowego o powierzchni około [...] m2 i wyłączną właścicielka lokalu mieszkalnego o powierzchni [...] m2. W końcowej części formularza PPF, wnioskodawca oświadczył, że ze swojego dochodu spłaca miesięcznie kwotę 20.000 zł z tytułu zaległości w podatku od towarów i usług. W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia [...] r. wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy, również z uwzględnieniem stanu majątkowego małżonki, z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Wezwanie to miało na celu uzupełnienie, jak również udokumentowanie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy. W odpowiedzi na to wezwanie, wnioskodawca nadesłał szereg dokumentów o które był wzywany wraz z pismem przewodnim z dnia [...] r. Wnioskodawca nadesłał następujące dokumenty: zestawienie środków trwałych na dzień [...] r.; zbiorcze zestawienie obrotów i sald oraz dzienniki operacji wg dat księgowych za okres od marca 2014 r. do maja 2014 r.; ewidencja dochodów działalności gospodarczej prowadzonej przez żonę wnioskodawcy (książka przychodów rozchodów za okres od marca 2014 r. do maja 2014 r.); kserokopie dokumentów, z których wynika, że część ruchomości skarżącego (pojazdy) są przedmiotem zastawu skarbowego; wyciągi z ksiąg wieczystych; kserokopie aktów notarialnych, będących odzwierciedleniem darowizn dokonywanych przez małżonków S.; decyzja Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. z dnia [...] r., nr [...]; zeznania podatkowe za 2013 r.: PIT-36L skarżącego i PIT-36 żony skarżącego; zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego w K., z którego wynika, że syn skarżącego D. S. nie osiągnął żądnego dochodu w 2013 r. Ponadto wnioskodawca nadesłał do akt sprawy szereg wyciągów i wydruków z rachunków bankowych swoich i swojej żony – zarówno prywatnych, jak i związanych z prowadzoną przez nich działalnością gospodarczą. W piśmie przewodnim wnioskodawcy z dnia [...] r., oświadczył on, że jego studiujący syn nie osiągnął żadnych dochodów również w bieżącym, 2014 r. Strona oświadczyła, że aktualnie wszystkie jej rachunki bankowe są wolne od zajęć, ponieważ zgodnie z decyzją organu podatkowego, wszystkie zaległości z tytułu podatku od towarów i usług za 2009 r. zostały rozłożone na raty w wysokości 20.000 zł do dnia [...] r. Skarżący oświadczył, że aktualnie nie posiada żadnych lokat bankowych, ani żadnych rachunków bankowych na swoje nazwisko (rachunków prywatnych, niezwiązanych z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą). Z posiadanych przez wnioskodawcę i jego małżonkę nieruchomości rolnych, nie uzyskują żadnego dochodu, ponieważ nie są one użytkowane rolniczo – stanowią ugory i nieużytki rolne. Żona skarżącego posiada mieszkanie, które wynajmuje za kwotę 1.700 zł oraz lokal użytkowy, wynajmowany za kwotę 800 zł (obie kwoty netto). Jednocześnie jest ona współwłaścicielem domu mieszkalnego położonego w C. przy ul. [...], którego całkowita budowa została zakończona w bieżącym roku i w którym to budynku mieszka wnioskodawca razem ze swoją rodziną. Wnioskodawca oświadczył, że na bieżące utrzymanie swojej rodziny i studiującego syna wydaje miesięcznie kwotę około 4.000 zł. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zmianami) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje tylko ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku Z. S., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki albo ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego lub adwokata) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący nie udowodnił w sposób przekonujący, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W pierwszej kolejności, należy stwierdzić, że skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym ze swoją żoną A. i dwójką dzieci (pełnoletnim synem D. i siedemnastoletnią córką P.). Wg jego oświadczenia, osiąga on z prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej miesięczny dochód w kwocie około 22.036 zł, natomiast jego żona osiąga dochód w wysokości 2.500 zł netto (z tytułu czynszu najmu). Jest to więc relatywnie duży łączny dochód wspólnego gospodarstwa wnioskodawcy, jak na warunki panujące w naszym kraju, sięgający przeciętnie około 25.000 zł miesięcznie. Należy podkreślić, że jedynie do czerwca bieżącego roku, skarżący uiszczał zaległości podatkowe z tytułu podatku od towarów i usług za 2009 r. na rachunek organu podatkowego w ratach miesięcznych (po 20.000 zł). Swoje bieżące, miesięczne wydatki na utrzymanie rodziny (wspólnego gospodarstwa domowego) i studiującego syna, skarżący opisał w sposób zbiorczy, ogólny – podał jedynie ogólną kwotę 4.000 zł. Brak sprecyzowania jakie wydatki konkretnie miesięcznie strona ponosi (np. na opłatę mediów, jaką kwotę przeznacza na rzecz studiującego i nie osiągającego dochodów syna). Trudno więc w tej sytuacji zweryfikować celowość ponoszonych poszczególnych, cząstkowych wydatków. Odnosząc się do prowadzonej przez skarżącego i jego małżonki działalności gospodarczej, w pierwszej kolejności należy stwierdzić, że analiza ksiąg handlowych oraz rachunków bankowych prowadzonych dla wnioskodawcy i jego małżonki wskazuje na to, że wykazują one na płynność finansową prowadzonej przez nich działalności gospodarczej, jak również płynność finansową na samych rachunkach bankowych. Kwoty bankowych operacji obciążeniowych, są równoważone przez odpowiednie kwoty operacji uznaniowych. Na rachunkach bankowych występuje wiele transakcji, dokonywane są one regularnie, z dużą częstotliwością. W zasadzie jednak nie występuje sytuacja, w której znaczącą przewagę stanowią transakcje obciążeniowe nad transakcjami uznaniowymi. Co istotne, należy podkreślić, że firma skarżącego prowadzi dość wszechstronną działalność gospodarczą. Z akt sprawy wynika, że punkty jego firmy funkcjonują w: K. (trzy punkty), Z. (trzy punkty) i w C. (jeden punkt). Niezależnie od obciążeń wynikających z zaległości podatkowych, firma "A" funkcjonuje jednak na rynku w sposób aktywny i dynamiczny. Faktem jest, że jedenaście pojazdów funkcjonujących w firmie wnioskodawcy jest przedmiotem zastawu skarbowego. Należy jednak podkreślić, że obciążenie ich zastawem skarbowym nie jest tożsame i równoznaczne z pozbawieniem skarżącego władztwa nad tymi rzeczami ruchomymi. Pojazdy te pozostają bowiem nadal we władaniu skarżącego, który może je przecież użytkować w swoim przedsiębiorstwie. Wynika z tego, że pojazdy te nadal "uczestniczą" w generowaniu zysku jego firmy. Należy również zwrócić uwagę na to, że skarżący oraz jego małżonka, którzy prowadzą przecież wspólne gospodarstwo domowe, są właścicielami wielu nieruchomości. Skarżący podał, jako swój adres zamieszkania lokal położony w K., przy ul [...] (rubryka 2.1 urzędowego formularza PPF), przy czym jednocześnie, w piśmie przewodnim z dnia [...] r. oświadczył, że zamieszkuje razem ze swoją żoną i dziećmi w domu mieszkalnym położonym w C., przy ulicy [...]. Żona wnioskodawcy jest właścicielką lokalu mieszkalnego i lokalu użytkowego, które przynoszą dochód na podstawie umowy najmu. Co istotne, z pełnego zestawienia środków trwałych firmy skarżącego PHUT "A" w C. wynika, że w skład jego majątku (majątku jego firmy) wchodzą: działki budowlane, gruntowe, jak również i budynki (hotelowy i wielofunkcyjny). Jest on również właścicielem działki rekreacyjno – wypoczynkowej. Nie można również tracić z pola widzenia faktu, że małżonkowie są właścicielami nieruchomości rolnych, które wg ich oświadczenia nie są użytkowane rolniczo i nie przynoszą im aktualnie żadnego dochodu. Odnosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że brak jest podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku. Skarżący, jak wynika z analizy formularza oraz nadesłanych do akt sprawy dokumentów i materiałów źródłowych, nie kwalifikuje się do osób znajdujących się w ubóstwie lub mogących popaść w ubóstwo wskutek partycypowania w kosztach postępowania. Jego miesięczny dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej oraz posiadane składniki majątku są w ocenie rozpoznającego wniosek w zupełności wystarczające na wygospodarowanie odpowiednich kwot tytułem uiszczenia należnego od wniesionej skargi wpisu, a także innych mogących się pojawić w przyszłości opłat sądowych i wydatków. Tym bardziej, że posiadanie majątku, w szczególności wielu nieruchomości, wyklucza możliwość zwolnienia z kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji, kiedy te nie służą zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych (przykładowo, wnioskodawca oświadczył, że mieszka w innym miejscu, aniżeli wskazany na urzędowym formularzu PPF adres, czyli miejsce jego zamieszkania). W tym miejscu należy ponownie nawiązać do tego, że rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadza się do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Stosownie do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 cyt. ustawy), następuje gdy ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek, o którym mowa wyżej, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, że nie może ona zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 137/05, niepubl.). Dlatego też prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym może być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Tylko bowiem w takim przypadku istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego sprawy sądowoadministracyjnej danej osoby na pozostałych współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r. sygn. akt FZ 478/04, Lex nr 393645). Stosownie do art. 255 P.p.s.a., wskazanym zresztą w cytowanym wezwaniu referendarza sądowego z dnia [...] r., skierowanym do wnioskodawcy, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to strona zobowiązana jest złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Należy podkreślić, że wezwanie takie może odnosić się także do osób trzecich, pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym, i to nie tylko dlatego, że informacje o tych osobach musza być zamieszczone w odpowiednich rubrykach formularza PPF, ale przede wszystkim z uwagi na fakt, że treść tych oświadczeń, co oczywiste, może w istotnym stopniu wpłynąć na rozstrzygnięcie wniosku (postanowienie NSA z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt: I OZ 657/06, LEX nr 181557). Wnioskodawca zastosował się do ww. wezwania w zupełności i wykazał swój aktualny stan majątkowy w sposób wyczerpujący. Wykazany również w stopniu wyczerpującym został, majątek jego żony A. S.. Co istotne jednak, dokumenty te nie wykazały, aby wnioskodawca spełniał ustawowe przesłanki, których spełnienie skutkowałoby uwzględnieniem jego wniosku. Wnioskodawca z pewnością bowiem nie należy do kręgu osób ubogich, a w zasadzie tylko taka kategoria osób zasługuje na przyznanie im prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.