III SA/Gl 636/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Z. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wraz ze skargą kasacyjną od wyroku tutejszego Sądu z dnia 26 stycznia 2015 r., strona skarżąca, reprezentowana przez fachowego pełnomocnika procesowego w osobie radcy prawnego, złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Wniosek powyższy złożony został na urzędowym formularzu PPF. W uzasadnieniu wniosku strona oświadczyła, że osiągane przez nią dochody, które i tak w większości przeznacza na spłatę zadłużenia z tytułu zaległości w podatku VAT, nie pozwalają jej na uiszczenie kosztów sądowych. W pierwszym kwartale 2015 r. wnioskodawca osiągnął przychód w kwocie 19.318,66 zł. Skarżący oświadczył, że jego żona nie pracuje i nie uzyskuje żadnych dochodów – pomaga jedynie wnioskodawcy w prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Na wyłącznym utrzymaniu skarżącego pozostaje więc jego żona i dwoje dzieci, które kontynuują naukę, nie osiągają żadnego dochodu i skarżący ponosi koszty ich edukacji. Poza tym, to właśnie skarżący ponosi wszelkie koszty związane z utrzymaniem i funkcjonowaniem wspólnego gospodarstwa domowego. Opłata sądowa od skargi kasacyjnej ma wynieść ponad 17.000 zł, a taką kwotą skarżący nie dysponuje. Strona pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym ze swoją żoną A. oraz dwójką wspólnych dzieci: D. (23 lata) i P. (18 lat). Na dochód wspólnego gospodarstwa domowego wnioskodawcy składa się zysk z prowadzonej przez stronę skarżącą działalności gospodarczej, w kwocie około 23.160,44 zł miesięcznie. Zgodnie z oświadczeniem o majątku, wnioskodawca jest właścicielem domu mieszkalnego o powierzchni [...] m2 w K. Z oświadczenia zawartego na druku urzędowego formularza PPF wynika, że skarżący nie posiada żadnych innych nieruchomości, ruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, ani innych przedmiotów o wartości przekraczającej kwotę 3.000 Euro. Wnioskodawca oświadczył, że od dnia [...] r. pozostaje ze swoją żoną w ustroju rozdzielności majątkowej. Ich wspólne dzieci nie posiadają żadnego własnego majątku – uczą się: syn kończy studia dzienne na Uniwersytecie [...], a córka jest uczennica Liceum Plastycznego w C. W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia [...] r. wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy, również z uwzględnieniem stanu majątkowego małżonki, z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Wezwanie to miało na celu uzupełnienie, jak również udokumentowanie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy. W odpowiedzi na to wezwanie, wnioskodawca nadesłał szereg dokumentów o które był wzywany wraz z pismem przewodnim z dnia [...] r. Wnioskodawca nadesłał następujące dokumenty: kopię zestawienia obrotów i sald za marzec, kwiecień i maj 2015 r.; kserokopie wyciągów bankowych za marzec, kwiecień i maj 2015 r. z banków: "A"; "B" (oba rachunki firmy skarżącego [...]), "C" – stan na dzień [...] r.; wyciąg z rachunku bankowego żony skarżącego prowadzonego w "C" za okres od dnia [...] r. do dnia [...] r.; raport kasowy firmy skarżącego na koniec maja 2015 r. oraz ewidencję środków trwałych firmy wnioskodawcy. Do akt sprawy nadesłano również: zeznanie PIT-36 za 2014 r. żony wnioskodawcy; kopię książki rozchodów i przychodów za okres od stycznia 2015 r. do maja 2015 r.; umowę najmu lokalu mieszkalnego i wyciągi bankowe za marzec, kwiecień i maj 2015 r.; zeznanie podatkowe PIT-37 za 2014 r. syna skarżącego i jego umowę o pracę zawartą w dniu [...] r. z firmą wnioskodawcy. Jednocześnie, w piśmie przewodnim pełnomocnika procesowego wnioskodawcy stwierdzono, że na chwilę obecną wszystkie rachunki skarżącego są wolne od zajęć, ponieważ zaległości podatkowe z tytułu podatku od towarów i usług za 2009 r. zostały rozłożone na raty w wysokości 15.000 zł miesięcznie – na okres do dnia [...] r. Skarżący nie posiada, wg oświadczenia swojego pełnomocnika, żadnych rachunków bankowych, ani lokat na swoje nazwisko. Wszystkie jego rachunki bankowe są rachunkami bankowymi, które posiada jego firma [...]. Nieruchomości rolne, których jest właścicielem, nie są użytkowane rolniczo, stanowią obecnie ugory i nieużytki. Nie przynoszą one żadnych dochodów, lecz generują straty. Na utrzymanie rodziny i studiującego syna skarżący wydaje miesięcznie kwotę około 5.000 zł Wraz z pismem przewodnim z dnia [...] r. wpłynęły do akt sprawy zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. o wysokości dochodu uzyskanego w 2014 r. przez żonę wnioskodawcy i jego syna. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zmianami) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje tylko ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku Z. S., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki albo ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego lub adwokata) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na początku rozważań stwierdzić należy, że skarżący złożył już wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych na wcześniejszym etapie postępowania sądowego – wraz ze skargą złożoną na ww. decyzję. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 10 lipca 2014 r. odmówiono stronie skarżącej przyznania prawa pomocy. W następstwie wniesionego sprzeciwu, tutejszy Sąd postanowieniem z dnia 19 sierpnia 2014 r. również odmówił przyznania prawa pomocy wnioskodawcy. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 6 października 2014 r. oddalił zażalenie na postanowienie tutejszego Sądu w przedmiocie prawa pomocy. W tym stanie rzeczy stwierdzić należy, że postanowienie tutejszego Sądu z dnia 19 sierpnia 2014 r. odmawiające skarżącemu przyznania prawa pomocy jest prawomocne. Tymczasem, wraz ze skargą kasacyjną pełnomocnik strony złożył po raz kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wniosek ten jest w istocie zbieżny w swoim zakresie z poprzednim wnioskiem – strona skarżąca wnioskuje również o zwolnienie od kosztów sądowych. W takiej sytuacji, wniosek strony skarżącej, wniesiony za pośrednictwem fachowego i profesjonalnego pełnomocnika procesowego w osobie radcy prawnego zasługiwałby na uwzględnienie tylko wtedy, jeżeli przedstawiałby istotną zmianę w aktualnej sytuacji majątkowej swojego klienta – taką zmianę, która ewidentnie pogarszałaby jego kondycję majątkową. W przedmiotowej sprawie nie wykazano jednak takiej okoliczności. Należy podkreślić, że ponownie wniesiony formularz nie zawiera w istocie żadnych nowych informacji, nie wskazuje na żadne nowe okoliczności w stosunku do formularza złożonego pierwotnie – w maju 2014 r. Co istotne, nowy formularz pomija dane, które zostały zawarte w pierwotnym formularzu PPF. Z pierwotnego formularza PPF wynika bowiem, że wnioskodawca posiada nieruchomości rolne (w większości będące we wspólności małżeńskiej, a w części, stanowiące jego wyłączną własność). Natomiast żona skarżącego, jest również współwłaścicielką w ½ części domu mieszkalnego w K., jednocześnie jest również współwłaścicielką w ½ części lokalu użytkowego o powierzchni około [...] m2 i wyłączną właścicielka lokalu mieszkalnego o powierzchni [...] m2. Żona skarżącego posiada mieszkanie, które wynajmuje za kwotę 1.700 zł oraz lokal użytkowy, który również jest wynajmowany. Jednocześnie jest ona współwłaścicielem domu mieszkalnego położonego w C. przy ul. [...], którego całkowita budowa została zakończona w bieżącym roku i w którym to budynku mieszka wnioskodawca razem ze swoją rodziną. Co istotne, wnioskodawca nie podnosił, aby stan ten uległ zmianie. Skarżący oraz jego żona są więc aktualnie nadal właścicielami powyższych nieruchomości. Sytuacja majątkowa wnioskodawcy uległa nawet polepszeniu, ponieważ przy pierwotnie rozpoznawanym wniosku, strona była zobowiązana do ratalnego spłacania zaległości podatkowych – rata wynosiła 20.000 zł miesięcznie. Obecnie natomiast rata miesięczna zamyka się w kwocie 15.000 zł. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący wykazał swoją aktualną sytuację majątkową w sposób wyczerpujący, nie zdołał jednak udowodnić w sposób przekonujący, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W pierwszej kolejności, należy stwierdzić, że skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym ze swoją żoną A. i dwójką dzieci (pełnoletnim synem D. i siedemnastoletnią córką P.). Wg jego oświadczenia, osiąga on z prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej miesięczny dochód w kwocie około 23.160 zł brutto. Wbrew danym zawartym na urzędowym formularzu PPF żona skarżącego nie jest osobą, która nie osiąga dochodu – osiąga bowiem dochód z tytułu czynszu najmu. Z przedłożonej książki rozchodów i przychodów za okres od stycznia 2015 r. do maja 2015 r. wynika, że małżonka wnioskodawcy wynajmuje lokal użytkowy o powierzchni [...] m2, położony w C. przy ul. [...] – S. K., która prowadzi w nim dwa gabinety do pielęgnacji rąk i stóp oraz dwustanowiskowy salon fryzjerski (czynsz najmu wg umowy wynosi 500 zł) Jednocześnie wynajmuje ona mieszkanie M. R. (czynsz najmu – [...] zł). Z książki tej wynika również, że żona wnioskodawcy świadczy inne usługi lokalowe, jak np.: okazjonalny wynajem sali, czy też nocleg dla osób fizycznych. Jej działalność wykazuje więc cechę dynamizmu i przynosi ona jej regularny, stały dochód. Wynika z tego, że małżonkowie S. osiągają miesięcznie przychód rzędu 26.000 zł. Jest to relatywnie duży łączny dochód wspólnego gospodarstwa wnioskodawcy, jak na warunki panujące w naszym kraju. Należy zaznaczyć, że aktualnie skarżący uiszcza zaległości podatkowe z tytułu podatku od towarów i usług za 2009 r. na rachunek organu podatkowego w ratach miesięcznych po 15.000 zł (wcześniej rata wynosiła 20.000 zł). Syn skarżącego D. S. uzyskuje już dochód – wbrew twierdzeniu zawartym na druku urzędowego formularza PPF. Z jego zeznania podatkowego za 2014 r. wynika, że jego przychód w tym roku zamknął się w kwocie 13.577,71 zł. Swoje bieżące, miesięczne wydatki na utrzymanie rodziny (wspólnego gospodarstwa domowego) i studiującego syna, skarżący opisał w sposób zbiorczy, ogólny – podał jedynie ogólną kwotę 5.000 zł. Brak sprecyzowania jakie wydatki konkretnie miesięcznie strona ponosi, oprócz opłat za media. Trudno więc w tej sytuacji zweryfikować celowość ponoszonych poszczególnych, cząstkowych wydatków, ponieważ z udokumentowanych rachunków opłat za media wynika, że zamykają się one miesięcznie w kwocie około 640 zł. Poza udokumentowaną kwotą pozostaje więc kwota około 4.000 zł. Odnosząc się do prowadzonej przez skarżącego i jego małżonki działalności gospodarczej, w pierwszej kolejności należy stwierdzić, że analiza ksiąg handlowych oraz rachunków bankowych prowadzonych dla wnioskodawcy i jego małżonki wskazuje na to, że wykazują one na płynność finansową prowadzonej przez nich działalności gospodarczej, jak również płynność finansową na samych rachunkach bankowych. Kwoty bankowych operacji obciążeniowych, są równoważone przez odpowiednie kwoty operacji uznaniowych. Na rachunkach bankowych występuje wiele transakcji, dokonywane są one regularnie, z dużą częstotliwością. W zasadzie jednak nie występuje sytuacja, w której znaczącą przewagę stanowią transakcje obciążeniowe nad transakcjami uznaniowymi. Co istotne, należy podkreślić, że firma skarżącego prowadzi dość wszechstronną działalność gospodarczą. Z akt sprawy wynika, że punkty jego firmy funkcjonują w: K. (trzy punkty), Z. (trzy punkty) i w C. (jeden punkt). Niezależnie od obciążeń wynikających z zaległości podatkowych, firma [...] funkcjonuje jednak na rynku w sposób aktywny i dynamiczny. Z pełnego zestawienia środków trwałych firmy skarżącego [...] w C. wynika, że w skład jego majątku (majątku jego firmy) wchodzą: działki budowlane, gruntowe, jak również i budynki (hotelowy i wielofunkcyjny). Jest on również właścicielem działki rekreacyjno – wypoczynkowej. Nie można również tracić z pola widzenia faktu, że małżonkowie są właścicielami nieruchomości rolnych, które wg ich oświadczenia nie są użytkowane rolniczo i nie przynoszą im aktualnie żadnego dochodu. Niemniej jednak są oni ich właścicielami i są w stanie ponosić koszty związane z ich własnością (wszak płacą podatki od tych nieruchomości). Odnosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że brak jest podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku. Skarżący, jak wynika z analizy formularza oraz nadesłanych do akt sprawy dokumentów i materiałów źródłowych, nie kwalifikuje się do osób znajdujących się w ubóstwie lub mogących popaść w ubóstwo wskutek partycypowania w kosztach postępowania. Jego miesięczny dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej oraz posiadane składniki majątku są w ocenie rozpoznającego wniosek w zupełności wystarczające na wygospodarowanie odpowiednich kwot tytułem uiszczenia należnego od wniesionej skargi wpisu, a także innych mogących się pojawić w przyszłości opłat sądowych i wydatków. Tym bardziej, że posiadanie majątku, w szczególności wielu nieruchomości, wyklucza możliwość zwolnienia z kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji, kiedy te nie służą zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych. W tym miejscu należy ponownie nawiązać do tego, że rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadza się do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Stosownie do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 cyt. ustawy), następuje gdy ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek, o którym mowa wyżej, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, że nie może ona zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 137/05, niepubl.). Dlatego też prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym może być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Tylko bowiem w takim przypadku istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego sprawy sądowoadministracyjnej danej osoby na pozostałych współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r. sygn. akt FZ 478/04, Lex nr 393645). W świetle zgromadzonego materiału źródłowego, brak jest jakichkolwiek podstaw do tego, aby zaliczyć wnioskodawcę do wyżej scharakteryzowanej grupy osób ubogich, podmiotów, które w pierwszej kolejności zasługują na przyznanie im prawa pomocy. Wnioskodawca zastosował się do wezwania referendarza sądowego i wykazał swój aktualny stan majątkowy w sposób wyczerpujący. Wykazany również w stopniu wyczerpującym został, majątek jego żony A. S. Co istotne jednak, dokumenty te nie wykazały, aby wnioskodawca spełniał ustawowe przesłanki, których spełnienie skutkowałoby uwzględnieniem jego wniosku. Wnioskodawca z pewnością bowiem nie należy do kręgu osób ubogich, a w zasadzie tylko taka kategoria osób zasługuje na przyznanie im prawa pomocy. Jednocześnie nie wykazano, aby kondycja majątkowa skarżącego oraz jego wspólnego gospodarstwa domowego uległa jakiemukolwiek pogorszeniu, w stosunku do jego kondycji finansowej w okresie rozpoznawania pierwotnego wniosku o prawo pomocy. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.