III SA/Gl 639/17

Starszy referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 4 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi "A" Sp. z o.o. w D. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżąca Spółka domagała się zwolnienia z kosztów sądowych. W uzasadnieniu powyższego podała, że zajmuje się sprzedażą hurtową wyrobów stalowych. Ponieważ od 2016 r. Naczelnik [...] [...] Urzędu Skarbowego w S. prowadzi wobec Spółki egzekucję nie dysponuje żadnym majątkiem. Wysokość zysku lub straty za ostatni rok obrotowy według bilansu wynosi 0 zł. Natomiast saldo posiadanych na rachunku bankowym środków na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosi (-) [...] zł, podczas gdy kapitał Spółki to [...] zł. Jako uzupełnienie podanych wyżej danych do akt sprawy przedłożono: - sporządzony na dzień 31 grudnia 2016 r. bilans obejmujący aktywa Spółki wraz z rachunkiem zysków i strat; - wyciągi z rachunku bankowego prowadzonego w "B", gdzie saldo końcowe na dzień 31 marca 2017 r. wynosiło (-) [...] zł; - deklarację VAT za czwarty kwartał 2016 r. Ponadto w piśmie z dnia [...] r. skarżąca Spółka oświadczyła, że nie posiada należności i zobowiązań od kontrahentów. Nie posiada też środków trwałych, nieruchomości czy papierów wartościowych. Na chwilę obecną nie prowadzi też działalności gospodarczej. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. - zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.) osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - obejmującym zgodnie z art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego – gdy ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W tym miejscu należy zauważyć, że przywołany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym, w myśl której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 199 ustawy p.p.s.a.), zatem jego stosowanie może mieć miejsce jedynie w takich sytuacjach, kiedy uzasadnione jest zapewnienie stronie skarżącej – prawa do sądu pod warunkiem, że ta wykaże, tj. udowodni w sposób wystarczająco przekonujący istnienie okoliczności uzasadniających zwolnienie jej z obowiązku uiszczania kosztów sądowych. Z regulacji zawartej w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy p.p.s.a. wypływa bowiem jednoznaczny wniosek, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania w znaczeniu udowodnienia, przedstawienia czegoś w sposób przekonujący, unaocznienia (por. Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego dostępny w wersji elektronicznej na stronie http://sjp.pwn.pl), że osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna ubiegająca się o prawo pomocy nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Tym samym rozstrzygnięcie złożonego wniosku zależy w gruncie rzeczy od tego, co zostanie przez wnioskodawcę udowodnione (por. J.P.Tarno "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi". Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004 r., str. 319). Odnosząc przywołaną wyżej regulację prawną oraz prezentowane w tym zakresie stanowisko doktryny do realiów rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że przewidziana w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy p.p.s.a. przesłanka zwolnienia strony skarżącej z obowiązku uiszczania kosztów sądowych (tj. opłat sądowych i wydatków) nie została spełniona. Zauważyć bowiem należy, że choć w 2016 r. z tytułu prowadzonej działalności Spółka poniosła stratę rzędu [...] zł to jednak ta, jak wynika z rachunku zysków i strat, spowodowana była wysokością ponoszonych wydatków. A ponieważ w doktrynie za dominujący uznany został pogląd, zgodnie z którym koszty sądowe należą do normalnych kosztów działalności gospodarczej, a dochodzenie roszczeń na drodze sądowej - jako element tej działalności - wymaga na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie (por. M. Kowalska, A. Malmuk-Cieplak, Stosowanie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Przegląd Sądowy 2006/9/44) w procedurze planowania wydatków podmioty prowadzące działalność gospodarczą, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinny uwzględniać także konieczność posiadania środków na prowadzenie spraw sądowych. Planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, o której wspomniano wyżej, jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych oraz preferowaniem jednych zobowiązań mających zresztą charakter publicznoprawny względem drugich, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty należnych w sprawie kosztów sądowych nie może prawnie skutecznie podnieść zarzutu, że odmowa zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądem (por. postanowienia NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 61/04, GZ 64/04 i z dnia 18 grudnia 2012r., sygn. akt II GZ 478/12 dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Tymczasem jak wynika z przedłożonego do akt rachunku zysków i strat mimo niewielkiego przychodu rzędu [...] zł skarżąca Spółka była w stanie ponieść w 2016 r. wydatki w łącznej kwocie wynoszącej [...] zł. Wprawdzie na koniec 2015 r. odnotowała środki w kasie i na rachunkach bankowych rzędu [...] zł (vide: bilans), niemniej jednak pytanie o źródło pochodzenia pozostałych środków, które przeznaczono na dokonane wydatki pozostało bez odpowiedzi. Podobnie jak kwestia przeznaczenia zgromadzonych na koniec 2016 r. środków rzędu [...] zł, skoro [...] r. Naczelnik [...] [...] Urzędu Skarbowego w S. zajął wierzytelność z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, a wyciąg z rachunku bankowego, który nadesłano do akt poza saldem początkowym, które od stycznia bieżącego roku jest wielkością ujemną, blokady na rachunku nie zawiera. W tej sytuacji okoliczność jakoby Spółka na skutek prowadzonego postępowania egzekucyjnego nie była w stanie partycypować w kosztach postępowania nie mogło odnieść zamierzonego skutku. Podobnie jak twierdzenie jakoby na chwilę obecną Spółka nie prowadziła działalności gospodarczej. Należy bowiem zauważyć, że w 2016 r. jej przychód wynosił [...] zł (vide: rachunek zysków i strat), a mimo to była w stanie ponieść wydatki w kwocie [...] zł kończąc rok obrotowy z nadwyżką środków w kasie lub na rachunku bankowym rzędu [...] zł. Dlatego też mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 3 oraz art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.