III SA/Gl 664/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Do wniesionej przez pełnomocnika skargi kasacyjnej, skarżący dołączył urzędowy formularz wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych, jako że postanowieniem z dnia 19 listopada 2010 r. zwolniono go jedynie z wpisu od skargi, odmawiając przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W jego uzasadnieniu podał, iż znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. Od kilku lat urząd skarbowy prowadzi postępowanie egzekucyjne, w wyniku którego utracił płynność finansową, a następnie, tj. [...] r. zawiesił prowadzoną działalność gospodarczą. Ponadto jego stan zdrowia wymaga leczenia w Poradni Zdrowia Psychicznego w C. Tak więc w treści formularza nie wykazano żadnych źródeł utrzymania. Według oświadczenia, skarżący nie posiada żadnych kont bankowych ani ruchomości. Jedyny majątek stanowi stary dom o pow. 50 m2 w K. bez wody, gazu i kanalizacji, wymagający nakładów i remontów. Tymczasem wspólne gospodarstwo domowe skarżący prowadzi z trójką dzieci w wieku 18, 11 i 7 lat. Jak ustalono z akt o sygn. III SA/Gl 673/10 (na które powołano się w rubryce nr 5 formularza) skarżący podejmuje się prac dorywczych. Z uzyskanych w ten sposób dochodów dokonuje zakupu żywności i części lekarstw. Ponadto opiekuje się matką, która opłaca mu rachunki za energię elektryczną (kwota 20,00 zł) i często przygotowuje posiłki, kupuje lekarstwa i "opiera" stronę. W okresie zimowym zamieszkują wspólnie, natomiast latem wnioskodawca korzysta z ogrodu warzywnego i nie ponosi wydatków czynszowych, gdyż dom stanowi jego własność. Wniosek ten Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił postanowieniem z dnia 15 listopada 2011 r. Analizując bowiem powyższe dane uznał, że w niniejszym stanie faktycznym skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku dla siebie i rodziny. Był bowiem współwłaścicielem czterech nieruchomości, a na podstawie ugody zawartej z M.J. doprowadził do takiego rozporządzenia swym stanem majątkowym w wyniku, którego stał się właścicielem jedynie jednej nieruchomości. Takie zaś postępowanie nie może uzasadniać przychylenia się do złożonego obecnie wniosku. Rozstrzygnięcie to na skutek wniesionego zażalenia Naczelny Sąd Administracyjny uchylił przekazując sprawę do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu powyższego wskazał, iż wyjaśnienie wszystkich okoliczności, na które skarżący się powołał, a odnoszących się do zawartej ugody, jego zdrowia psychicznego oraz możliwości zarobkowych ma istotne znaczenie w sprawie i nie zasługuje na aprobatę rezygnacja z ich ustalenia, podobnie jak fakt korzystania z pomocy matki, której sytuacja materialna oraz stan zdrowia nie zostały podane. Ponownie zatem rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny wezwał działającego w sprawie pełnomocnika do uzupełnienia i uprawdopodobnienia zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy danych poprzez: - przedłożenie stosownego oświadczenia złożonego przez matkę skarżącego w przedmiocie rodzaju i wysokości udzielanej skarżącemu pomocy ze wskazaniem osiąganych przez matkę dochodów (ich źródeł i wysokości) oraz ponoszonych przez nią wydatków; - wyjaśnienie czy skarżący nadal jest zatrudniony w ramach prac dorywczych, jeśli tak fakt ten należało udokumentować wraz z wysokością otrzymywanego z powyższego tytułu wynagrodzenia; - wskazanie przy pomocy stosownych dokumentów źródłowych rodzaju i wysokości ponoszonych wydatków na bieżące utrzymanie, w tym opłat za media i podatek od nieruchomości oraz źródeł dochodu, z którego te są pokrywane, natomiast w przypadku posiadania zadłużenia z powyższego tytułu udokumentowanie wysokości posiadanych zaległości; - przedłożenie zaświadczenia o stanie zdrowia skarżącego oraz jego matki oraz udokumentowanie wysokości ponoszonych na leczenie wydatków; - wyjaśnienie czy dzieci skarżącego zamieszkują w tej samej miejscowości co strona, jeżeli nie to podanie w jakiej miejscowości i jak odległej od miejsca zamieszkania strony oraz udokumentowanie średnich miesięcznych wydatków związanych z utrzymywaniem kontaktów z dziećmi; - przedłożenie aktualnego zaświadczenia wystawionego przez właściwy organ jednostki samorządu terytorialnego zawierającego informację o wszystkich osobach zameldowanych w miejscu zamieszkania wnioskodawcy; - wskazanie przy pomocy stosownych dokumentów źródłowych na jakim etapie jest prowadzone wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne; - nadesłanie wystawionego przez właściwy organ jednostki samorządu terytorialnego zaświadczenia potwierdzającego, iż prowadzona przez skarżącego działalność gospodarcza nadal jest zawieszona; - wskazanie przy pomocy stosownych dokumentów źródłowych aktualnych wysokości ciążących na wnioskodawcy zadłużeń; - przedłożenie odpisu lub kserokopii złożonego za 2011 r. zeznania podatkowego lub zaświadczenia wystawionego przez Naczelnika właściwego Urzędu Skarbowego wskazującego, iż w roku 2011 nie były za wnioskodawcę odprowadzane zaliczki na podatek dochodowy; - nadesłanie zaświadczenia wystawionego przez ZUS wskazującego czy w okresie ostatnich trzech miesięcy były za wnioskodawcę odprowadzane składki na ubezpieczenie społeczne; - przedłożenie zaświadczenia wystawionego przez właściwy Urząd Pracy wskazującego czy skarżący jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna z prawem lub bez prawa do zasiłku; - udokumentowanie przy pomocy wystawionych przez banki zaświadczeń, iż skarżący nie posiada aktualnie jakichkolwiek środków w Banku "A" oraz "B". W odpowiedzi na powyższe wezwanie pełnomocnik skarżącego w piśmie z dnia [...] r. wyjaśnił, że matka skarżącego gotuje dla syna i siebie; opłaca media w kwocie 50,00 zł co dwa miesiące; kupuje opał do swojego domu, gdzie skarżący nocuje w okresie zimowym, a w miarę potrzeb kupuje mu leki. Podano także, że matka strony otrzymuje emeryturę w kwocie 634,64 zł miesięcznie, na dowód czego przedłożono PIT 40A. Wskazano też, iż skarżący ponosi wydatki na media, tj. podatek od nieruchomości w kwocie 11,00 zł na kwartał - nie nadesłano jednak w tym względzie żadnego dowodu wpłaty. Zaakcentowano jedynie, że w domu, w którym strona skarżąca mieszka woda pochodzi ze studni, nie ma kanalizacji i gazu. Przesłano natomiast zaświadczenie z Poradni Zdrowia Psychicznego w M. Z kolei do sprawy o sygn. III SA/Gl 672/10 przedłożono faktury VAT z apteki z dnia [...]r. na kwotę 35,00 zł oraz z dnia [...]r. na kwotę 180,37 zł. Ponadto wskazano, iż dzieci skarżącego mieszkają w G., tj. 2 km od jego miejsca zamieszkania (vide: zaświadczenie o zameldowaniu) i nie posiada on dokumentów związanych z utrzymywaniem kontaktów z dziećmi, a wydatki ponosi symboliczne związane np. z zakupem lodów, napoi bądź cukierków. Przy czym znaczącą większość wydatków związanych z zakupami ponosi matka skarżącego. Prowadzona przez niego działalność gospodarcza nadal jest zawieszona. Obecnie nie wykonuje on żadnych prac dorywczych. To oznacza, iż składki na ubezpieczenie społeczne oraz zaliczki na podatek dochodowy nie są odprowadzane (vide: zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] r.). Tymczasem posiadane przez niego zaległości wynoszą: 11.470,10 zł (ZUS), 6.500,00 zł (Gmina Miasto K.), 2.989,00 zł (PZU), 200,00 zł (URE) i 6.979,97 zł ("C" Fundusz Inwestycyjny). Natomiast zaległości z tytułu podatków zostały zabezpieczone hipotecznie (vide: wydruk z księgi wieczystej). Ponadto na posiadanych rachunkach bankowych brak środków finansowych. Ponieważ wydanie zaświadczenia z banku kosztuje od 50,00 zł do 200,00 zł nie jest w stanie ponieść dodatkowych kosztów. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270) – zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym - obejmującym zgodnie z art. 245 § 3 tej ustawy zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego – przysługuje wyłącznie takim osobom, które wykażą, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy w tym miejscu zauważyć, że użyte w powyższym przepisie pojęcie "wykazać" rozumie się jako udowodnić, przedstawić w sposób przekonywujący, pokazać, unaocznić (por. Słownik języka polskiego pod redakcją prof. Mieczysława Szymczaka, tom III, Wydawnictwo Naukowe PWN, Sp. z o.o. Warszawa 1978, wydanie IX z 1994 r., str. 805). Odnosi się ono do wnioskodawcy, co oznacza, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży bezpośrednio na stronie, a nie na rozpoznającym wniosek. Ma ona istotne znaczenie w sprawie albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do wiarygodności składanych oświadczeń oraz skonfrontować ich treść z dokumentacją źródłową, której przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245). Podobnie art. 252 § 1 ustawy p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy powinny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron ubiegających się o zwolnienie od kosztów sądowych oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze. To bowiem na podstawie przedłożonych dokumentów źródłowych musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż wnioskodawca nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Tym bardziej, że brak jest podstaw prawnych do prowadzenia z urzędu jakichkolwiek dochodzeń w przypadku, gdy przedstawione przez skarżącego okoliczności uniemożliwiają pełną ocenę jego możliwości finansowych, albo gdy te nie są do końca jasne. Odnosząc powyższe do realiów rozpatrywanej sprawy, która jest jedną z wielu zawisłych w tut. Sądzie, gdzie M.J. domaga się zwolnienia od kosztów sądowych, stwierdzić należy, iż przedłożony przez niego materiał dowodowy (vide: pismo procesowe z dnia [...] r. wraz z załącznikami oraz dokumenty dołączone do akt o sygn. III SA/Gl 672/10 i 673/10) nie daje podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku. Analizując bowiem wyjaśnienia strony, z których wynika, że to matka finansuje w całości zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych strony skarżącej związanych z zakupem żywności, lekarstw (vide: faktury VAT w aktach o sygn. III SA/Gl 672/10 na kwoty 35,00 zł i 180,37 zł), dojazdów do przychodni lekarskich (vide: zaświadczenie z [...]r.), opłacaniem wydatków za media (kwota 50,00 zł za energię elektryczną i 11,00 zł podatek od nieruchomości) oraz drobnych zakupów dla wnuków, a jej miesięczne dochody z tytułu świadczeń emerytalnych wynoszą 634,64 zł netto, trudno uznać jakoby te były przekonujące. Kierując się bowiem zasadami logiki i doświadczenia życiowego stwierdzić należy, że podana wysokość osiąganych przez matkę dochodów nawet w sytuacji, gdy jak podnoszono, strona skarżąca uprawia posiadaną działkę warzywną uzyskując z tego tytułu plony, nie pozwala na to by utrzymać z niej dwie osoby, a nadto ponosić wydatki związane z leczeniem, dojazdami do przychodni lekarskich czy opłacaniem mediów. W tej sytuacji oświadczenia skarżącego co do nie uzyskiwania przez niego jakichkolwiek dochodów nie mogą być uznane za wiarygodne. Podobnie jako wewnętrznie sprzeczne oceniono zawarte w treści formularza oświadczenie strony o prowadzeniu wspólnego gospodarstwa domowego z dziećmi w kontekście nadesłanego zaświadczenia o ich zameldowaniu oraz powierzeniu władzy rodzicielskiej M.J. na mocy wyroku z dnia [...] r. sygn. akt [...] . Powyższe ustalenia zbieżne są ze stanowiskiem tut. Sądu zapadłym w innych sprawach M.J. (vide: sygn. akt III SA/Gl 674/10, III SA/Gl 673/10 i od III SA/Gl 654/10 do III SA/Gl 657/10). Wprawdzie tam skarżący został zwolniony z kosztów w zakresie przekraczającym każdorazowo 100,00 zł, nie mniej jednak należne w nich wpisy od skarg kasacyjnych znacznie przekraczały tę kwotę. W niniejszej natomiast sprawie wpis od skargi kasacyjnej na podstawie § 1 pkt 1 w zw. z § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.) wynosi 100,00 zł, dlatego też odmówiono skarżącemu prawa pomocy. Odnosząc się natomiast do przedłożonego zaświadczenia lekarskiego z Poradni Zdrowia Psychicznego w M., w którym jako rozpoznanie choroby wskazano [...] - postać nerwicy, Sąd stwierdził, iż ta okoliczność nie przemawia za przychyleniem się do wniosku strony, gdyż wpis od skargi kasacyjnej w tej sprawie to kwota 100,00 zł, a skarżący nadesłał jedynie dwie faktury dotyczące zakupu lekarstw z [...] r. i [...] r. W konsekwencji zatem ustalonego wyżej stanu faktycznego uznać należało, iż obecna sytuacja strony nie kwalifikuje się do uwzględnienia złożonego wniosku, zwłaszcza że wysokość należnego od wniesionej skargi kasacyjnej wpisu sądowego jest stosunkowo niewielka. Nie przekracza ona bowiem należnej za odpis wyroku wraz z uzasadnieniem opłaty kancelaryjnej, którą to strona poniosła bez wezwania z rachunku bankowego, którego wyciąg nie został nadesłany. Podobnie jak nie wskazano źródeł dochodu, z którego opłata ta została poniesiona. Nadmienić w tym miejscu należy, że również w pierwotnym postanowieniu tut. Sądu z 19 listopada 2010 r. za niewiarygodne uznano twierdzenie strony skarżącej, iż nie osiąga on jakichkolwiek dochodów zestawiając to z jego oświadczeniem z [...] r., gdzie zadeklarowane miesięcznie wydatki wynosiły 1.000,00 zł. Wprawdzie Sąd oceniał wówczas zasadność wniosku o prawo pomocy w zakresie całkowitym, co oznacza, że przesłanką przyznania prawa pomocy było wykazanie, że strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Niemniej jednak również wtedy stwierdził, że brak było dostatecznych podstaw do przyznania prawa pomocy w całości, a jedynie w zakresie częściowym. Analizując bowiem wielkość wydatków strony, a zatem pośrednio i źródło ich finansowania uznał, iż nie było ono na tyle wystarczające by pozwoliło stronie na sfinansowanie wpisu od wielu skarg wniesionych w jednej dacie, których wysokość wynosiła łącznie ok. 35.000,00 zł. To postanowienie nie było kwestionowane poprzez wniesienie zażalenia. Obecnie natomiast skarżący ubiega się o prawo pomocy w zakresie częściowym, a zatem przesłanką jego przyznania było wykazanie przez stronę, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Powyższa okoliczność - jak wskazano - nie została należycie wykazana biorąc pod uwagę podane aktualnie dane oraz wysokość należnych w niniejszej sprawie opłat sądowych i wydatków, do których zalicza się również wpis od skargi kasacyjnej. Wprawdzie skarżący od chwili złożenia pierwszego wniosku konsekwentnie utrzymuje, że zawarta w dniu [...] r. sygn. akt [...] ugoda z M.J., z którą pozostaje w separacji na mocy wyroku Sądu Okręgowego z dnia [...] r. sygn. akt [...] o podziale majątku wspólnego zwolniła go z obowiązku płacenia alimentów na rzecz małoletnich dzieci i nie może świadczyć o celowym wyzbyciu się majątku. Niemniej jednak nie mogło ujść uwadze Sądu, że okoliczność ta nie wynika z treści samej ugody (vide: pkt III). Co więcej stwierdzenie to nie znajduje żadnego usprawiedliwienia wobec bezwzględnie obowiązującego charakteru norm prawa alimentacyjnego, których nie można wyłączyć wolą stron. W szczególności żadne z rodziców nie może ważnie zrzec się z góry w jego imieniu roszczeń alimentacyjnych jakie służą dziecku w stosunku do obojga rodziców z mocy art. 133 § 1 KRiO (vide: Komentarze do art. 133 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego M. Andrzejewskiego oraz Z. Krzemińskiego w SIP LEX). Tym samym fakt, iż skarżący był współwłaścicielem: czterech samochodów ciężarowych, dwóch naczep i jednego samochodu osobowego oraz czterech nieruchomości położonych w G., w S., K. oraz w miejscowości D., a następnie w wynik zawartej ugody doprowadził do takiego rozporządzenia swym stanem majątkowym w wyniku, którego stał się właścicielem jedynie jednej nieruchomości, nie może przemawiać za przychyleniem się do złożonego wniosku. Dlatego też Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, działając na podstawie art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.