III SA/Gl 696/18

Starszy referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 14 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi T. W. (W.) na decyzję Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie opłaty za wydobywanie kopaliny bez koncesji w kwestii wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący, reprezentowany przez fachowego pełnomocnika procesowego, domagał się zwolnienia z kosztów sądowych, tj. opłat sądowych i wydatków. W uzasadnieniu powyższego podał, że wspólne gospodarstwo prowadzi z żoną i synami w wieku [...] i [...] lat. Ich źródłem utrzymania jest prowadzona przez skarżącego działalność gospodarcza, z której uzyskuje dochód rzędu 13.000,00 zł. Z kwoty tej spłaca raty leasingowe wynoszące 7.000,00 zł oraz dokonuje opłat za tzw. media, to jest czynsz (600,00 zł), wodę (150,00 zł) i energię elektryczną (300,00 zł i 1.500,00 zł). Dodatkowo na leki i konsultacje medyczne wydatkuje 3.500,00 zł. Posiada też zobowiązania prywatne wynoszące 700,00 zł, gdyż na dzieci miesięcznie przeznacza 3.000,00 zł. Jako składniki posiadanego majątku wymienił: ½ działki rolnej o pow. [...] ha, a nadto bezwartościowe wyrobiska górnicze o pow. [...] ha, [...] ha i [...] ha, oszczędności na rachunku bankowym i w gotówce w łącznej kwocie 4.500,00 zł, wierzytelności dochodzone na drodze sądowej, które wynoszą 15.000,00 zł oraz samochód marki [...] rocznik [...] o wartości ok. 8.000,00 zł. Natomiast jako majątek żony wskazał: mieszkanie w bloku o pow. [...] m2, działkę pod zabudowę o pow. [...] arów, 1/3 udziału w działkach o pow. [...] ha, które stanowią nieużytki, 2/10 udziału w nieruchomości, którą stanowią łąki klasy IV, i V, a której powierzchnia wynosi [...] ha oraz 2/10 udziału w nieruchomości rolnej o pow. [...] ha. Jako uzupełnienie podanych wyżej danych do akt sprawy nadesłano: - karty informacyjne leczenia szpitalnego; - rachunki za tzw. media; - zeznanie podatkowe PIT-36L za 2017 r.; - deklaracje VAT za kwiecień, maj i czerwiec 2018 r.; - wyciągi z rachunku bankowego prowadzonego w "A" oraz "B"; - umowę o pracę na czas określony żony zawartą [...] r., to jest po złożeniu urzędowego formularza (druk PPF); - umowę leasingu operacyjnego z dnia [...] r. wraz z harmonogramem ustalonych rat; - decyzję z dnia [...] r., na mocy której żona skarżącego pobiera świadczenie wychowawcze na drugie dziecko w kwocie 500,00 zł; - podsumowanie księgi przychodów i rozchodów za sześć miesięcy bieżącego roku wraz z ewidencją środków trwałych. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadza się do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm. – dalej jako "p.p.s.a."). Stosownie do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (vide: art. 245 § 3 cyt. ustawy), następuje gdy ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy w tym miejscu zauważyć, że przez uszczerbek, o którym mowa wyżej, rozumie się zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, że nie może ona zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym może być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Tylko bowiem w takim przypadku istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na pozostałych współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r. sygn. akt FZ 478/04, Lex nr 393645). Odnosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że złożony wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Wprawdzie skarżący w treści formularza deklarował, że jest jedynym żywicielem czteroosobowej rodziny to w uzupełnieniu złożonego formularza wskazał, że jego żona podjęła pracę. Została zatrudniona na czas określony od [...]r. do [...]r. na ½ etatu za wynagrodzeniem 1.050,00 zł. Dodatkowo uzyskuje świadczenie wychowawcze na syna M., które wynosi 500,00 zł miesięcznie (vide: załączniki do pisma z dnia [...]r.). Co istotne z przedłożonych dokumentów źródłowych ustalono również, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą znacznych rozmiarów, z której w 2017 r. uzyskał przychód w kwocie 1.478.962,12 zł, który po potrąceniu o ponoszone wydatki przyniósł dochód w kwocie 214.589,88 zł. Wprawdzie w treści formularza wnioskodawca deklarował miesięczne dochody rzędu 13.000,00 zł, jako że od początku bieżącego roku poniósł stratę w kwocie 47.097,91 zł (vide: podatkowa księga przychodów i rozchodów). Niemniej jednak strata ta - jak wynika z akt sprawy - była spowodowana wysokością ponoszonych wydatków, które w tym okresie przekroczyły uzyskany przychód z uwagi na wypracowany w 2017 r. zysk. Mając zatem na uwadze powyższe, w tym deklarowane w treści formularza składniki majątku w postaci nieruchomości należących do skarżącego i jego żony, które mogą być przedmiotem zabezpieczenia dla umowy kredytu lub pożyczki, przyjąć należało, że skarżący nie kwalifikuje się do osób ubogich zasługujących na przyznanie prawa pomocy. Analiza wyciągu z rachunku bankowego prowadzonego w "B" wskazuje, iż na dzień [...]r. skarżący posiadał środki wynoszące 54.071,49 zł. Co istotne w tymże dniu wypłacił kartą 40.000,00 zł. Ponieważ nie wskazał na jaki cel środki te przeznaczył w ślad za Naczelnym Sądem Administracyjnym należy powtórzyć, że dochodzenie roszczeń na drodze sądowej - jako element prowadzonej działalności - wymaga na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie (por. M. Kowalska, A. Malmuk-Cieplak, Stosowanie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Przegląd Sądowy 2006/9/44). Dlatego też w procedurze planowania wydatków podmioty prowadzące działalność gospodarczą, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinny uwzględniać także konieczność posiadania środków na prowadzenie spraw sądowych. Planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, o której wspomniano wyżej, jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych oraz preferowaniem jednych zobowiązań mających zresztą charakter publicznoprawny względem drugich, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty należnych w sprawie kosztów sądowych nie może prawnie skutecznie podnieść zarzutu, że odmowa zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądem (por. postanowienia NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 61/04, GZ 64/04 i z dnia 18 grudnia 2012r., sygn. akt II GZ 478/12 dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Tym bardziej, że analiza pozostałych dokumentów źródłowych wskazuje, że na rachunku osobistym skarżącego prowadzonym w "A", po opłaceniu wydatków za tzw. media, pozostaje nadwyżka. Ta na dzień [...]r. wynosiła 3.023,73 zł. Dodatkowo na konto założone w "B", związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, [...] r. wpłynęły dodatkowe środki pochodzące od Komornika Sądowego przy SR w S. rzędu 17.425,65 zł, a dzień wcześniej, to jest [...] r. urząd skarbowy dokonał na to konto zwrotu podatku wynoszącego 3.007,00 zł. Mając zatem na uwadze powyższe okoliczności, w tym wypracowany w 2017 r. w ramach prowadzonej działalności gospodarczej dochód wynoszący 214.589,88 zł, który wraz z uzyskanym w bieżącym roku przychodem rzędu 462.655,04 zł pozwolił na wydatkowanie kwoty 509.752,95 zł (vide: podatkowa księga przychodów i rozchodów) przyjąć należało, że w ramach ponoszonych wydatków, mogą się również znaleźć koszty sądowe, do których zalicza się wpis od skargi. Nie można bowiem zapominać, iż w przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Ponieważ taka sytuacja w rozpoznawanej sprawie nie występuje, albowiem mimo sygnalizowanego stanu zdrowia skarżącego, stałego zażywania leków i konsultacji lekarskich, z tytułu prowadzonej działalności poza wartością sprzedanych towarów i usług deklarowane są jeszcze inne przychody (vide: księga przychodów i rozchodów za miesiąc kwiecień i maj). Tym samym skarżący, wbrew zawartym w treści formularza twierdzeniom, jest w stanie bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu partycypować w kosztach niniejszego postępowania. Przewidziana w art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. instytucja prawa pomocy nie znajduje w jego przypadku zastosowania. Nie może ona przecież chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż jej celem jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. Tadeusz Woś, Hanna Knysiak-Molczyk oraz Marta Romańska "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz", Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005 r., str. 628). Dlatego też mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7, art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.