III SA/Gl 699/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Wach, Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Golat, Sędzia WSA Gabriela Jyż (spr.), Protokolant sekr. sąd. Marta Lewicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 października 2009 r. przy udziale - sprawy ze skargi J.O. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie egzekucji należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę. Dyrektor Izby Skarbowej w K. po rozpatrzeniu zażalenia, wniesionego przez J.O. (dalej skarżący), na postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w R. z dnia [...]r. nr [...], mocą którego stwierdzono niedopuszczalność wniesionego zarzutu nieistnienia zobowiązania i jednocześnie uznano za bezzasadne pozostałe zarzuty wniesione pismem z dnia [...]r., Dyrektor Izby Skarbowej w K. zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] r., nr [...] postanowił uchylić wskazane wyżej postanowienie Dyrektora ZUS O/w R. w części dotyczącej stwierdzenia niedopuszczalności wniesionego zarzutu nieistnienia zobowiązania i w tym zakresie orzekł o jego oddaleniu jako bezzasadnego zaś w pozostałej części utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Dyrektora ZUS o/w R. z dnia [...]r. W podstawach prawnych wskazał art. 138 § 1 pkt 1 i pkt 2 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( t.j.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 17 § 1, art. 18, art. 23 § 1 i § 4 pkt. 1 i art. 34 § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j.: Dz. U. z 2005 r., Nr 229, poz. 1954 ze zm.). W uzasadnieniu wskazał następujący stan faktyczny sprawy i argumenty prawne. ZUS w R. wystawił wobec skarżącego tytuł wykonawczy o nr [...] z [...]r. dotyczący należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń za czerwiec 1998 r. Klauzula o skierowaniu przedmiotowego tytułu wykonawczego do egzekucji administracyjnej nadana została przez Dyrektora Oddziału Wojewódzkiego ZUS w R. w dniu [...] r. Wystawienie tytułu wykonawczego zostało poprzedzone doręczeniem zobowiązanemu upomnienia w dniu [...]r. Podstawą wystawienia ww. tytułu wykonawczego była decyzja z dnia [...] r. o nr [...] ustalająca skarżącemu zwrot bezpodstawnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od lipca 1995 r. do czerwca 1998 r. w kwocie [...] zł skarżący złożył odwołanie od ww. decyzji pismem z dnia [...] r. W wyniku jego rozpatrzenia, Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. wyrokiem z dnia [...] r. o sygn. akt [...] zmienił tę decyzję, zobowiązując skarżącego do zwrotu na rzecz ZUS w R. nienależnie pobranych świadczeń z Funduszu Alimentacyjnego za okres od marca I996 r. do 30 czerwca 1998 r. w kwocie [...] zł. Od tego wyroku obie strony złożyły apelację, przy czym: - Sąd Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. postanowieniem z dnia [...]r. sygn. akt [...] odrzucił apelację Pana J. O. - Sąd Apelacyjny w Katowicach [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia [...] r o sygn. akt [...] oddalił apelację złożoną przez ZUIS O/w R. Wyrok z dnia [...] r. o sygn. akt [...] uprawomocnił się z dniem [...] r., a zatem zobowiązanie nim orzeczone jest należne i podlega wykonaniu. W tej sytuacji ZUS O/w w R. wystawił wobec skarżącego przedmiotowy tytuł wykonawczy. W dniu [...]r., działający jako organ egzekucyjny, Dyrektor Oddziału ZUS w R. skierował do "A" w T. zawiadomienie nr [...] o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego, lecz pismem z dnia [...]r. uzyska! zwrotną informację, iż [...] ten nie prowadzi rachunku dla skarżącego. Zawiadomienie to zostało doręczone "A" w dniu [...] r., a zobowiązanemu - wraz z odpisem tytułu u wykonawczego w dniu [...] r. Pismem z dnia [...]r., skarżący wniósł zarzuty do prowadzonego postępowania egzekucyjnego, podnosząc zarzut: nieistnienia obowiązku, gdyż, jak twierdzi, nie otrzymywał na dzieci od ich matki świadczeń alimentacyjnych, a więc zarzut określony w art. 33 pkt 1) ustawy egzekucyjnej, zarzut przedawnienia dochodzonych należności tj. zarzut z art. 53 pkt 1) cyt. ustawy oraz zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, a więc zarzut wskazany w art. 33 pkt 6) tej ustawy. Podniósł także, że wyrok sądowy będący podstawą prowadzonego postępowania egzekucyjnego jest nieprawomocny, ponieważ brak jest na nim podpisu sędziego, co prowadzi do naruszenia art. 27 ustawy egzekucyjnej tj. zarzut z art. 33 pkt 10) ww. ustawy wskazujący na niespełnienie wymogów określonych w art. 27. W piśmie zobowiązany stwierdził też, że zobowiązanie powinno być rozłożone na stosowne raty lub umorzone. Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] działający jako wierzyciel, ZUS O/w R. stwierdził niedopuszczalność zarzutu wniesionego w trybie w art. 33 pkt 1 ustawy egzekucyjnej. Z kolei organ egzekucyjny tj. Dyrektor ZUS O/w R. postanowieniem z dnia [...]r. o nr [...] stwierdził także niedopuszczalność zarzutu wniesionego w oparciu o art. 33 pkt 1) cyt. ustawy. Postanowienie to zostało doręczone skarżącemu w dniu [...] r. Do pozostałych zarzutów organ egzekucyjny w tym postanowieniu nie odniósł się. Pismem z dnia [...]r. skarżąc złożył zażalenie na postanowienie organu egzekucyjnego dotyczące niedopuszczalności wniesionego zarzutu, stwierdzając, iż nie posiada żadnego zadłużenia wobec ZUS R., a organ ten bezpodstawnie przerwał wypłatę świadczeń alimentacyjnych, choć był zobligowany do tego przez sąd. Postanowieniem z dnia [...]r. nr [...]Dyrektor Izby Skarbowej w K. uchylił postanowienie organu egzekucyjnego z dnia [...] r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Wskazał na nieprawidłowości jakie stwierdzono w postanowieniu organu egzekucyjnego, które uzasadniały jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, w tym między innymi to, iż w sprawie zarzutów stanowisko wierzyciela, który jest jednocześnie organem egzekucyjnym jest bezprzedmiotowe. Mimo to, rozpatrując ponownie sprawę zarzutów złożonych przez zobowiązanego, w postanowieniu z dnia [...] r. nr [...] ZUS O/w R.- jako wierzyciel - zawarł swoje stanowisko i stwierdził, że zarzuty wniesione przez zobowiązanego są niedopuszczalne oraz bezzasadne. Organ egzekucyjny tj. Dyrektor Oddziału ZUS w R. wydał też w dniu [...] r. postanowienie nr [...], mocą którego: - stwierdził niedopuszczalność zarzutu nieistnienia zobowiązania, - uznał za bezzasadny zarzut przedawnienia należności, zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego oraz niespełnienia wymogów art. 27 ustawy egzekucyjnej. W postanowieniu tym organ egzekucyjny wyraził leż pogląd, że Dyrektor Oddziału ZUS może samodzielnie działać tylko jako organ egzekucyjny, nie może we własnym imieniu zajmować stanowiska w sprawie zgłoszonych zarzutów. Odnosząc się do zarzutu nieistnienia obowiązku zapłaty, organ egzekucyjny powołując się na art. 34 § 1 a ustawy egzekucyjnej stwierdził, iż zarzut ten został już rozstrzygnięty w odrębnym postępowaniu przewidzianym dlatego rodzaju należności nie tylko przez właściwy organ ZUS, ale i w zakończonym prawomocnym wyrokiem postępowaniu sądowym, a więc jest niedopuszczalny. Analizując kwestię przedawnienia należności organ egzekucyjny powołał się na art. 84 ust. 7 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, mocą którego należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń przedawniają się po upływie 10 lat licząc od dnia uprawomocnienia się decyzji ustalającej te należności. A skoro - zdaniem organu egzekucyjnego - decyzja z dnia [...] r. uprawomocniła się dopiero po oddaleniu apelacji ZUS tj. w maju 2005 r., należności te nie uległy przedawnieniu, a więc są nadal wymagalne. Oceniając zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, jakim w przedmiotowej sprawie było zajęcie - nieistniejącego - jak się okazało rachunku bankowego zobowiązanego organ egzekucyjny stwierdził, że wobec zajęcia nieistniejącego prawa majątkowego, nie sposób ocenić jego uciążliwości. Odnosząc się do zarzutu niespełnienia wymogów z art. 27 dotyczącego braku prawomocności wyroku i braku podpisu sędziego na wyroku, Dyrektor Oddziału ZUS stwierdził, iż Oddział jest w posiadaniu odpisu wyroku zawierającego podpis sędziego i klauzulę prawomocności. Pismem z dnia [...]r. skarżący złożył zażalenie na postanowienie organu egzekucyjnego, w którym stwierdził, iż podtrzymuje wcześniej złożone zarzuty. Skarżący w dniu [...] r. złożył skargę także na czynność egzekucyjną z dnia [...] r., która następnie postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...]r. o nr [...] została oddalona, zaś pismem z dnia [...] r. zobowiązany złożył do Ministra Finansów zażalenie na to postanowienie. Dyrektor Izby Skarbowej w K., po zapoznaniu się z treścią zażalenia z dnia [...] r. oraz materiałem zebranym w przedmiotowej sprawie, stwierdził, że jak wynika z treści art. 33 ustawy egzekucyjnej, skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne, których podstawą może być jedna, bądź kilka z wymienionych enumeratywnie w tym przepisie przesłanek. Art. 34 § 1 cyt. ustawy wskazuje też, że zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 pkt. 1-7, 9 i 10, organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym, że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 pkt. 1 -5, wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca. Natomiast § 1a art. 34 ustawy egzekucyjnej stanowi także, iż "Jeżeli zarzut zobowiązanego jest lub był przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu administracyjnym, podatkowym lub sądowym albo zobowiązany kwestionuje w całości lub w części wymagalność należności pieniężnej z uwagi na jej wysokość ustaloną lub określoną w orzeczeniu, od którego przysługują środki zaskarżenia, wierzyciel wydaje postanowienie o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu ". Dyrektor Izby Skarbowej zauważył jednak, że w niniejszej sprawie zarówno wierzycielem jak i organem egzekucyjnym jest ten sam podmiot tj. Dyrektor ZUS Oddział w R. Nie jest więc celowe i dopuszczalne aby ten sam podmiot (wierzyciel będący jednocześnie organem egzekucyjnym) sam przedstawiał sobie swoje stanowisko w zakresie zgłoszonych zarzutów. Postanowienie w sprawie stanowiska wierzyciela może mieć miejsce tylko i wyłącznie wówczas, gdy wierzyciel nie jest równocześnie organem egzekucyjnym. Zatem postanowienie w sprawie stanowiska wierzyciela tj. z dnia [...] jest bezprzedmiotowe. Skoro więc tylko wierzyciel nie będący jednocześnie organem egzekucyjnym, może wydać postanowienie w oparciu o art. 34 § 1 a stwierdzając niedopuszczalność wniesionego zarzutu, co w tej sprawie nie może mieć miejsca, to organ egzekucyjny wydając postanowienie w sprawie zarzutów ma obowiązek, w oparciu o art. 34 § 4 ustawy egzekucyjnej, rozpatrzyć zarzuty merytorycznie, a nie stwierdzać w sentencji swojego postanowienia o niedopuszczalności wniesionego zarzutu. Z uzasadnienia tego postanowienia wynika jednak, że organ egzekucyjny prawidłowo rozpatrzył ten zarzut, czyli powołał wszystkie okoliczności uzasadniające jego uznanie za bezzasadny. I dlatego organ nadzoru, w świetle ww. przepisów jak i utrwalonej linii orzeczniczej sądów administracyjnych, zmienił sentencję wydanego postanowienia w części dotyczącej stwierdzenia niedopuszczalności wniesionego zarzutu nieistnienia zobowiązania i orzekł o jego uznaniu za bezpodstawny. Odnosząc się natomiast do podnoszonych przez skarżącego zawartych w piśmie z dnia [...] r. zarzutów organ nadzoru stwierdził, że zarzuty te nie zasługują na uwzględnienie, wobec czego orzekł jak w sentencji zaskarżonego, wskazanego na wstępie, postanowienia, podzielając w tym zakresie w pełni stanowisko organu I instancji, tj. Dyrektora Oddziału ZUS w R. Postanowienie to stało się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, w której skarżący podniósł te same zarzuty i argumenty co w zażaleniu i wniósł o uwzględnienie jego skargi. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko zawarte w rozstrzygnięciu i uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast według art. 3 § 1 i 2 pkt 4a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach. Z kolei art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Art. 33 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j.: Dz. U. z 2005 r., Nr 229, poz. 1954 ze zm.), stanowi, że zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne, których podstawą może być jedna, bądź kilka z wymienionych enumeratywnie w tym przepisie przesłanek. Podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być: - 1) wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nie istnienie obowiązku, - 2) odroczenie terminu wykonania obowiązku albo brak wymagalności obowiązku z innego powodu, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej, - 3) określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4 ustawy, - 4) błąd co do osoby zobowiązanego, - 5)niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym, - 6) niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego, - 7) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1, - 8) zastosowanie zbył uciążliwego środka egzekucyjnego, - 9) prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny, - 10) niespełnienie wymogów określonych w art. 27. Art. 34 § 1 cyt. ustawy wskazuje też, że zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 pkt. 1 - 7, 9 i 10, a przy egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym – także na podstawie art. 33 pkt 8, organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym, że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 pkt. 1 -5, wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca. Natomiast art. 34 § 1 a ustawy egzekucyjnej stanowi także, iż "Jeżeli zarzut zobowiązanego jest lub był przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu administracyjnym, podatkowym lub sądowym albo zobowiązany kwestionuje w całości lub w części wymagalność należności pieniężnej z uwagi na jej wysokość ustaloną lub określoną w orzeczeniu, od którego przysługują środki zaskarżenia, wierzyciel wydaje postanowienie o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu ". Dyrektor Izby Skarbowej zauważył słusznie, że w rozpatrywanej sprawie zarówno wierzycielem jak i organem egzekucyjnym jest ten sam podmiot tj. Dyrektor ZUS Oddział w R. Nie jest więc celowe i dopuszczalne aby ten sam podmiot (wierzyciel będący jednocześnie organem egzekucyjnym) sam przedstawiał sobie swoje stanowisko w zakresie zgłoszonych zarzutów. Postanowienie w sprawie stanowiska wierzyciela może mieć miejsce tylko i wyłącznie wówczas, gdy wierzyciel nie jest równocześnie organem egzekucyjnym. Tak samo stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w tezie nr 3 wyroku z dnia 27 maja 2009 r., sygn. akt II GSK 980/08 (LEX nr 513118). Zatem organ nadzoru prawidłowo uznał, iż postanowienie organu z dnia [...]r. w sprawie stanowiska wierzyciela jest bezprzedmiotowe. Skoro więc tylko wierzyciel nie będący jednocześnie organem egzekucyjnym, może wydać postanowienie w oparciu o art. 34 § 1 a stwierdzając niedopuszczalność wniesionego zarzutu, co w tej sprawie nie może mieć miejsca, to organ egzekucyjny wydając postanowienie w sprawie zarzutów ma obowiązek, w oparciu o art. 34 § 4 ustawy egzekucyjnej, rozpatrzyć zarzuty merytorycznie, a nie stwierdzać w sentencji swojego postanowienia o niedopuszczalności wniesionego zarzutu. Z uzasadnienia tego postanowienia wynika jednak, że organ egzekucyjny prawidłowo rozpatrzył ten zarzut, czyli powołał wszystkie okoliczności uzasadniające jego uznanie za bezzasadny. I dlatego organ nadzoru, w świetle ww. przepisów jak i utrwalonej linii orzeczniczej sądów administracyjnych, zmienił sentencję wydanego postanowienia w części dotyczącej stwierdzenia niedopuszczalności wniesionego zarzutu nieistnienia zobowiązania i orzekł o jego uznaniu za bezpodstawny. Odnosząc się do zarzutu nieistnienia obowiązku zapłaty, organ nadzoru, powołując się na art. 34 § 1a ustawy egzekucyjnej stwierdził prawidłowo, iż zarzut ten został już rozstrzygnięty w odrębnym postępowaniu przewidzianym dla tego rodzaju należności nie tylko przez właściwy organ Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, ale i w zakończonym prawomocnym wyrokiem postępowaniu sądowym, a więc jest niedopuszczalny. Analizując kwestię przedawnienia należności organ nadzoru właściwie powołał się na art. 84 ust. 7 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74 ze zm.), mocą którego należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń przedawniają się po upływie 10 lat licząc od dnia uprawomocnienia się decyzji ustalającej te należności (przepisy art. 24 ust 5-5c stosuje się odpowiednio). A skoro decyzja z dnia [...] r. uprawomocniła się dopiero po oddaleniu apelacji ZUS tj. w maju 2005 r., należności te nie uległy przedawnieniu, a więc są nadal wymagalne. Oceniając zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, jakim w przedmiotowej sprawie miało być zajęcie rachunku bankowego w "A" w T. w sytuacji gdy okazało się, że "A" ten nie prowadzi rachunku dla zobowiązanego, organ słusznie uznał go za chybiony. Zobowiązany nie wskazał też w jaki sposób tego rodzaju czynności była dla niego uciążliwa. W ocenie organu nadzoru czynność ta nie mogła spowodować jakiejkolwiek dolegliwości dla zobowiązanego, tym bardziej, iż o swoim zadłużeniu wobec ZUS, zobowiązany wiedział od wielu lat. Nadto ta czynność egzekucyjna tj. zajęcie rachunku bankowego w "A" w T., została oceniona pod względem zgodności z prawem w postanowieniu Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]r. oddalającym skargę na czynność egzekucyjną. Zatem i ten zarzut tj. zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego jest nietrafny. Odnosząc się do zarzutu niespełnienia wymogów z art. 27 ustawy egzekucyjnej dotyczącego braku prawomocności wyroku i braku podpisu sędziego na wyroku, który to wyrok stanowił podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego, należy stwierdzić, że w aktach sprawy znajduje się kserokopia wyroku z dnia [...]r., sygn. akt [...], na którym widnieje informacja, że wyrok ten stał się prawomocny z dniem [...]r., a wpłynął do wierzyciela w dniu [...]r. (k. 7a akt adm.). Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd może uwzględnić skargę na decyzję administracyjną i uchylić ją tylko w razie stwierdzenia naruszenia prawa materialnego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa materialnego dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponieważ w tej sprawie Sąd nie dopatrzył się po stronie orzekających organów tego typu naruszeń prawa – oddalił skargę w trybie art. 151 ww. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.