III SA/Gl 700/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 2 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi "A" Sp. z o.o. w B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie gier losowych (kary pieniężnej) w kwestii wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W skardze na ww. decyzję Dyrektora Izby Celnej w K., strona zawarła na urzędowym formularzu PPPr wniosek o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku strona oświadczyła, że w chwili obecnej osiąga zysk umożliwiający kontynuowanie zatrudnienia na obecnym poziomie, natomiast rok 2013 zakończył się dla spółki stratą. Obecny stan finansowy spółki nie pozwala jej na poniesienie kosztów sądowych, a tym bardziej wymierzonej kary pieniężnej w kwocie 36.000 zł. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że kapitał zakładowy spółki zamyka się w kwocie 50.000 zł, natomiast wartość środków trwałych wnioskodawcy wynosi 91.942,59 zł, a wg bilansu, w ostatnim roku obrotowym spółka poniosła stratę w wysokości 72.306,97 zł. Z oświadczenia zawartego na urzędowym formularzu PPPr wynika, że spółka posiada rachunek bankowy w "A" Banku. Na rachunku tym, wg oświadczenia brak jest jakichkolwiek środków pieniężnych. Załącznikiem do skargi złożonej przez Spółkę do tutejszego Sądu były następujące dokumenty: kserokopia zeznania podatkowego spółki (CIT – 8) za 2013 r.; jednostronne rachunki zysków i strat z uwzględnieniem bufora za okres od [...] 2013 r. do [...] 2014 r.; ewidencja środków trwałych – na rok 2013; deklaracje VAT – 7 za okres od [...] 2013 r. do [...] 2014 r.; raport kasowy, obrazujący stan gotówki w kasie przedsiębiorstwa na dzień [...] 2014 r. W tym stanie rzeczy, pismem z dnia [...] r. referendarz sądowy wezwał skarżącą spółkę, za pośrednictwem jej pełnomocnika procesowego, o nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy, w tym także o przedstawienie aktualnych wyciągów z posiadanych przez spółkę rachunków bankowych obrazujących operacje dokonywane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, jak również o nadesłanie raportu kasowego obrazującego stan gotówki w kasie spółki na koniec ostatniego miesiąca. W odpowiedzi na to wezwanie, wnioskodawca nadesłała do akt: zeznanie CIT – 8 za 2013 r.; deklaracje VAT – 7 za okres od [...] 2013 r. do [...] 2014 r.; raport kasowy za okres od dnia [...] 2014 r. do dnia [...] 2014 r.; jednostronne rachunki zysków i strat z uwzględnieniem bufora za okres od [...] 2013 r. do [...] 2014 r.; ewidencję środków trwałych za 2013 r.; pismo z Banku "B" potwierdzające stan salda na dzień [...] 2013 r. (saldo zerowe) oraz pismo tego banku z dnia [...] r., informujące o tym, że na rachunku tym znajdują się zajęcia komornicze na łączna kwotę 307.580 zł. Wynika z tego, że w większości nadesłane zostały materiały już nieaktualne, które były zresztą załącznikami do wniosku o przyznanie spółce prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zmianami) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 § 1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje tylko ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Odnosząc się do wniosku skarżącej spółki o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, należy wskazać treść art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którym prawo pomocy może być przyznane osobie prawnej w zakresie częściowym, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jednocześnie podkreślić należy, że regulacja normatywna w zakresie prawa pomocy w przypadku osób prawnych lub jednostek organizacyjnych, które nie posiadają osobowości prawnej, zgodnie z treścią art. 246 § 2 in principio P.p.s.a., ma charakter uznaniowy. Oznacza to, iż nawet gdyby przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie występujących w sprawie opłat byłaby spełniona, rozpoznający wniosek nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia stronie konstytucyjnego prawa do sądu. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżąca spółka nie wykazała, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie jej prawa pomocy. Na początku rozważań, należy stwierdzić, że wartość przedmiotu zaskarżenia w przedmiotowej sprawie wynosi 36.000 zł. Kwota ta nie jest sporna, wskazana została bowiem, zarówno przez stronę skarżącą w skardze inicjującej niniejsze postępowanie sądowoadministracyjne, jak również przez organ w odpowiedzi na skargę. W tym przypadku, pobiera się wpis stosunkowy od skargi. W niniejszej sprawie wpis sądowy od skargi wyniesie 1.080 zł. Wpis ten obliczony został zgodnie z regulacją zawartą w § 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnym. W pierwszej kolejności podkreślić należy, że rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy dysponuje de facto takim samym materiałem źródłowym, jak przy rozpoznaniu identycznego wniosku strony skarżącej w sprawie o sygn. akt: III SA/Gl 148/14, zakończonego postanowieniem z dnia 13 marca 2014 r. Postanowieniem z dnia 28 kwietnia 2014 r. tutejszy Sąd odmówił skarżącej spółce przyznania prawa pomocy. Następnie w dniu 17 czerwca 2014 r., Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie wnioskodawcy na ww. postanowienie tutejszego Sądu (sygn. akt: II GZ 302/14). Postanowienie odmawiające przyznania prawa pomocy stało się więc prawomocne. Rozstrzygnięcie w wyżej cytowanej sprawie zostało podjęte na podstawie tego samego materiału źródłowego i dowodowego, jaki wnioskodawca przedłożył w niniejszej sprawie. Dlatego rozważania poczynione w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie III SA/Gl 148/14, pozostają aktualne również i w przedmiotowej sprawie. Jedynym nowym dokumentem, wśród załączonych do wniosku i nadesłanych w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia [...] r. nieaktualnych już (a w przeważającej części dołączonych pierwotnie do sprawy III SA/Gl 148/14) jest pismo Banku "B" z dnia [...] r., informujące o tym, że na rachunku tym znajdują się zajęcia komornicze na łączna kwotę 307.580 zł. Poza tym, wszelkie uwagi poczynione do reszty dokumentów we wcześniejszej sprawie, pozostają aktualne w tej sprawie. W pierwszej kolejności, podnieść należy, że z analizy deklaracji podatkowych VAT – 7 wynika, że spółka wykazuje regularnie obrót. Dane z tych deklaracji nie wskazują na wysokość dochodów uzyskiwanych przez spółkę, lecz właśnie na sam fakt prowadzenia przez nią działalności gospodarczej, oraz osiągania obrotów, będących jej udziałem. Wysokość podstawy opodatkowania podatkiem VAT wynosi od 120.836 zł ([...] 2014 r.) do 141.843 zł ([...] 2013 r.). Jedynie wartość ta dla [...] 2013 r. wyniosła 36.773 zł. Można więc stwierdzić, że spółka wykazuje regularny i zrównoważony obrót od sierpnia 2013 r. Do istotnych wniosków prowadzi analiza raportu kasowego skarżącej spółki. Strona nadesłała raport kasowy za okres od dnia [...] 2014 r. do dnia [...] 2014 r. Należy stwierdzić, że w raporcie tym występują w większości wydatki, obciążenia kasy (KW – kasa wypłaciła), jednakże łączna kwota wydatków, jest w sposób wyraźny i stabilny zrównoważona zaledwie kilkoma wpływami (KP – kasa przyjęła). Wpływy te są określone jako "inkasacja z automatów". W [...] 2014 r. miało miejsce [...] operacji, z czego tylko [...] operacji było operacjami uznaniowymi – stanowiącymi wpływ do kasy wnioskodawcy. Wpływy te stanowiły relatywnie wysokie kwoty, mianowicie: 31.630 zł ([...] 2014 r.); 38.715 zł ([...] 2014 r.); 36.468 ([...] 2014 r.); 34.837 zł ([...] 2014 r.). Powyższe kwoty wpływały do kasy spółki jako inkasacja z automatów. Jedynie w dniu [...] 2014 r. dokonano wpłaty, której tytułem nie była inkasacja gotówki z automatów. Wpłata ta zamknęła się w kwocie 6.978,21 zł (kwota wpłacona została przez "B" Sp. z o.o.). Faktem jest, że wpływy równoważyły liczne wydatki spółki. Należy jednak zaznaczyć, że czterokrotnie w miesiącu, do kasy spółki wpłynęły relatywnie wysokie kwoty, których wysokość przekracza 30.000 zł. Należy wnioskować, że stan taki jest powtarzalny i kasa spółki jest regularnie zasilana środkami pieniężnymi pochodzącymi z inkasacji z automatów. W takiej sytuacji, trudno przyjąć, że spółce brak jest dostatecznych środków, pozwalających na poniesienie kosztów sądowych w sprawie. Z analizy raportu kasowego wnioskującej spółki wynika, że jest ona w stanie wygenerować kwotę, którą mogłaby przeznaczyć na uiszczenie wpisu sądowego od skargi. Poza tym, dokonując oceny i analizy stanu majątkowego przedsiębiorcy w aspekcie jego zdolności do poniesienia opłat sądowych, istotny jest właśnie stan "żywej gotówki" w ściśle określonym czasie, w tym przypadku, w czasie w którym powstaje obowiązek uiszczenia takiej opłaty. Zakładając, że wpis sądowy od skargi w przedmiotowej sprawie wynosi 1.080 zł, to, zdaniem rozpoznającego wniosek, skarżąca spółka jest w stanie wygenerować taką kwotę i przeznaczyć ją na uiszczenie wpisu. Skarżąca nie zdołała w żaden sposób wykazać, że brak jej dostatecznych środków na pokrycie takiej kwoty. Należy również odnieść się do podkreślanej przez stronę kwestii poniesionej przez nią w roku ubiegłym straty. Odnośnie poniesionej (także ponoszonej) straty, związanej z prowadzoną przez stronę działalnością gospodarczą należy stwierdzić, że straty tej w żadnym razie nie należy utożsamiać z nierentownością firmy, ale z wysokością ponoszonych kosztów prowadzonej działalności. W tej sytuacji za ugruntowanym w doktrynie poglądem stwierdzić należy, iż nic nie stoi na przeszkodzie by w ramach wspomnianych kosztów prowadzonej działalności, przyjmujących dużo wyższe wartości, znalazły się również wydatki dotyczące postępowania sądowego. Tym bardziej, że koszty sądowe należą do normalnych kosztów takiej działalności, a dochodzenie roszczeń na drodze sądowej – jako element tej działalności – wymaga na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie. Z kolei planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, o której mowa w art. 199 P.p.s.a., jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych oraz preferowanie jednych zobowiązań mających zresztą charakter publicznoprawny względem drugich, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty należnych w sprawie kosztów sądowych nie może prawnie skutecznie podnieść zarzutu, iż odmowa zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądem (por. M. Kowalska, A. Malmu-Cieplak, Stosowanie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Przegląd Sądowy 2006/9/44). Ponadto, należy stwierdzić, że pojęcie "straty występującej w toku prowadzenia działalności gospodarczej", która ma przecież charakter ciągły, jest w istocie pojęciem rachunkowym, księgowym. Strata ta stwierdzana jest w danym okresie rozliczeniowym (miesięcznym, rocznym). Generalnie jest to podsumowanie całokształtu prowadzonej działalności w danym okresie w aspekcie finansowym. Nie zmienia to jednak faktu, że w toku bieżącej działalności gospodarczej, prowadzonej "na co dzień", podmiot gospodarczy może dysponować gotówką, nawet w znacznych rozmiarach. Wysokie kwoty pieniężne mogą się bowiem znajdować w kasie przedsiębiorstwa, jak również mogą być one zdeponowane na rachunku bankowym. W niniejszej sprawie, należy podkreślić, że skarżąca dysponuje znacznymi wpływami w swojej kasie, co wynika z raportu kasowego. Nic nie stoi na przeszkodzie, aby strona wygospodarowała kwotę 1.080 zł w celu uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Stwierdzenie to pozostaje nadal aktualne, przy uwzględnieniu, że sprawa niniejsza nie jest jedyną sprawą wnioskodawcy, toczącą się przed sądem administracyjnym. Na marginesie stwierdzić jeszcze należy, że wnioskodawca nadesłała potwierdzenie salda na posiadanym przez nią rachunku bankowym w "B", obrazującym stan na dzień [...] 2013 r. Tymczasem brak w aktach sprawy wyciągów, obrazujących wszelkie operacje, dokonywane na tym rachunku bankowym w ciągu ostatnich trzech miesięcy (taka bowiem była treść wezwania, zawarta w piśmie z dnia [...] r.). W tym stanie rzeczy brak jest odpowiedniego materiału, który pozwoliłby na dokonanie dokładnej analizy stanu środków finansowych, zgromadzonych przez stronę skarżącą na prowadzonym przez nią rachunku bankowym. Co więcej, przedłożenie tylko takiego dokumentu bankowego, może zostać uznane, jako wybiórcze przedstawienie wyciągów z rachunku bankowego. W orzecznictwie sądów administracyjnych panuje pogląd, że wybiórcze przedstawienie wyciągów z rachunków bankowych pozbawia tym samym możliwości oceny rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącego i to niezależnie od tego, że ostatecznie okazało się, że na wskazanych wyżej rachunkach bankowych nie zgromadził on znacznych środków pieniężnych (postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 25 maja 2010 r., II SAB/Ol 20/10, LEX 668164). Istotnym jest fakt, że na druku urzędowego formularza PPPr spółka oświadczyła, że posiada jedynie konto w Banku "A" S.A. W odpowiedzi na pismo z dnia [...] r. do akt załączyła jednak tylko pisma odnoszące się do jej rachunku w Banku "B". Natomiast wyciągi, stanowiące załącznik do wniosku o przyznanie prawa pomocy, z Banku "A" S.A. obrazują stany salda z pierwszej połowy roku 2013 r. Ostatni druk potwierdza stan salda na dzień [...] 2013 r. Wyciągi te więc nie mogą być w żadnym wypadku miarodajne przy rozpoznawaniu wniosku w [...] r. Jednakże analiza nadesłanego przez spółkę raportu kasowego ze [...]r., wskazuje na zakres oraz częstotliwość operacji finansowych spółki (zarówno obciążeniowych, jak i uznaniowych). Rozpoznając wniosek w tej sprawie, poddano również analizie pozostałe dokumenty i materiały przedstawione przez stronę skarżącą i wyciągnięto również wnioski z faktu przedłożenia w części wyraźnie nieaktualnej już dokumentacji (np. wyciągi, obrazujące stan salda na rachunku prowadzonym przez stronę w Kredyt "A" S.A.) Z analizy tej można wywnioskować, że spółka nie spełnia ustawowych przesłanek, których wystąpienie pozwoliłoby na uwzględnienie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.