III SA/Gl 701/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo po rozpoznaniu w dniu 27 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R. D. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie gier losowych (kary pieniężnej) w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wraz ze skargą strona złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku, zawartym na druku urzędowego formularza PPF, strona oświadczyła, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wnioskodawca ma na utrzymaniu żonę, która jest w siódmym miesiącu ciąży i sześcioletniego syna. Strona od października 2013 r. pozostaje bez pracy, a w kwietniu 2014 r. straciła prawo do zasiłku dla bezrobotnych. W efekcie jedynym źródłem utrzymania rodziny stanowi zasiłek chorobowy jego żony. Wnioskodawca oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo ze swoją żoną R.D. i synem D. (7 lat). Wg oświadczenia skarżącego, jedynym dochodem wspólnego gospodarstwa jest zasiłek chorobowy żony w kwocie 1.800 zł brutto. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 3 czerwca 2014 r., wnioskodawca nadesłał dokumenty obrazujące opłaty za media oraz zaświadczenie z urzędu pracy i zeznania podatkowe swoje żony za 2013 r. (PIT – 37). Strona nadesłała również zaświadczenie o osobach zameldowanych pod adresem wskazanym, jako miejsce zamieszkania skarżącego, z którego wynika, że w lokalu zameldowani są także T.D i Z.D. (lokalu tego nie zajmuje więc jedynie skarżący wraz ze swoją żoną i synem). W tej sytuacji, pismem z dnia 1 lipca 2014 r. referendarz sądowy wezwał wnioskodawcę do wskazania aktualnego stanu majątkowego i kondycji finansowej T.D i Z.D.. W pierwszej kolejności wezwano wnioskodawcę do wskazania jakie relacje łączą jego ze współmieszkańcami T. i Z.D.. W wezwaniu zaznaczono, że istnieje domniemanie wskazujące na to, że skarżący, jego żona i syn prowadzą wspólne gospodarstwo z T.D. i Z.D.. Jednocześnie zaznaczono, że fakt przeciwny (fakt nieprowadzenia z D. wspólnego gospodarstwa) należało wykazać. W odpowiedzi na to wezwanie, pełnomocnik procesowy strony, w piśmie z dnia 14 lipca 2014 r. stwierdził, że wnioskodawca korzysta z uprzejmości T.D i Z.D., mieszkając w ich domu. Jednocześnie pełnomocnik procesowy strony zaznaczył, że zarówno T.D., jak i Z.D., jako osoby, nie będące stroną w postępowaniu sądowoadministracyjnym, odmówiły wydania dokumentów źródłowych, do nadesłania których wezwano wnioskodawcę pismem z dnia 1 lipca 2014 r. Postanowieniem z dnia 31 lipca 2014 r. referendarz sądowy odmówił przyznania wnioskodawcy prawa pomocy. Stanowisko swoje uzasadnił tym, że wnioskodawca nie uprawdopodobnił w sposób należyty danych i oświadczeń zawartych na druku urzędowego formularza PPF, a w efekcie nie wykazał swojej aktualnej kondycji finansowej w aspekcie wszystkich osób, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Na druku urzędowego formularza oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe ze swoją żoną oraz z ich wspólnym, małoletnim synem. Z nadesłanego jednak do akt zaświadczenia o osobach zameldowanych w miejscu zamieszkania wnioskodawcy okazało się, że mieszka on w jednym lokalu ze T. i Z.D.. W efekcie powstało domniemanie, że wnioskodawca pozostaje nie w trzyosobowym, lecz w pięcioosobowym wspólnym gospodarstwie domowym. Skarżący, pomimo wezwania go do wskazania sytuacji majątkowej tych osób – bądź wykazania, że nie pozostaje jednak z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym nie wykazał tego faktu w żaden sposób. W piśmie będącym odpowiedzią na kolejne wezwanie referendarza sądowego, pełnomocnik procesowy strony oświadczył jedynie, że wnioskodawca korzysta z uprzejmości T.D i Z.D. i mieszka w ich domu. Od tego postanowienia wniesiony został przez pełnomocnika procesowego wnioskodawcy sprzeciw. W uzasadnieniu sprzeciwu pełnomocnik procesowy strony zarzucił naruszenie art. 246 § 2 P.p.s.a. i stwierdził, że wnioskodawca nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów związanych z postępowaniem, z uwagi na fakt, że jedynym źródłem utrzymania strony, małżonki w ciąży i siedmioletniego syna jest zasiłek chorobowy otrzymywany przez jego żonę. Ponadto strona nie posiada żadnego majątku ruchomego, nieruchomości, zasobów pieniężnych, oszczędności, ani też papierów wartościowych. Kwota otrzymywana przez żonę ledwo wystarcza na zaspokojenie podstawowych potrzeb rodziny. Zdaniem pełnomocnika procesowego strony, wnioskodawca przedstawił wszelkie dokumenty potrzebne dotyczące sytuacji materialnej jego rodziny. Odmowa przedstawienia takich dokumentów przez T. i Z.D. nie może mieć wpływu na rozstrzygnięcie w przedmiocie częściowego zwolnienia od kosztów, ponieważ osoby te nie są stronami postępowania. Zamieszkiwanie pod wspólnym dachem przez rodzinę strony i T. oraz Z.D. nie oznacza prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego. Na poparcie swoich twierdzeń pełnomocnik procesowy strony zacytował dwa orzeczenia wojewódzkich sądów administracyjnych (w Krakowie z dnia 15 marca 2012 r. i w Bydgoszczy, sygn. akt: II SA/Bd 395/14). Pełnomocnik strony podniósł, że w piśmie z dnia 14 lipca 2014 r. wnioskodawca oświadczył, że nie tworzy wspólnego gospodarstwa domowego z T. i Z.D. – takiego oświadczenia nigdy skarżący nie składał. Tymczasem osoby te odmówiły udzielenia szczegółowych informacji o ich stanie majątkowym, twierdząc, że nie są stronami tego postępowania i nie tworzą z wnioskodawcą wspólnego gospodarstwa domowego. Wnioskodawca jest zięciem T. i Z.D., a więc nie jest ich krewnym. Wbrew woli swoich teściów, skarżący nie jest w stanie przedłożyć stosownych zaświadczeń i dokumentów – a to nie powinno skutkować dla niego negatywnie procesowo. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz.270 ze zmianami) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." – w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie takie przysługuje zażalenie. Zatem kwestia przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podlega rozpoznaniu przez Sąd. Stosownie do art. 243 § 1 P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że R. D. składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku R. D., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W pierwszej kolejności stwierdzić należy, że zdaniem pełnomocnika strony procesowej rozstrzygnięcie referendarza sądowego było nieprawidłowe. Pełnomocnik wnioskodawcy ograniczył się jedynie do tego stwierdzenia i oświadczenia, że sytuacja majątkowa strony nie pozwala jej na ponoszenie kosztów sądowych w tej sprawie. W sprzeciwie stwierdzono również, że skarżący mieszka razem ze swoimi teściami (z T. i Z.D.), którzy nie będąc stroną postępowania odmówili udzielania szczegółowych informacji o swoim stanie majątkowym. Tymczasem ze sprzeciwu wynika, że T. i Z.D. są teściami wnioskodawcy. Faktem jest, że nie są oni krewnymi skarżącego, są jednak dla niego powinowatymi, a więc nie są one dla niego obcymi osobami. Poza tym, są oni rodzicami jego żony i dziadkami jego syna D.. W takiej sytuacji rzeczywiście trudno jest dać wiarę wnioskodawcy, że jego teściowie, rodzice jego żony i dziadkowie jego syna nie prowadzą wspólnego, pięcioosobowego gospodarstwa domowego. Tym bardziej, że ich córka (żona skarżącego) jest aktualnie w ciąży i jedynym dochodem w jej małżeństwie – wg oświadczenia zawartego na druku PPF – jest jej zasiłek chorobowy. Jeżeli T. i Z.D. są teściami skarżącego, to tym bardziej trudno zakładać, że mieszkając razem ze swoją żoną i teściami nie tworzy jednak z nimi wspólnego gospodarstwa domowego. W orzecznictwie przyjęło się, że dla oceny stanu majątkowego ubiegającego się o prawo pomocy decyduje sytuacja materialna osób prowadzących wspólnie gospodarstwo domowe, bez względu na to czy są one w związku małżeńskim (np. postanowienie NSA z dnia 17 kwietnia 2013 r., II OZ 267/13, LEX nr 1320729). Tak więc wnioskodawca ma obowiązek wskazać nie tylko stan majątkowy swojej małżonki, ale również i innych osób – w tym także swoich teściów. Przy założeniu, że postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy ma na celu ocenę sytuacji majątkowej wnioskodawcy, bo to on (a nie jego domownicy) jest co do zasady zobowiązany do ponoszenia kosztów postępowania, to badanie sytuacji majątkowej pozostałych osób wchodzących w skład gospodarstwa domowego wnioskodawcy może mieć znaczenie dla oceny sytuacji majątkowej tegoż wnioskodawcy, ale nie może być celem samym w sobie (postanowienie NSA z dnia 15 listopada 2012 r., I GZ 334/12, LEX nr 1247124). W tej sprawie, stan majątkowy teściów skarżącego nie stanowił samoistnego celu. Miał dać obraz całokształty aktualnej kondycji finansowej skarżącego i jego wspólnego gospodarstwa domowego wskazując, na jego rzeczywiste możliwości płatnicze. Zdolność skarżącego do ponoszenia kosztów nie może być bowiem badany jedynie przez pryzmat jego kondycji majątkowej, lecz wszystkich osób, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Co istotne, to już w wezwaniu referendarza sądowego z dnia 1 lipca 2014 r. (drugiego wezwani) zaznaczono w sposób jasny, że jeżeli T. i Z.D. nie prowadzą razem ze skarżącym, jego zoną i siedmioletnim synem wspólnego gospodarstwa domowego, to fakt ten należy wykazać. W sprawie niniejszej, skarżący jest reprezentowany przez fachowego i profesjonalnego pełnomocnika procesowego w osobie adwokata. W uzasadnieniu postanowienia referendarza sądowego z dnia 31 lipca 2014 r. również stwierdzono, że jeżeli domownicy skarżącego nie tworzą wspólnego gospodarstwa domowego, to fakt ten powinien być w sposób jasny i wyraźny wykazany, nie można bowiem opierać się jedynie na samym oświadczeniu. Tymczasem, adwokat wnosząc sprzeciw od ww. postanowienia zamieścił w nim po raz kolejny jedynie oświadczenia w przedmiocie nieprowadzenia pięcioosobowego gospodarstwa domowego przez wnioskodawcę. Do sprzeciwu nie załączono żadnego innego dokumentu, czy też materiału źródłowego. Brak, chociażby stosownego pisemnego oświadczenia T. i Z.D. w tej kwestii. W efekcie, ani wnioskodawca, ani jego pełnomocnik procesowy, w żaden sposób nie ustosunkowali się do wezwania referendarza sądowego z dnia 1 lipca 2014 r. Strona ostatecznie nie tylko nie nadesłała żadnych dokumentów o które była wezwana, lecz nie złożyła nawet żadnych oświadczeń, od osób, które nie chciały wykazać swojej kondycji finansowej. Strona nie wykazała również w żaden sposób, że teściowie skarżącego nie pozostają z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. pełnomocnik procesowy wnioskodawcy poprzestał jedynie na stwierdzeniu określonych faktów w sporządzonym przez siebie sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego i generalnym stwierdzeniu naruszenia przepisu art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Oświadczenia zawarte w sprzeciwie nie są jednak wystarczające do tego, aby rzetelnie rozpoznać merytorycznie wniosek o prawo pomocy. W efekcie, żądanie skarżącego nie mogło zostać uwzględnione. W uzasadnieniu postanowienia referendarza sądowego z dnia 31 lipca 2014 r. zostały w sposób jasny i wyraźny przedstawione stronie motywy takiego rozstrzygnięcia. Tymczasem, wnioskodawca ograniczył się tylko do wniesienia sprzeciwu od tego postanowienia, nie dołączając do niego w dalszym ciągu żadnych dokumentów, ani materiałów źródłowych. W konsekwencji, należy stwierdzić, że strona nadal nie wykazała swojej aktualnej kondycji finansowej, co uniemożliwiło dokonanie wszechstronnego i merytorycznego rozpoznania jej wniosku. W tej sytuacji brak było podstaw do zbadania, czy wnioskodawca spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Takie stanowisko wnioskodawcy skutkuje odmową uwzględnia wniosku strony. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.