III SA/Gl 710/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Barbara Brandys – Kmiecik po rozpoznaniu w dniu 19 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 29 sierpnia 2018 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie z kosztów sądowych w sprawie ze skargi R.S. (S.) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 29 sierpnia 2018 r. R.S. pismem z [...] r. wniósł skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług. Do skargi dołączył wniosek o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu tego wniosku, zawartego na druku urzędowego formularza PPF, wnioskodawca oświadczył, że jedynym źródłem jego utrzymania jest działalność gospodarcza - usługi transportowe, jednak na skutek zajęcia kont bankowych z uwagi na brak opłacalności, rozpoczął proces stopniowego jej wygaszania, celem ostatecznego zamknięcia, które zaplanował na dzień [...] r. Z powyższego tytułu uzyskuje minimalne dochody rzędu 2.000,00 zł. Wnioskodawca podniósł, że z uwagi na brak majątku, nie posiada zdolności kredytowej. Korzysta z pomocy finansowej rodziny, u której też zamieszkuje. Z żoną pozostaje w separacji faktycznej. Podobnie dzieci (syn lat 26 i córka lat 19) nie prowadzą z nim wspólnego gospodarstwa. Stwierdził, że wypracowany dochód, wydatkuje na bieżące utrzymanie - należny czynsz za mieszkanie i inne media (300,00 zł). Dodatkowo podniósł, iż 1.500,00 zł zobowiązany jest płacić na rzecz żony tytułem alimentów na podstawie zawartej umowy. Z uwagi na to, że dostatecznych środków od 1 stycznia 2018 r. nie posiada, zawiesił ich wypłatę. Skarżący oświadczył, że w chwili obecnej nie jest w stanie partycypować w kosztach postępowania, którego wartość przedmiotu sporu wynosi 1.070.157,00 zł. W toku postępowania do akt sprawy przedłożono: - wydruk z CEIDG wskazujący na zawieszenie prowadzonej działalności z dniem [...] r.; - wyciągi z rachunków bankowych prowadzonych w A oraz B, gdzie saldo końcowe wynosiło (-) 3.597,32 zł i (-) 563,83 zł; - potwierdzenie wymeldowania z pobytu stałego z dniem 9 maja 2018 r.; - zeznanie podatkowe PIT-36 za 2017 r., gdzie wykazano przychód rzędu 370.271,71 zł, który po potrąceniu o ponoszone koszty uzyskania przychodu przyniósł dochód w kwocie 1.372,80 zł oraz stratę rzędu 7.072,93 zł; - oświadczenia D. i M.S. w przedmiocie udzielanej pomocy finansowej w łącznej kwocie 1.000,00 zł miesięcznie. Postanowieniem z dnia 29 sierpnia 2018 r. Referendarz sądowy odmówił przyznania Stronie skarżącej prawa pomocy obejmującej zwolnienie od kosztów sądowych, stwierdzając, że skarżący nie wykazał, iż aktualnie znajduje się w sytuacji spełniającej ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, albowiem uchylił się od przedstawienia wszystkich informacji na temat sytuacji rodzinnej i finansowej, w której się znajduje, w szczególności zostały pominięte istotne informacje dotyczące stanu majątkowego żony wnioskodawcy oraz osób z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Referendarz podkreślił, że sytuacja w której wnioskodawca uchyla się od przedstawiania informacji na temat swojej sytuacji rodzinnej bądź finansowej lub podaje takie fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, stanowi podstawę do odmowy przyznania prawa pomocy. Na poparcie swojego stanowiska przywołała orzecznictwo sądów administracyjnych. Od powyższego orzeczenia R.S. reprezentowany przez pełnomocnika – doradcę podatkowego D.P. wniósł w ustawowym terminie sprzeciw. Pełnomocnik skarżącego podniósł, że referendarz sądowy rozpoznając wniosek Strony skarżącej o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych błędnie uznał, że nie zostały wykazane przesłanki dla zwolnienia wnioskodawcy z obowiązku poniesienia kosztów postępowania, albowiem przedłożył wszelki dokumenty jakimi dysponował, a skarżący obecnie nie prowadzi działalności gospodarczej i nie podsiada majątku , a zdaniem pełnomocnika Strony skarżącej przedstawione okoliczności pozwalają na ustalenie statusu majątkowego wnioskodawcy i uwzględnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Do sprzeciwu dołączono żadnych dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje Zaskarżone postanowienie należało utrzymać w mocy. Na wstępie należy wyjaśnić, iż w myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, zwanej dalej: p.p.s.a.), w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. poz. 658), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Ustawa nowelizująca ten przepis weszła w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r. Oznacza to, że obecnie sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia, a nie jak dotychczas rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy na nowo. Stosownie do art. 243 § 1 p.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). R.S. składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, zatem zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. powinien wykazać, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Odnosząc się od wniosku skarżącego o zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów sadowych, wskazać należy, iż to na składającym wniosek spoczywa ciężar przekonania Sądu, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 listopada 2012 r., sygn. akt: I FZ 429/12 – dostępne na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl, podobnie jak pozostałe, przytaczane w dalszej części uzasadnienia, orzeczenia). Rozstrzygnięcie zatem w tej kwestii zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. To strona musi wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Właściwe bowiem przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających wobec niej zastosowanie prawa pomocy oraz dowodów na ich poparcie umożliwi sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny jej sytuacji majątkowej. Nastąpić to może tylko w przypadku, gdy strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób przekonywujący, tj. spójny i niebudzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji umożliwiającej zasadność zastosowania wobec niej instytucji prawa pomocy. Sąd w pełni podzielił stanowisko referendarza sądowego zawarte w postanowieniu z dnia 29 sierpnia 2018 r., albowiem skarżący nie przedstawił w pełni swojej sytuacji finansowej, jak i rodzinnej, pomimo wezwania do przedłożenie dokumentów źródłowych w tym zakresie, co skutkowało brakiem przesłanek do uwzględnienia jego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Analiza przedstawionych we wniosku okoliczności oraz materiału źródłowego przedłożony przez Stronę przy piśmie z [...] r. nie pozwala na wolne od wątpliwości ustalenie sytuacji materialnej Strony skarżącej. Wątpliwości wskazane przez referendarza w jego postanowieniu z dnia 29 sierpnia 2018 r. nie zostały również rozwiane przez argumentację zawartą w sprzeciwie z 17 września 2018 r. W jego uzasadnieniu zawarto jedynie polemikę z ustaleniami referendarza sadowego nie popartą materiałem źródłowym, który mógłby potwierdzić twierdzenia pełnomocnika skarżącego, iż wnioskodawca znajduje się w sytuacji umożliwiającej zasadność zastosowania wobec niego instytucji prawa pomocy. Reasumując, Sąd stwierdza, że podniesione w sprzeciwie okoliczności nie mogły podważyć poczynionych w zaskarżonym postanowieniu ustaleń oraz ich oceny prawnej. W ocenie Sądu, w zaskarżonym postanowieniu referendarz sądowy zasadnie ocenił wniosek skarżącego, słusznie przyjmując, że podane informacje jako niekompletne nie pozwalały na wolną od wątpliwości ocenę złożonego wniosku i jego uwzględnienie. Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd na mocy art. 260 p.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. postanowił jak na wstępie.