III SA/Gl 743/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Brandys –Kmiecik po rozpoznaniu w dniu 17 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi "A" Sp. z o.o. w B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie gier losowych (kary pieniężnej dla urządzającego gry na automatach poza kasynem gry) w kwestii wniosku o przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W skardze na ww. decyzję Dyrektora Izby Celnej w K., strona zawarła na urzędowym formularzu PPPr wniosek o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku strona oświadczyła, że w chwili obecnej osiąga zysk umożliwiający kontynuowanie zatrudnienia na obecnym poziomie, natomiast rok 2013 zakończył się dla spółki stratą. Obecny stan finansowy spółki nie pozwala jej na poniesienie kosztów sądowych, a tym bardziej wymierzonej kary pieniężnej w kwocie [...] zł. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że kapitał zakładowy spółki zamyka się w kwocie [...] zł, natomiast wartość środków trwałych wnioskodawcy wynosi [...] zł, a wg bilansu, w ostatnim roku obrotowym spółka poniosła stratę w wysokości [...] zł. Z oświadczenia zawartego na urzędowym formularzu PPPr wynika, że spółka posiada rachunek bankowy w Banku "B". Na rachunku tym, wg oświadczenia brak jest jakichkolwiek środków pieniężnych. Załącznikiem do skargi złożonej przez Spółkę do tutejszego Sądu były następujące dokumenty: kserokopia zeznania podatkowego spółki (CIT – 8) za 2013 r.; jednostronne rachunki zysków i strat z uwzględnieniem bufora za okres od listopada 2013 r. do stycznia 2014 r.; ewidencja środków trwałych – na rok 2013; deklaracje VAT – 7 za okres od lipca 2013 r. do stycznia 2014 r.; raport kasowy, obrazujący stan gotówki w kasie przedsiębiorstwa na dzień 31 stycznia 2014 r. oraz potwierdzenie salda na rachunku bankowym prowadzonym w Banku "C" na dzień 31 grudnia 2013 r. W tym stanie rzeczy, pismem z dnia 30 czerwca 2014 r. referendarz sądowy wezwał skarżącą spółkę, za pośrednictwem jej pełnomocnika procesowego, o nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy, w tym także o przedstawienie aktualnych wyciągów z posiadanych przez spółkę rachunków bankowych obrazujących operacje dokonywane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, jak również o nadesłanie raportu kasowego obrazującego stan gotówki w kasie spółki na koniec ostatniego miesiąca. W odpowiedzi na to wezwanie, wnioskodawca nadesłał do akt: raport kasowy a okres od dnia 1 czerwca 2014 r. do dnia 30 czerwca 2014 r.; deklaracje podatkowe VAT – 7 za okres od stycznia 2014 r. do maja 2014 r. i sprawozdanie finansowe za 2013 r. wraz z informacją dodatkową. W oparciu o powyższe dokumenty referendarz sądowy postanowieniem z 7 sierpnia 2014 r. odmówił przyznania prawa pomocy. Postanowienie to zostało zaskarżone sprzeciwem w którym powołano się na zmienną sytuację finansową spółki oraz przeznaczenie osiąganych dochodów wyłącznie na zapewnienie wiarygodności rynkowej i płynności finansowej podmiotu. Mając powyższe na uwadze, Sąd zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." – w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie takie przysługuje zażalenie. Zatem kwestia przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podlega rozpoznaniu przez Sąd. Stosownie do art. 243 § 1 P.p.s.a.. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). W zakresie całkowitym przyznanie prawa pomocy osobie prawnej winno nastąpić wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Natomiast częściowe przyznanie prawa pomocy następuje w przypadku, gdy osoba prawna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżąca składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku, należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie prawnej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze Lewis Nexis, Warszawa 2004, s. 319). Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości osiąganych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi koniecznymi wydatkami umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżąca nie wykazała istnienie przesłanek upoważniających do zastosowania instytucji zwolnienia od kosztów sądowych w stosunku do niej. Na początku rozważań, należy stwierdzić, że wartość przedmiotu zaskarżenia w przedmiotowej sprawie wynosi [...]zł. Kwota ta nie jest sporna, wskazana została bowiem, zarówno przez stronę skarżącą w skardze inicjującej niniejsze postępowanie sądowoadministracyjne, jak również przez organ w odpowiedzi na skargę. W tym przypadku, pobiera się wpis stosunkowy od skargi. W niniejszej sprawie wpis sądowy od skargi wyniesie 1.080 zł. Wpis ten obliczony został zgodnie z regulacją zawartą w § 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnym. Spółka nadesłała jedynie część dokumentów, o które była wzywana pismem referendarza sądowego dnia 30 czerwca 2014 r.: raport kasowy, obrazujący stan gotówki w kasie wnioskodawcy na dzień 30 czerwca 2014 r., deklaracje VAT – 7 za okres od stycznia 2014 r. do maja 2014 r. oraz sprawozdanie finansowe za rok 2013. Natomiast nie nadesłała natomiast wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez siebie rachunków bankowych. W pierwszej kolejności, podnieść należy, że z analizy deklaracji podatkowych VAT – 7 wynika, że spółka wykazuje stały, regularny i zrównoważony obrót. Dane z tych deklaracji nie wskazują na wysokość dochodów uzyskiwanych przez spółkę, lecz właśnie na sam fakt prowadzenia przez nią działalności gospodarczej, oraz osiągania obrotów, będących jej udziałem. Wysokość podstawy opodatkowania podatkiem VAT wynosi od [...]zł (styczeń 2014 r.) do [...]zł (marzec 2014 r.). Są więc realne podstawy do tego, aby stwierdzić, że skarżąca spółka wykazuje regularny i zrównoważony obrót – i to również przy uwzględnieniu materiałów źródłowych dostarczonych przy rozpoznawaniu wniosków złożonych w innych sprawach sądowoadministracyjnych (III SA/Gl 148/14, III SA/Gl 568 – 569/14 i III SA/Gl 700/14). Do istotnych wniosków prowadzi analiza raportu kasowego skarżącej spółki. Strona nadesłała (tym razem aktualny) raport kasowy za okres od dnia 1 czerwca 2014 r. do dnia 30 czerwca 2014 r. Należy stwierdzić, że w raporcie tym występują w większości wydatki, obciążenia kasy (KW – kasa wypłaciła), jednakże łączna kwota wydatków, jest w sposób wyraźny i stabilny zrównoważona zaledwie kilkoma wpływami (KP – kasa przyjęła). Wpływy te są określone jako "przychód z automatów – inkasacja". W czerwcu 2014 r. miały miejsce 52 operacje, z czego tylko 5 operacji było operacjami uznaniowymi – stanowiącymi wpływ do kasy wnioskodawcy. Wpływy te stanowiły relatywnie wysokie kwoty, mianowicie: [...]zł ([...] r.); [...]zł ([...]r.); [...]zł ([...]r.) oraz w dniu [...]r. wpłynęły do kasy spółki dwie niższe kwoty: [...]zł i [...]zł. Co istotne, tylko trzy pierwsze kwoty wpływały do kasy spółki tytułem inkasacji z automatów (łącznie [...]zł). Jedynie w ostatnim dniu czerwca 2014 r. dokonano dwóch wpłat, których tytułem nie była inkasacja gotówki z automatów. Wpłaty te zamknęły się w łącznej kwocie [...]zł (gotówka wpłacona została przez "D" Sp. z o.o.). Faktem jest, że wpływy równoważyły liczne wydatki spółki. Należy jednak zaznaczyć, że trzykrotnie w miesiącu, do kasy spółki wpłynęły relatywnie wysokie kwoty, których wysokość zawsze przekraczała [...]zł. Należy wnioskować, że stan taki jest powtarzalny i kasa spółki jest regularnie zasilana środkami pieniężnymi pochodzącymi z inkasacji z automatów. W takiej sytuacji, trudno przyjąć, że spółce brak jest dostatecznych środków, pozwalających na poniesienie kosztów sądowych w sprawie. Z analizy raportu kasowego wnioskującej spółki wynika, że jest ona w stanie wygenerować kwotę, którą mogłaby przeznaczyć na uiszczenie wpisu sądowego od skargi. Poza tym, dokonując oceny i analizy stanu majątkowego przedsiębiorcy w aspekcie jego zdolności do poniesienia opłat sądowych, istotny jest właśnie stan "żywej gotówki" w ściśle określonym czasie, w tym przypadku, w czasie w którym powstaje obowiązek uiszczenia takiej opłaty. Poza tym, należy zaznaczyć, że w dniu [...]r. dokonano dwóch wypłat z kasy spółki tytułem wpisów od skarg w sprawach toczących się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu (2 x [...]zł). wynika z tego, że spółka jest w stanie ponosić koszty sądowe – i ponosi je. Zakładając, że wpis sądowy od skargi w przedmiotowej sprawie wynosi 1.080 zł, to, zdaniem rozpoznającego wniosek, skarżąca spółka jest w stanie wygenerować taką kwotę i przeznaczyć ją na uiszczenie wpisu. Skarżąca nie zdołała w żaden sposób wykazać, że brak jej dostatecznych środków na pokrycie takiej kwoty. Należy również odnieść się do podkreślanej przez stronę kwestii poniesionej przez nią w roku ubiegłym straty. Odnośnie poniesionej (także ponoszonej) straty, związanej z prowadzoną przez stronę działalnością gospodarczą należy stwierdzić, że straty tej w żadnym razie nie należy utożsamiać z nierentownością firmy, ale z wysokością ponoszonych kosztów prowadzonej działalności. W tej sytuacji za ugruntowanym w doktrynie poglądem stwierdzić należy, iż nic nie stoi na przeszkodzie by w ramach wspomnianych kosztów prowadzonej działalności, przyjmujących dużo wyższe wartości, znalazły się również wydatki dotyczące postępowania sądowego. Tym bardziej, że koszty sądowe należą do normalnych kosztów takiej działalności, a dochodzenie roszczeń na drodze sądowej – jako element tej działalności – wymaga na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie. Z kolei planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, o której mowa w art. 199 P.p.s.a., jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych oraz preferowanie jednych zobowiązań mających zresztą charakter publicznoprawny względem drugich, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty należnych w sprawie kosztów sądowych nie może prawnie skutecznie podnieść zarzutu, iż odmowa zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądem (por. M. Kowalska, A. Malmu-Cieplak, Stosowanie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Przegląd Sądowy 2006/9/44). Ponadto, należy stwierdzić, że pojęcie "straty występującej w toku prowadzenia działalności gospodarczej", która ma przecież charakter ciągły, jest w istocie pojęciem rachunkowym, księgowym. Strata ta stwierdzana jest w danym okresie rozliczeniowym (miesięcznym, rocznym). Generalnie jest to podsumowanie całokształtu prowadzonej działalności w danym okresie w aspekcie finansowym. Nie zmienia to jednak faktu, że w toku bieżącej działalności gospodarczej, prowadzonej "na co dzień", podmiot gospodarczy może dysponować gotówką, nawet w znacznych rozmiarach. Wysokie kwoty pieniężne mogą się bowiem znajdować w kasie przedsiębiorstwa, jak również mogą być one zdeponowane na rachunku bankowym. W niniejszej sprawie, należy podkreślić, że skarżąca dysponuje znacznymi wpływami w swojej kasie, co wynika z raportu kasowego. Z raportu kasowego spółki za [...]r. wynika, że spółka za ten miesiąc wygospodarowała nadwyżkę w kwocie około [...]zł. Nic nie stoi na przeszkodzie, aby strona wygenerowała kwotę 1.080 zł w celu uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Stwierdzenie to pozostaje nadal aktualne, przy uwzględnieniu, że sprawa niniejsza nie jest jedyną sprawą wnioskodawcy, toczącą się przed sądami administracyjnymi. Brak dokumentów i materiałów źródłowych obrazujących stan na rachunku bankowym posiadanym przez wnioskodawcę. Pismem z dnia [...]r. wnioskodawca została wezwana także do przedłożenia do akt sprawy wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych. W aktach tej sprawy znajduje się jedyny załącznik z tej kategorii dokumentów: potwierdzenie salda na posiadanym przez nią rachunku bankowym w Banku "C", obrazującym stan na dzień 31 grudnia 2013 r. Tymczasem brak w aktach sprawy wyciągów, obrazujących wszelkie operacje, dokonywane na tym rachunku bankowym w ciągu ostatnich trzech miesięcy (taka bowiem była treść wezwania, zawarta w cytowanym wyżej wezwaniu referendarza sądowego). W tym stanie rzeczy brak jest odpowiedniego materiału, który pozwoliłby na dokonanie dokładnej analizy stanu środków finansowych, zgromadzonych przez stronę skarżącą na prowadzonym przez nią rachunku bankowym. Co więcej, przedłożenie tylko takiego dokumentu bankowego, może zostać uznane, jako wybiórcze przedstawienie wyciągów z rachunku bankowego. W orzecznictwie sądów administracyjnych panuje pogląd, że wybiórcze przedstawienie wyciągów z rachunków bankowych pozbawia tym samym możliwości oceny rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącego i to niezależnie od tego, że ostatecznie okazało się, że na wskazanych wyżej rachunkach bankowych nie zgromadził on znacznych środków pieniężnych (postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 25 maja 2010 r., II SAB/Ol 20/10, LEX 668164). Istotnym jest fakt, że na druku urzędowego formularza PPPr spółka oświadczyła, że posiada jedynie konto w Banku "B" S.A. W odpowiedzi na pismo z dnia [...]r. do akt załączyła jednak tylko pismo odnoszące się do jej rachunku w Banku "C". Jednakże analiza nadesłanego przez spółkę raportu kasowego z czerwca 2014 r., wskazuje na zakres oraz częstotliwość operacji finansowych spółki (zarówno obciążeniowych, jak i uznaniowych). Rozpoznając wniosek w tej sprawie, poddano również analizie pozostałe dokumenty i materiały przedstawione przez stronę skarżącą i wyciągnięto również wnioski z pozostałej, przedłożonej przez spółkę dokumentacji. Z analizy tej można wywnioskować, że spółka nie spełnia ustawowych przesłanek, których wystąpienie pozwoliłoby na uwzględnienie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Mając powyższe na uwadze, Sąd postanowił jak w sentencji, działając na podstawie art. 260 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.