III SA/Gl 753/16

Starszy referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A Sp. z o.o. w W. na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie przedłużenia terminu zwrotu podatku od towarów i usług w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia fachowego pełnomocnika procesowego w osobie doradcy podatkowego z urzędu postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżąca Spółka domagała się zwolnienia z kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego w osobie J. P. W uzasadnieniu powyższego podała, że jest na granicy upadłości z powodu przedłużenia terminu zwrotu podatku VAT. Nie posiada żadnych składników majątku ani środków pieniężnych. W ubiegłym roku obrotowym poniosła stratę rzędu 3.414.069,71 zł. Podobnie na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku stan jej rachunku bankowego prowadzonego w B wynosił 0,31 zł, podczas gdy zgromadzone na dzień 31 lipca 2016 r. w kasie Spółki środki pieniężne wynosiły 732,00 zł. Kwota ta według dokonanego wyliczenia nie będzie wystarczająca nie tylko na opłacenie stałych wydatków w postaci czynszu (560,00 zł), księgowości (1.230,00 zł), internetu i telefonu (260,00 zł), ale również na spłatę zobowiązań, gdyż te wynoszą 299.593,96 zł, jako że od początku bieżącego roku nie wypracowano zysku tylko poniesiono stratę rzędu 910.239,47 zł. Jako uzupełnienie podanych wyżej danych do akt sprawy przedłożono: - sporządzony na dzień 31 grudnia 2015 r. bilans wraz z rachunkiem zysków i strat oraz informacją dodatkową; - zeznanie podatkowe CIT-8 za 2015 r.; - deklaracje VAT-7 za ostatnie trzy miesiące wraz z raportami kasowymi i wyciągami z konta w C z tego okresu. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. - zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.) osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - obejmującym zgodnie z art. 245 § 2 ustawy p.p.s.a. zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego – gdy ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. W tym miejscu należy zauważyć, iż przywołany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym, w myśl której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 199 ustawy p.p.s.a.), zatem jego stosowanie może mieć miejsce jedynie w takich sytuacjach, kiedy uzasadnione jest zapewnienie stronie skarżącej będącej osobą prawną – prawa do sądu o ile ta wykaże, tj. udowodni w sposób wystarczająco przekonujący istnienie okoliczności, o których mowa w art. 246 § 2 pkt 1 ustawy p.p.s.a. To bowiem na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania w znaczeniu udowodnienia, przedstawienia czegoś w sposób przekonujący, unaocznienia (por. Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego dostępny w wersji elektronicznej na stronie http://sjp.pwn.pl), że osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna ubiegająca się o prawo pomocy nie ma żadnych środków na poniesienie kosztów zainicjowanego postępowania. Tym samym rozstrzygnięcie złożonego wniosku zależy w gruncie rzeczy od tego, co zostanie przez wnioskodawcę udowodnione (por. J.P.Tarno "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi". Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, W-wa 2004 r., str. 319). Odnosząc przywołaną wyżej regulację prawną oraz prezentowane w tym zakresie stanowisko doktryny do realiów rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że przewidziana w art. 246 § 2 pkt 1 ustawy p.p.s.a. przesłanka zwolnienia strony skarżącej z obowiązku uiszczania kosztów sądowych (tj. opłat sądowych i wydatków) oraz ustanowienia w sprawie fachowego pełnomocnika procesowego w osobie doradcy podatkowego z urzędu nie została spełniona. Zauważyć bowiem należy, że choć w 2015 r. z tytułu prowadzonej działalności Spółka poniosła stratę rzędu 3.414.069,71 zł (vide: bilans) jednak ta, jak wynika z rachunku zysków i strat spowodowana była nadwyżką ponoszonych kosztów nad uzyskanym przychodem, który w tym okresie kształtował się na poziomie 3.267.914,91 zł, a zatem dla celów podatkowych strata ta została zaksięgowana jako kwota 3.185.327,70 zł, czyli różnica pomiędzy przychodem wynoszącym 3.576.124,12 zł, a kosztami jego uzyskania rzędu 6.761.451,82 zł. Mając na uwadze powyższe, w tym zaciągnięte przez Spółkę w 2015 r. kredyty i pożyczki na kwotę 580.000,00 zł, a nadto zgromadzone na dzień 31 grudnia 2015 r. środki pieniężne w kasie i na rachunkach bankowych wynoszące 233.168,43 zł w ocenie rozpoznającego wniosek - nic nie stało na przeszkodzie aby część posiadanych środków zabezpieczyć na poczet przyszłych opłat sądowych i wydatków. Tym bardziej, że w doktrynie za dominujący uznany został pogląd, zgodnie z którym koszty sądowe należą do normalnych kosztów działalności gospodarczej, a dochodzenie roszczeń na drodze sądowej - jako element tej działalności - wymaga na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie (por. M. Kowalska, A. Malmuk-Cieplak, Stosowanie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Przegląd Sądowy 2006/9/44). Oznacza to, że w procedurze planowania wydatków podmioty prowadzące działalność gospodarczą, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinny uwzględniać także konieczność posiadania środków na prowadzenie spraw sądowych. Planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, o której wspomniano wyżej, jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych oraz preferowaniem jednych zobowiązań mających zresztą charakter publicznoprawny względem drugich, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty należnych w sprawie kosztów sądowych nie może prawnie skutecznie podnieść zarzutu, że odmowa zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądem (por. postanowienia NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 61/04, GZ 64/04 i z dnia 18 grudnia 2012r., sygn. akt II GZ 478/12 dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). A ponieważ wykazana przez Spółkę dla celów podatku VAT podstawa opodatkowania za ostatnie trzy miesiące wynosiła: 509.800,00 zł (lipiec), 225.000,00 zł (sierpień) i 373.110,00 zł (wrzesień), podczas gdy w kasie w sierpniu bieżącego roku obracano kwotami rzędu 456.750,00 zł, twierdzenie jakoby skarżąca Spółka nie posiadała środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania nie znalazło potwierdzenia w przedłożonym materiale dowodowym, z którego ustalono, że saldo początkowe kasy na dzień 1 sierpnia 2016 r. wynosiło 8.731,82 zł, a saldo końcowe 3.655,19 zł, podczas gdy należny od wniesionego zażalenia wpis sądowy wynosić będzie 100,00 zł. Mieści się zatem w granicach możliwości finansowych skarżącej Spółki, podobnie jak koszty ustanowienia w sprawie fachowego pełnomocnika procesowego. Wobec powyższego, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 2 oraz art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.