III SA/Gl 778/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek po rozpoznaniu w dniu 24 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi P. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanawia: zwolnić skarżącego od kosztów sądowych. W treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący podał, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną. Ich miesięczne dochody z tytułu zatrudnienia w niepełnym wymiarze czasu pracy wynoszą łącznie 630,00 zł brutto, tj. jest 494,00 zł netto. Ponadto nie posiadają żadnego majątku, tj. nieruchomości, oszczędności czy przedmiotów o wartości przekraczającej 3000 euro, a zatem nie będą w stanie partycypować w kosztach sądowych. Wskazane wyżej dane referendarz sądowy uznał za niewystarczające do merytorycznego rozpoznania wniosku, dlatego też pismem z [...] r. wezwał do ich uzupełnienia (w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania) wskazując jednocześnie szereg dokumentów, które należało nadesłać, a które miały zobrazować rzeczywistą sytuację rodzinną i finansową strony skarżącej. Ponieważ nie zostały one nadesłane, postanowieniem z 11 lipca 2014 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem skarżący złożył stosowny środek zaskarżenia, tj. sprzeciw. W jego uzasadnieniu podał, że spełnia warunki do zwolnienia go od kosztów sądowych, niemniej jednak nie mógł tego wykazać stosownymi dokumentami źródłowymi, albowiem przesyłkę zawierającą wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy odebrała jego szwagierka D. C., która uzależniona jest od alkoholu. Ponieważ jest z nią skonfliktowany kierowana do niego korespondencja nie została mu przekazana. Dlatego też zwrócił się o ponowne przesłanie wezwania do uzupełnienia wniosku pod wskazany w treści sprzeciwu adres miejsca zamieszkania jego syna. Wniosek skarżącego został uwzględniony (vide: kolejne wezwanie z [...] r.). W konsekwencji powyższego do akt sprawy nadesłano: - zaświadczenia o zarobkach skarżącego, które wynoszą 312,80 zł netto oraz jego żony rzędu 181,20 zł netto; - zeznania podatkowe PIT-37 za 2013 r., gdzie z tytułu zatrudnienia skarżący wykazał dochód do opodatkowania w kwocie [...] zł, natomiast jego żona w wysokości [...] zł; - oświadczenie skarżącego z [...] r., z którego ustalono, że korzysta on z pomocy rodziny żony, nie partycypuje w kosztach utrzymania domu, w którym zamieszkuje, gdyż posiadany niewielki dochód wystarcza mu jedynie na żywność i środki czystości; - dokumenty obrazujące sytuację finansową członków rodziny, z którymi skarżący zamieszkuje, tj. swoich dwóch szwagierek i teściowej. Z ich treści ustalono, że teściowa skarżącego jest przewlekle chora, a jej emerytura wynosi [...] zł, natomiast szwagierka (A. C.) pobiera świadczenie rehabilitacyjne od [...] r. do [...] r., podczas gdy druga szwagierka (D. C.) utrzymuje się z alimentów, które otrzymuje na małoletniego syna. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Zgodnie z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm. - zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.) postanowienie co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy może zostać wydane przez referendarza sądowego. Od takiego postanowienia stronie przysługuje środek odwoławczy określony w art. 259 ustawy, to jest sprzeciw. W razie wniesienia sprzeciwu, jeśli nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd rozstrzyga ją w drodze postanowienia, na które przysługuje zażalenie (art. 260 ustawy p.p.s.a.). Należy w tym miejscu zauważyć, że ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie daje sądowi uprawnienia do merytorycznego rozpoznania zasadności sprzeciwu. Skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest bowiem utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarskiego z mocy samej ustawy i przejście sprawy będącej jego przedmiotem do właściwości sądu. W takiej sytuacji to sąd rozpatruje złożony przez stronę wniosek o przyznanie prawa pomocy, który w rozpoznawanej sprawie dotyczy zwolnienia od kosztów sądowych. Powyższe sprowadza się do ustalenia, czy spełniona została określona w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. przesłanka przyznania prawa pomocy czy też nie. Zgodnie bowiem z treścią przywołanego wyżej przepisu przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w postaci zwolnienia z kosztów sądowych (vide: art. 245 § 3 cyt. ustawy) uzależnione jest od wykazania, że strona ta nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku koniecznego utrzymania zarówno siebie jak i swojej rodziny. Przez uszczerbek, o którym mowa wyżej, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, że nie może ona zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 137/05, Lex nr 1405477). Dlatego też prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym może być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Tylko bowiem w takim przypadku istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na pozostałych współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r. sygn. akt FZ 478/04, Lex nr 393645). Dokonana w tym kontekście analiza stanu rodzinnego i majątkowego wnioskodawcy przemawia za uwzględnieniem zgłoszonego żądania. Należy bowiem zauważyć, że skarżący razem z żoną nie posiadają żadnego majątku. Ich łączne dochody z tytułu zatrudnienia w niepełnym wymiarze czasu pracy wynoszą 494,00 zł netto. To sprawia, że w bieżącym utrzymaniu korzystają z pomocy rodziny, u której zamieszkują. W świetle powyższego uznać należało, że skarżący nie będzie w stanie pokryć występujących w sprawie opłat sądowych i wydatków, jako że kwota należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego zarówno w tej, jak i równolegle prowadzonej sprawie o sygn. III SA/Gl 777/14, wynosi łącznie 12.131,00 zł i rzeczywiście przekracza możliwości finansowe skarżącego oraz jego rodziny. Dlatego też działając na podstawie art. 260 i art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.