III SA/Gl 783/18

Starszy referendarz w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 3 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A Sp. j. w C. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 30 maja 2018 r. skarżąca Spółka domagała się zwolnienia z kosztów sądowych. W uzasadnieniu powyższego podała, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w C. w oparciu o tytuły wykonawcze (vide: dokumenty dołączone do skargi) wszczął egzekucję z majątku Spółki. Tym samym zajęto jej dwa samochody, maszyny i urządzenia do przeładunku towarów, przenośnik taśmowy, mieszalnik etc. Dodatkowo egzekucję skierowano do rachunku prowadzonego w [...]. W ten sposób została pozbawiona możliwości dalszego prowadzenia działalności gospodarczej. Z uwagi na brak środków na dokonywanie wypłat dla pracowników czy opłacenie składek ZUS i podatku VAT zwolniła 2 pracowników i zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej. Według protokołu o stanie majątkowym zobowiązanego, który dołączono do wniosku Spółka prowadzi działalność gospodarczą w zakresie produkcji i handlu materiałami budowlanymi. Nieruchomość, na której się znajduje to dwie hale (produkcyjna i handlowa). Pozostały majątek stanowią ruchomości, do których zaliczono dwa samochody marki Toyota, wózek widłowy, przenośniki taśmowe, mieszalnik. Dochód Spółki jak wskazano jest zróżnicowany. I tak według sprawozdania o przychodach, kosztach i wyniku finansowym oraz nakładach na środki trwałe (F-01/I-01) ten wynosił 247.000,00 zł. Natomiast w 2017 r. kształtował się na poziomie 196.142,14 zł (vide: rachunek zysków i strat), podczas gdy w 2016 r. poniesiono stratę rzędu 2.535,46 zł. Jako uzupełnienie podanych wyżej danych do akt sprawy nadesłano: - fakturę VAT nr 15/V/18, z której ustalono przychód ze sprzedaży elektrod grafitowych w kwocie 299.840,49 zł; - sprawozdanie finansowe za 2017 r. wraz z bilansem oraz rachunkiem zysków i strat za pierwsze półrocze bieżącego roku; - wyciągi z rachunku bankowego wraz z raportami kasowymi z okresu ostatnich trzech miesięcy; - ewidencję środków trwałych wraz z deklaracjami VAT-7; - zeznania podatkowe za 2016 i 2017 r., gdzie wykazano przychody z pozarolniczej działalności gospodarczej, z najmu, z zasiłków pieniężnych z ubezpieczenia społecznego oraz ze stosunku pracy; - deklaracje na podatek od nieruchomości; - dokumenty źródłowe wskazujące na składniki majątku oraz źródła utrzymania wspólników Spółki: I. i Z. J.. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 z późn. zm. - zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a.") osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - obejmującym zgodnie z art. 245 § 3 tej ustawy zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego – gdy ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 ustawy p.p.s.a.). W tym miejscu należy zauważyć, że przywołany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym, w myśl której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 199 ustawy p.p.s.a.), zatem jego stosowanie może mieć miejsce jedynie w takich sytuacjach, kiedy uzasadnione jest zapewnienie stronie skarżącej – prawa do sądu pod warunkiem, że ta wykaże, tj. udowodni w sposób wystarczająco przekonujący istnienie okoliczności uzasadniających zwolnienie jej z obowiązku uiszczania należnych w sprawie kosztów sądowych (to jest opłat sądowych i wydatków). Z regulacji zawartej w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy p.p.s.a. wypływa wszakże jednoznaczny wniosek, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania w znaczeniu udowodnienia, przedstawienia czegoś w sposób przekonujący, unaocznienia (por. Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego dostępny w wersji elektronicznej na stronie http://sjp.pwn.pl), że osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej ubiegająca się o prawo pomocy nie ma dostatecznych środków na jego poniesienie. Odnosząc powyższe do realiów rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że brak jest podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku. Wprawdzie wobec Spółki faktycznie wszczęte zostało postępowanie egzekucyjne (vide: wyciągi z rachunków bankowych oraz protokoły zajęcia ruchomości), niemniej jednak powyższe wbrew zawartym w treści formularza twierdzeniom nie wpływa negatywnie na uzyskiwany z prowadzonej działalności przychód ze sprzedaży towarów i materiałów, który na koniec czerwca bieżącego roku wynosił 2.330.249,06 zł. Dodatkowo przychody operacyjne i finansowe od początku bieżącego roku kształtowały się na poziomie 248.419,92 zł i 3.922,76 zł, co dało łączną kwotę 2.582.591,74 zł. To pozwoliło Spółce na poniesienie znacznych wydatków, których wartość oszacowano na 2.295.263,94 zł. A ponieważ w doktrynie za dominujący uznany został pogląd, zgodnie z którym koszty sądowe należą do normalnych kosztów działalności gospodarczej, a dochodzenie roszczeń na drodze sądowej - jako element tej działalności - wymaga na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie (por. M. Kowalska, A. Malmuk-Cieplak, Stosowanie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Przegląd Sądowy 2006/9/44) w procedurze planowania wydatków podmioty prowadzące działalność gospodarczą, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinny uwzględniać także konieczność posiadania środków na prowadzenie spraw sądowych. Planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, o której wspomniano wyżej, jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych oraz preferowaniem jednych zobowiązań mających zresztą charakter publicznoprawny względem drugich, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty należnych w sprawie kosztów sądowych nie może prawnie skutecznie podnieść zarzutu, że odmowa zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądem (por. postanowienia NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 61/04, GZ 64/04 i z dnia 18 grudnia 2012r., sygn. akt II GZ 478/12 dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Tym bardziej, że na koniec czerwca 2018 r. Spółka odnotowała zysk rzędu 287.327,80 zł, który był większy aniżeli wypracowany w roku 2017. Zgromadzone w kasie i na rachunkach bankowych środki wynosiły bowiem 208.668,81 zł. I choć ich wartość na koniec czerwca 2018 r. zmniejszyła się do kwoty 8.956,32 zł, to nie można tracić z pola widzenia faktu, że kapitał zapasowy Spółki w porównaniu do roku 2016 i 2017 zwiększył się w tym okresie do kwoty 168.075,00 zł, podobnie jak kapitał (fundusz) własny z kwoty 1.832.571,79 zł wzrósł do 1.969.757,45 zł (vide: bilans na dzień 30 czerwca 2018 r.). Dodatkowo podstawa opodatkowania podatkiem VAT w lipcu i sierpniu 2018 r. wynosiła 32.339,00 zł oraz 22.542,00 zł. Z kolei środki pieniężne w kasie Spółki kształtowały się w tym okresie na poziomie: 8.383,75 zł i 4.729,78 zł oraz 16.475,52 zł i 5.159,64 zł. A ponieważ wnioskodawcą jest Spółka jawna, tym samym ocena zasadności złożonego wniosku nie może odbywać się w oderwaniu od oceny sytuacji finansowej wspólników tejże Spółki. Z art. 22 § 2 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1577 ze zm.) wynika wszakże, że każdy wspólnik odpowiada za zobowiązania spółki bez ograniczenia całym swoim majątkiem solidarnie z pozostałymi wspólnikami oraz ze spółką. Podobnie art. 115 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 800 ze zm.) stanowi, iż wspólnik spółki cywilnej, jawnej, partnerskiej oraz komplementariusz spółki komandytowej albo komandytowo-akcyjnej odpowiada całym swoim majątkiem solidarnie ze spółką i z pozostałymi wspólnikami za zaległości podatkowe spółki. Jak ustalono z akt sprawy wspólnikami Spółki jawnej A są I. i Z. J., którzy w 2017 r. poza dochodem z działalności gospodarczej rzędu 96.478,72 zł i 96.478,72 zł (PIT-36L) uzyskali jeszcze przychody z najmu 1.800,00 zł (PIT-28) oraz ze stosunku pracy 40.809,36 zł (PIT-37), jako że wynagrodzenie zasadnicze I. J. wynosi 3.100,00 zł brutto miesięcznie. Wobec powyższego nie sposób było uznać, że skarżąca Spółka oraz jej wspólnicy wykazali jakoby nie posiadali żadnych lub wystarczających środków na poniesienie kosztów niniejszego postępowania, a także nie byli w stanie ich pozyskać, mimo że podjęli wszelkie niezbędne działania w tym kierunku. Dlatego też działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 3 oraz art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.