III SA/Gl 8/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Wiesner po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 21 marca 2018 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi "A" Sp. j w likwidacji w J. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia: 1. zmienić postanowienie referendarza sądowego z dnia 21 marca 2018 r. w ten sposób, że zwolnić stronę skarżącą od każdorazowej opłaty sądowej w kwocie przekraczającej 200 zł; 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 812 zł skarżąca Spółka domagała się zwolnienia z kosztów sądowych oraz ustanowienia imiennie wskazanego doradcę podatkowego. W uzasadnieniu wniosku podała, że działalność gospodarczą zawiesiła [...] r. Ostatnie sprawozdanie finansowe za 2015 r. złożyła 28 kwietnia 2016 r. (vide: KRS dołączony do skargi). Dlatego też rubryki od 6-9 formularza wykreśliła. W chwili obecnej jej wspólnikami są: J., L. i A.C.. Wprawdzie J.C., którego upadłość ogłoszono [...] r. (vide: postanowienie wydane w tym przedmiocie) zrezygnował z udziałów w Spółce oraz z funkcji likwidatora (vide: uchwała nr [...] z dnia [...] r.), niemniej jednak stosowne zmiany w tym zakresie w Krajowym Rejestrze Sądowym, mimo złożonego wniosku, nie zostały jeszcze dokonane. Jako uzupełnienie podanych wyżej danych do akt sprawy nadesłano: - decyzję z dnia [...] r., na podstawie której wznowiono J.C. wypłatę renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, która po potrąceniach egzekucyjnych wynosi 1.263,20 zł; - zeznania podatkowe wszystkich wspólników za 2016 i 2017 r. wraz z załącznikiem PIT/B; - podatkową księgę przychodów i rozchodów za 2017 r., gdzie nie wykazano żadnego przychodu tylko stratę rzędu 8.786,38 zł; - zaświadczenie wystawione przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w J. potwierdzające, iż ostatnią deklarację PIT-4R skarżąca Spółka złożyła za 2016 r., podobnie jak PIT-11 z tytułu zatrudnienia pracowników; - uchwały nr [...] i [...] z dnia [...]r. w przedmiocie likwidacji i rozwiązania Spółki wraz ze zmianą jej siedziby (budynek gospodarczy, magazyn); - zaświadczenie z "B" potwierdzające fakt likwidacji rachunków [...] r.; - sprawozdanie z czynności syndyka masy upadłości, gdzie poza udziałem wynoszącym 4/6 prawa własności nieruchomości o wartości 696.000,00 zł innych składników majątku nie ustalono; - oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania wspólników: A. i L. C.. Postanowieniem z 21 marca 2017 r. referendarz sądowy odmówił przyznania wnioskodawcy prawa pomocy. Od tego postanowienia, w terminie ustawowym skarżąca Spółka wniosła sprzeciw. W sprzeciwie Spółka nie zgodziła się ze stanowiskiem referendarza sądowego. W treści swoje sprzeciwu opisała stan zdrowia oraz przebieg leczenia prezesa likwidowanej spółki J.C.. Ponadto poinformowała, że J.C. w czerwcu 2017 r. złożył rezygnację z pełnienia swojej funkcji w Spółce. Zgłosił następnie wniosek o swoją upadłość konsumencką, która została ogłoszona przez Sąd Gospodarczy w G. [...] r. Majątek firmowy, który pozostał po prowadzonej przez 24 lata działalności gospodarczej, jak również część majątku i nieruchomości wspólników, na wniosek wierzycieli jest na dzień dzisiejszy licytowany i sprzedawany pod nadzorem komornika M.W. z J., który w czerwcu 2016 r. dokonał jego większościowej, komisarycznej sprzedaży, zaspakajając w znacznej części wierzycieli. Pozostała jego część nieruchomości jest wybrakowana, przestarzała i nie znajduje chętnych do nabycia pomimo maksymalnych udzielanych rabatów. Syndyk masy upadłości J.C. dokonał wyceny jego majaku w jego 4/6 prawa własności udziału o wartości 696.000 zł oraz 2/6 części prawa własności 2332.000 zł jego dwóch synów, które odziedziczyli po śmierci ich matki K.C. i jest na etapie organizowania oraz dokonania sprzedaży. Na koniec współwłaściciele Spółki poinformowali, że nie są w stanie wysprzedawać jakąkolwiek cześć pozostałego majątku ruchomego jak i nieruchomości pod groźbą karną. Ponieważ majątek ten jest pod ścisłym nadzorem i komornika i syndyka. Strata spółki w 2017 r. wykazana w książce przychodów i rozchodów na kwotę 8.786,38 zł została pokryta z wypłat i renty inwalidzkiej J.C. otrzymanej w kwocie 1.263,20 zł miesięcznie (aktualnie po waloryzacji wynosi 1305,68 zł). Ponadto zwrócili uwagę, obaj współwłaściciele, A.C. i L.C., ponoszą koszy w związku z zasądzonymi alimentami na dzieci. Na koniec stwierdzili, że mając na względzie wykazane m.in.: zeznania podatkowe wszystkich wspólników, decyzję o wysokości otrzymanej renty, zaświadczenia o zarobkach, podatkową księgę przychodów i rozchodów za 2017 r., zaświadczenia wystawione przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w J., itp. Spółka nie dysponuje aktualnie żadnymi środkami finansowymi, aby można było pokryć wykazane koszty sądowe oraz ustanowienia doradcy podatkowego. Zaznaczyli, że nie mogą spieniężyć swojego majątku ani dysponować nim bez zgody syndyka masy upadłości, którzy aktualnie dysponują i nim rozporządzają. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Sprzeciw jest częściowo zasadny. Na wstępie należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) – zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a." – sąd rozpoznając sprzeciw od postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6 – 8 p.p.s.a., sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Rozpoznając sprzeciw, sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Jednocześnie, Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Stosownie do art. 243 § 1 p.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) albo obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). W tym miejscu należy zaznaczyć, że "A" sp. j. składając wniosek o prawo pomocy, zażądała zwolnienia jej z kosztów sądowych oraz ustanowienia dla niej doradcę podatkowego. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku skarżącej Spółki należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie prawnej, a także jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawa pomocy w zakresie całkowitym – obejmującym w myśl art. 245 § 2 p.p.s.a.. zarówno zwolnienie od kosztów sądowych jak i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika – może nastąpić, gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinna się ona sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na udział w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą. Samodzielna działalność gospodarcza prowadzona na własny rachunek wiąże się bowiem, ze swej istoty, z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym także kosztów sądowych. Oznacza to, że w procedurze planowania wydatków związanych z działalnością gospodarczą podmiot ją prowadzący, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego (zob. postanowienie Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 9 lipca 1992 r. I ACz 393/92). Należy podkreślić, że możliwość przyznania prawa pomocy dotyczy sytuacji, gdy wnioskodawca nie jest w stanie obiektywnie ponieść kosztów postępowania, a nie takich sytuacji, w których brak możliwości uiszczenia kosztów sądowych jest subiektywnym przekonaniem strony o braku możliwości uiszczenia takich kosztów (zob. postanowienie NSA z dnia 29 października 2010 r., sygn. akt I FZ 323/10). W związku z tym, że koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi przedsiębiorców, do których zalicza się ciążące na nich zobowiązania cywilnoprawne, związane z prowadzoną działalnością. Zwolnienie z kosztów sądowych - będących dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospodarczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania ich zobowiązań finansowych. W stosunku do postępowań będących następstwem działalności gospodarczej, z natury rzeczy mającej przynosić dochody, udzielanie przez państwo kredytu w tej formie, pomimo że prawnie przewidziane, znajduje uzasadnienie tylko w sytuacjach nadzwyczajnych. Za niedopuszczalne zaś winno się uznać przerzucanie na budżet państwa, i w konsekwencji na innych podatników, skutków decyzji i ryzyka gospodarczego przedsiębiorców (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 1 sierpnia 2013 r., sygn. akt I SA/Wr 966/130). W ocenie Sądu wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy okazał się częściowo zasadny, gdyż okoliczności dotyczące jej sytuacji finansowej zostały potwierdzone dokumentami źródłowymi i przemawiają za zwolnieniem skarżącej od opłat sądowych powyżej 200 zł. Jednocześnie Sad nie stwierdził podstaw do zwolnienia skarżącej Spółki od kosztów sądowych w całości i ustanowienia doradcy podatkowego z urzędu. O częściowej zasadności wniosku świadczą informacje wynikające z przekazanych na obecnym etapie postępowania dokumentów, m.in. o stanie zdrowia J.C. będącego likwidatorem Spółki. Biorąc pod uwagę fakt zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej przez skarżącą Spółkę oraz niemożność spieniężenia majątku bez zgody komornika i syndyka masy upadłości, uznać należało, że wnioskodawca nie będzie miał możliwości uiszczenia wpisu sadowego od skargi, który w przedmiotowej sprawie wynosi 812 zł, zwłaszcza, że w równoległej prowadzonej sprawie przed WSA w Gliwicach o sygn. akt III SA/Gl 20/18 wymagany jest wpis w kwocie 1.550 zł. Uzasadnia to zdaniem Sądu zwolnienie wnioskodawcy od opłat sądowych ponad kwotę 200 zł. Z opisanych wyżej okoliczności wcześniej przytoczonych przez referendarza sadowego Sąd nie znalazł jednak podstaw do zwolnienia strony z kosztów sądowych w całości jak i ustanowienia doradcy podatkowego z urzędu. Skarżący winien we własnym zakresie uzyskać pomoc prawną przez ustanowienie pełnomocnika. Sytuacja wnioskodawcy nie uzasadnia bowiem przerzucania ciężaru związanych ze sprawą kosztów postępowania (zwłaszcza wynagrodzenia pełnomocnika) w całości na Skarb Państwa. Za przyznaniem prawa pomocy we wnioskowanym zakresie przemawia również okoliczność, że odmowa przyznania prawa pomocy stanowiłaby w rozpoznawanej sprawie naruszenie konstytucyjnego prawa do sądu, ustanowionego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Ta okoliczność spowodowałaby konieczność cofnięcia skargi, bądź ze względu na nieuiszczenie wpisu jej odrzucenie. W konsekwencji obiektywnie uniemożliwiłoby to stronie skarżącej doprowadzenie do kontroli zaskarżonej decyzji (tj. realizację prawa do sądu). Wobec powyższego na podstawie art. 246 § 1 pkt 2, art. 249a i art. 260 p.p.s.a orzeczono jak w sentencji postanowienia.