III SA/Gl 811/18

Starszy referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 3 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A Sp. z o.o. we W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie z kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżąca Spółka podała, że choć posiada kapitał zakładowy rzędu 310.000,00 zł, to w ubiegłym roku odnotowała stratę na poziomie 463.000,95 zł. Jej rachunki bankowe na skutek prowadzonego postępowania egzekucyjnego zostały zajęte. Ich saldo na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku było wielkością ujemną rzędu (-) 206,13 zł. Jako uzupełnienie podanych wyżej danych do akt sprawy przedłożyła: - sprawozdanie finansowe za 2017 r. (bilans, rachunek zysków i strat oraz informację dodatkową); - zeznania podatkowe CIT-8 za 2016 r. i 2017 r.; - deklaracje VAT-7 za pierwsze półrocze bieżącego roku; - zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego z dnia 19 grudnia 2017 r. Ponadto w piśmie z dnia 24 września 2018 r. wyjaśniono, że Spółka posiada zobowiązania z tytułu wynagrodzeń za pracę. Zatrudnia bowiem dwie pracownice biurowe, z których jedna przebywa na zasiłku chorobowym. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm. - zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.) osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - obejmującym zgodnie z art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego – gdy ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W tym miejscu należy zauważyć, że przywołany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym, w myśl której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 199 ustawy p.p.s.a.), zatem jego stosowanie może mieć miejsce jedynie w takich sytuacjach, kiedy uzasadnione jest zapewnienie stronie będącej osobą prawną – prawa do sądu pod warunkiem, że ta wykaże, tj. udowodni w sposób wystarczająco przekonujący istnienie okoliczności uzasadniających zwolnienie jej z kosztów sądowych, w tym z należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego. Z regulacji zawartej w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy p.p.s.a. wypływa bowiem jednoznaczny wniosek, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania w znaczeniu udowodnienia, przedstawienia czegoś w sposób przekonujący, unaocznienia (por. Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego dostępny w wersji elektronicznej na stronie http://sjp.pwn.pl), że osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna ubiegająca się o prawo pomocy nie ma dostatecznych środków na ich poniesienie. Tym samym rozstrzygnięcie złożonego wniosku zależy w gruncie rzeczy od tego, co zostanie w nim wykazane (por. J.P.Tarno "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi". Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, W-wa 2004 r., str. 319). Odnosząc przywołaną wyżej regulację prawną oraz prezentowane w tym zakresie stanowisko doktryny do realiów rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że przewidziana w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy p.p.s.a. przesłanka zwolnienia skarżącej Spółki z kosztów sądowych nie została spełniona. Jak bowiem ustalono z deklaracji CIT-8 w ubiegłym roku Spółka wypracowała przychód rzędu 19.033.247,14 zł, podczas gdy ten w roku 2016 wynosił 7.467.050,41 zł. Wprawdzie od początku bieżącego roku nie odnotowała żadnej podstawy opodatkowania w podatku VAT (vide: deklaracje VAT-7 z tego okresu), niemniej jednak poczyniła wydatki tytułem nabycia towarów i usług pozostałych, które kształtowały się następująco: 35.232,00 zł (styczeń), 35.816,00 zł (luty), 26.136,00 zł (marzec), 36.451,00 zł (kwiecień), 32.514,00 zł (maj), 29.072,00 zł (czerwiec). A ponieważ posiadane na koniec grudnia 2017 r. środki pieniężne w kasie i na rachunkach bankowych wynosiły 4.175,79 zł, pojawiło się pytanie jakie było pochodzenie wydatkowanych wyżej kwot, skoro środków trwałych Spółka nie posiada. Brak również informacji o zaciągniętych kredytach czy pożyczkach. Podobnie w roku 2017 choć jej przychody z tytułu sprzedaży produktów kształtowały się na poziomie 19.033.247,14 zł to poniesione wydatki kwotę tą przekroczyły o 460.163,34 zł, choć środki pieniężne, którymi Spółka dysponowała na początek okresu rozliczeniowego wynosiły 1.185.643,83 zł. Największą pozycję w bilansie zajmowały usługi obce 17.643.157,44 zł, a następnie wynagrodzenia 963.766,86 zł. Natomiast koszty finansowe kształtowały się na poziomie 2.838,06 zł. Co istotne z łącznej kwoty 19.493.410,48 zł tylko 18.802.170,59 zł zaliczono do kosztów uzyskania przychodu (vide: zeznanie podatkowe CIT-8). Tym samym do opodatkowania deklarując nie stratę wykazaną w bilansie, a dochód w kwocie 231.076,55 zł. W tej sytuacji za aktualny uznać należało pogląd, zgodnie z którym koszty sądowe należą do normalnych kosztów działalności gospodarczej, a dochodzenie roszczeń na drodze sądowej - jako element tej działalności - wymaga na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie (por. M. Kowalska, A. Malmuk-Cieplak, Stosowanie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Przegląd Sądowy 2006/9/44). Tym bardziej, że znajduje on aprobatę w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, zgodnie z którym koszty sporów sądowych stanowią część kosztów prowadzenia działalności gospodarczej, a zatem zdolność do ich ponoszenia bada się z uwzględnieniem osiąganych przychodów, a nie dochodów (por. postanowienie NSA z dnia 13 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 1543/13, LEX nr 1422842 oraz postanowienie WSA w Gdańsku z dnia 2 lipca 2004 r., sygn. akt I SA/Gd 269/04, LEX nr 220385). I choć przychodów z tytułu podatku VAT w bieżącym roku Spółka nie odnotowała (vide: zerowe podstawy opodatkowania w deklaracjach VAT-7) to okoliczność, iż wydatkowała od początku bieżącego roku kwotę rzędu 195.221,00 zł (vide: deklaracje VAT nabycie towarów i usług pozostałych) oznacza, że zarówno należny od wniesionej skargi wpis sądowy, do którego uiszczenia została zobowiązana, a także pozostałe opłaty sądowe i wydatki mogą się znaleźć w strukturze szeroko rozumianych kosztów działalności przyjmujących dużo większe wartości. Tym bardziej, że nie można zapominać, że podmiotem zwracającym się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów jest Spółka prawa handlowego – Spółka kapitałowa, a kodeks spółek handlowych przewiduje rozwiązania, za pomocą których podmiot ten może skorzystać z dopłat wspólników (art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych - Dz. U. z 2017 r., poz. 1577), które mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania czy koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (tak postanowienie NSA z dnia 20 lutego 2014 r. sygn. akt II FZ 146/14, publik. na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). To oznacza, że osoba prawna wnioskująca o udzielenie prawa pomocy jest obowiązana wykazać nie tylko, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie jest w stanie ich pozyskać, mimo że podjęła wszelkie niezbędne działania w tym kierunku. Ponieważ powyższe w rozpoznawanej sprawie nie nastąpiło (vide: wynagrodzenie prezesa Spółki podane w piśmie z dnia 24 września 2018 r.) dlatego też, działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.